Franciszek (1820–1878)

Pochodzenie i młodość

Franciszek Jurczak urodził się 6 kwietnia 1820 roku o godz. 17.00 w domu nr 1 w Brodowych Łąkach. Był synem Pawła Jurczaka, włościanina i gospodarza, oraz Katarzyny z Orłów, a wnukiem Jakuba Jurczaka. Jego starszą siostrą była Marianna, urodzona w 1812 roku.

Urodzenie Franciszka zgłosił następnego dnia jego ojciec w obecności Michała Szewczyka i Walentego Orła, włościan i gospodarzy z Brodowych Łąk. Obecność Walentego Orła może wskazywać na jego pokrewieństwo z Katarzyną z Orłów, choć charakter tej relacji nie został dotąd ustalony.

Małżeństwo z Anną Gut

7 lutego 1841 roku w parafii Zaręby Franciszek poślubił Annę Gut. Miał wówczas 20 lat i mieszkał przy matce w Brodowych Łąkach; jego ojciec Paweł już nie żył. Anna miała 21 lat i mieszkała przy ojcu w Rawkach. Była córką Wojciecha Guta i zmarłej już Marianny.

Świadkami małżeństwa byli Walenty Szumowski, lat 36, i Wojciech Gut, lat 41, włościanie zamieszkali w Rawkach. Drugi ze świadków był ojcem panny młodej.

Po ślubie Franciszek i Anna zamieszkali w Brodowych Łąkach, gdzie Franciszek występował w kolejnych aktach jako gospodarz. Znanych jest siedmioro ich dzieci: Jan, Marianna, Ewa, Walenty, Franciszka, Rozalia i Katarzyna. Metryki ich narodzin, małżeństw i zgonów pozwalają prześledzić nie tylko losy poszczególnych dzieci, lecz także rozrastającą się sieć powiązań Jurczaków z innymi rodzinami Brodowych Łąk i okolic.

Jan i Marianna – najstarsze dzieci

Najstarszy syn, Jan Jurczak, urodził się w 1841 roku. 23 sierpnia 1866 roku w Brodowych Łąkach poślubił Ewę Orzeł, 22-letnią córkę Jana Orła i zmarłej Marianny z Wilgów. Świadkami byli Jan Kalinowski i Grzegorz Pieńkosz, gospodarze z Brodowych Łąk. Małżeństwo miało dodatkowe znaczenie rodzinne: nazwisko Orzeł należało do rodziny babki Jana, Katarzyny z Orłów Jurczakowej.

Akt ślubu zawiera również ważną informację, że Jan i Ewa mieli już syna Franciszka, urodzonego 1 kwietnia 1866 roku. Przy zawarciu małżeństwa uznali go za wspólne dziecko, zapewniając mu tym samym status i prawa dziecka pochodzącego z małżeństwa.

Jan i Ewa założyli liczną rodzinę. W metrykach odnotowano ich dzieci: Franciszka (ur. 1866), Józefa (ur. 1868), Walentego (ur. 1870), Annę (ur. 1872), Jana (ur. 1873), Mariannę (ur. 1875), a w późniejszych latach również Stanisława (ur. 1883) i Franciszka (ur. 1886). Część dzieci zmarła w dzieciństwie.

Losy tej rodziny pokazują również stopniowe przenoszenie się jednej z gałęzi Jurczaków poza Brodowe Łąki. Jeszcze w 1870 roku ich syn Walenty urodził się w Brodowych Łąkach, natomiast od 1872 roku kolejne dzieci odnotowywane są już w parafii Zaręby. Spośród potomstwa Jana i Ewy szczególnie dobrze uchwytne są dalsze losy Marianny, urodzonej w 1875 roku, która w 1894 roku poślubiła Walentego Parzycha. Ewa zmarła w 1900 roku, a Jan przeżył ją o pięć lat i zmarł w 1905 roku.

Drugim dzieckiem Franciszka i Anny była Marianna Jurczak, urodzona 12 czerwca 1843 roku w Brodowych Łąkach. Przy zgłoszeniu jej narodzin świadkami byli Józef Michalak i Jan Kalinowski, a rodzicami chrzestnymi Walenty [Szyszka?] i Katarzyna Jasińska.

31 maja 1862 roku, mając 19 lat, Marianna poślubiła Kacpra Grabowskiego, 21-letniego syna Joachima i Marianny Grabowskich. Świadkami ślubu byli Jan Kalinowski i Jan Orzeł, obaj gospodarze z Brodowych Łąk. Rodzice obojga nowożeńców byli obecni przy zawieraniu małżeństwa i wyrazili na nie zgodę. Obecność Jana Kalinowskiego zarówno przy narodzinach Marianny, jak i dziewiętnaście lat później przy jej ślubie dobrze pokazuje trwałość rodzinnych więzi łączących Kalinowskich z Jurczakami.

Ewa, Walenty i Franciszka

Kolejna córka, Ewa Jurczak, zmarła jako małe dziecko. Przy jej narodzinach jako świadkowie wystąpili ponownie Józef Michalak i Jan Kalinowski, a chrzestnymi byli Tomasz Kulesa i Ewa Kalinowska. W zachowanych informacjach dotyczących jej aktu występuje rozbieżność chronologiczna, dlatego dokładny rok jej urodzenia wymaga jeszcze ostatecznego wyjaśnienia.

Walenty Jurczak urodził się 27 stycznia 1848 roku w Brodowych Łąkach. Jego narodziny zgłosił ojciec w obecności Józefa Michalaka i Jana Kalinowskiego, natomiast rodzicami chrzestnymi byli Walenty Jasiński i jego żona Katarzyna.

Walenty stał się protoplastą tej gałęzi rodziny, która prowadzi bezpośrednio do kolejnych pokoleń Jurczaków opisanych w tym opracowaniu. W 1867 roku poślubił Ewę Ambroziak, córkę Jakuba Ambroziaka i Ewy z Dziełaków. W indeksie małżeństw panna młoda została zapisana jako „Ewa Dziełak”, jednak treść aktu oraz późniejsze metryki ich dzieci wskazują na Ewę Ambroziak, córkę Jakuba i Ewy z Dziełaków.

Z małżeństwa Walentego i Ewy pochodzili m.in. Franciszka (ur. 1870), Franciszek (ur. 1873), Stanisław (1874–1878), Józef (ur. 1878), kolejny Stanisław (ur. 1880) oraz Aleksander (ur. 1885). Ta linia pozostała silnie związana z Brodowymi Łąkami, choć losy poszczególnych dzieci prowadziły później także poza rodzinną wieś. Franciszka poślubiła w 1894 roku Józefa Białczaka, Franciszek założył rodzinę z Marianną z Koziatków, Józef związał się z Marianną z Kuleszów, a Aleksander został organistą i opuścił rodzinną miejscowość. Walenty zmarł w 1916 roku.

Franciszka Jurczak urodziła się 17 lutego 1850 roku w Brodowych Łąkach. Przy zgłoszeniu narodzin świadkami byli Józef Michalak i Grzegorz Pieńkosz, a rodzicami chrzestnymi – podobnie jak dwa lata wcześniej przy chrzcie Walentego – Walenty Jasiński i jego żona Katarzyna. Powtórzenie tej samej pary chrzestnych przy dwojgu dzieci Franciszka i Anny może świadczyć o szczególnie bliskiej więzi Jasińskich z rodziną Jurczaków.

W 1872 roku Franciszka poślubiła Walentego Brętka, syna Kazimierza Brętka i Rozalii z Kacprzaków. Po ślubie mieszkała z mężem poza Brodowymi Łąkami, w miejscowości zapisanej w metryce jako [Kucieje?]. Małżeństwo trwało jednak bardzo krótko. Na początku 1873 roku Franciszka przebywała czasowo w rodzinnych Brodowych Łąkach, gdzie zmarła 5 lutego, mając zaledwie 22 lata. Pozostawiła owdowiałego męża. Jej śmierć zgłosili ojciec Franciszek Jurczak oraz Jan Kalinowski. Nie odnaleziono w zgromadzonych indeksach potomstwa z tego małżeństwa.

Rozalia i Katarzyna – najmłodsze córki

Rozalia Jurczak urodziła się 1 grudnia 1852 roku w Brodowych Łąkach. Jej narodziny zgłoszono następnego dnia w obecności Józefa Michalaka i Jana Kalinowskiego, a rodzicami chrzestnymi zostali Leon Orzeł i jego żona Rozalia. Jest to kolejny ślad bliskich kontaktów rodziny Franciszka z Orłami, z których pochodziła jego matka Katarzyna. Rozalia zmarła w 1853 roku, nie ukończywszy pierwszego roku życia.

Najmłodszym znanym dzieckiem Franciszka i Anny była Katarzyna Jurczak, urodzona 13 lipca 1858 roku w Brodowych Łąkach i ochrzczona następnego dnia. Przy zgłoszeniu narodzin świadkami byli Jan Kalinowski i Józef Maluchnik, a chrzestnymi Grzegorz i Franciszka Pieńkoszowie.

W 1876 roku Katarzyna poślubiła Rajmunda Koziatka, syna Franciszka Koziatka i Anny z Olendrów, i zamieszkała w Zawadach. Miała co najmniej dwoje dzieci. W 1877 roku urodził się Józef Koziatek, który zmarł jeszcze w tym samym roku, a w 1878 roku przyszła na świat Rozalia Koziatek.

Katarzyna zmarła 26 marca 1879 roku w Zawadach, mając zaledwie 21 lat. W jej akcie zgonu pojawia się jednak rozbieżność dotycząca imienia męża: został on zapisany jako Walenty Koziatek, podczas gdy akt małżeństwa oraz akt urodzenia syna Józefa podają imię Rajmund. Najprawdopodobniej mamy tu do czynienia z pomyłką w jednym z zapisów metrykalnych; bez dodatkowych źródeł nie można jednak jednoznacznie rozstrzygnąć jej przyczyny.

Małżeństwo Katarzyny, podobnie jak małżeństwo starszej siostry Franciszki, zostało więc przerwane bardzo wcześnie.

Rodzinne i sąsiedzkie powiązania

Losy siedmiorga dzieci Franciszka i Anny pokazują zarówno wysoką śmiertelność dzieci i młodych dorosłych w XIX wieku, jak i stopniowe rozchodzenie się kolejnych gałęzi rodziny poza Brodowe Łąki. Ewa i Rozalia zmarły jako małe dzieci, Franciszka niedługo po zawarciu małżeństwa, a Katarzyna jako młoda żona i matka. Pozostałe dzieci, których dalsze losy są znane, tworzyły kolejne rodziny, przy czym szczególnie rozbudowane potomstwo pozostawili Jan i Walenty.

Małżeństwa dzieci Franciszka i Anny połączyły Jurczaków przede wszystkim z rodzinami Orłów, Grabowskich, Ambroziaków, Brętków i Koziatków. Równocześnie metryki pokazują znacznie szerszy krąg rodzin pozostających z Jurczakami w trwałych relacjach.

Szczególnie często pojawiają się Kalinowscy. Jan Kalinowski był świadkiem przy narodzinach kilkorga dzieci Franciszka i Anny, a następnie przy ślubach Marianny i Jana. Nie było to wyłącznie sąsiedztwo – Jan Kalinowski był mężem Marianny Jurczak, starszej siostry Franciszka, a więc szwagrem Franciszka i wujem jego dzieci. Jego wielokrotna obecność w aktach rodziny nabiera dzięki temu wyraźnego znaczenia genealogicznego.

Podobnie znacząca jest obecność Orłów. Franciszek sam był synem Katarzyny z Orłów; Jan Orzeł wystąpił jako świadek ślubu jego córki Marianny, Leon Orzeł z żoną Rozalią został chrzestnym Rozalii Jurczak, a najstarszy syn Franciszka, Jan, poślubił Ewę Orzeł. Katarzyna z Orłów, matka Franciszka, żyła jeszcze do 1855 roku, a przedstawiciele rodziny Orłów nadal pojawiali się w metrykach jej wnuków. Powiązanie Jurczaków z Orłami utrzymywało się więc przez kolejne pokolenia i zostało dodatkowo wzmocnione małżeństwem Jana i Ewy.

Powtarzają się również Pieńkoszowie i Jasińscy. Walenty i Katarzyna Jasińscy byli rodzicami chrzestnymi zarówno Walentego, jak i Franciszki Jurczaków. Pieńkoszowie pojawiali się natomiast jako świadkowie i chrzestni. Grzegorz Pieńkosz uczestniczył m.in. w zgłoszeniu narodzin Franciszki oraz jako świadek przy ślubie Jana Jurczaka z Ewą Orzeł, a Grzegorz i Franciszka Pieńkoszowie zostali rodzicami chrzestnymi Katarzyny Jurczak.

W efekcie rodzina Franciszka i Anny nie tworzyła odizolowanego gospodarstwa, lecz była częścią gęstej sieci krewniaczej i sąsiedzkiej obejmującej Brodowe Łąki i okoliczne miejscowości. Związki te miały charakter zarówno genealogiczny, jak i praktyczny: krewni i sąsiedzi występowali jako świadkowie, rodzice chrzestni i uczestnicy najważniejszych wydarzeń rodzinnych, a kolejne małżeństwa rozszerzały tę sieć m.in. na Zaręby i Zawady.

Śmierć Franciszka i dalsze losy Anny

Franciszek zmarł 18 kwietnia 1878 roku w Brodowych Łąkach. Zgon zgłosili następnego dnia jego syn Walenty Jurczak, lat 32 według aktu, oraz Jan Kalinowski, lat 60, rolnicy zamieszkali w Brodowych Łąkach.

Obecność Jana Kalinowskiego również przy tym wydarzeniu jest znamienna: szwagier Franciszka, wielokrotnie występujący wcześniej w aktach dotyczących jego dzieci, towarzyszył rodzinie także przy rejestracji jego śmierci. Akt określa wiek Franciszka na 60 lat, choć z aktu urodzenia wynika, że miał w rzeczywistości 58 lat, i potwierdza, że był synem zmarłych małżonków Pawła Jurczaka i Katarzyny z Orłów.

Franciszek pozostawił owdowiałą żonę Annę z Gutów. Wiadomo, że żyła ona jeszcze w marcu 1879 roku: w akcie zgonu ich córki Katarzyny Franciszek został określony jako zmarły, natomiast Anna jako żyjąca.

Dalszy ślad jej losów odnajdujemy w 1882 roku. 25 lipca 1882 roku w Brodowych Łąkach Anna ponownie wyszła za mąż. Jej drugim mężem został Marcin Gacioch, 48-letni wdowiec i rolnik mieszkający w Brodowych Łąkach, urodzony w Błędkach w parafii Baranowo. Jego pierwsza żona, Marianna Gacioch, zmarła zaledwie kilka miesięcy wcześniej, 26 kwietnia 1882 roku.

Anna została w akcie określona jako „Anna Jurczak, wdowa po zmarłym Franciszku Jurczaku”. Miała według dokumentu 59 lat, urodziła się w Rawach w parafii Zaręby i przed drugim małżeństwem mieszkała w Brodowych Łąkach przy synu. Akt podaje jej rodziców jako zmarłych Jakuba i Mariannę z domu Kurzac[?] Gutów. Informacja o imieniu ojca różni się od aktu pierwszego małżeństwa z 1841 roku, w którym jako ojciec Anny występuje Wojciech Gut. Rozbieżność tę należy pozostawić jako problem wymagający dalszej weryfikacji w oryginalnych dokumentach.

Świadkami drugiego małżeństwa Anny byli Józef Koziatek, 50-letni rolnik z Kopaczysk, oraz Adolf Zalewski, 31-letni stolarz z Brodowych Łąk. Nowożeńcy byli niepiśmienni; akt podpisali własnoręcznie obaj świadkowie oraz ksiądz Ignacy Płocharski.

Drugie małżeństwo Anny jest ostatnim odnalezionym dotychczas śladem źródłowym dotyczącym jej życia. Przegląd indeksów zgonów Anny Gacioch nie pozwolił dotąd zidentyfikować aktu, który można byłoby wiarygodnie przypisać wdowie po Franciszku Jurczaku. Jej późniejsze losy oraz data i miejsce śmierci pozostają więc nieustalone.