Musika bizi!

"MUSIKA ARTERIK ZUZENENA DA, BELARRITIK SARTU ETA BIHOTZERA DOA JARRAIAN" (Magdalena Martinez)

Musikak, umeen memoria, arreta eta kontzentrazioa handitzen laguntzen du, adierazteko modu bat da, imajinazioari lekua uzten dio, dantzarekin elkartuz gero, goian aipatu bezala, zentzumenak, oreka eta gorputz eta giharren garapena hobetzea ahalbidetzen du. Gainera, gainontzeko kideekin zein helduekin harremanetan jartzeko aukera eskaintzen du etab… (Sarget, 2003).

Honen harira, esan beharra dago Haur Hezkuntzan batik bat, kreatibitatea, sormena, inprobisazioa… asko sustatu behar dela eta musikak horretan lagundu egiten du, umeari errealitatea beste modu batean ikusteko baliabideak eskaintzen dizkio (Garcia, 2014).

Laburbilduz, musikak eta dantzak haurren garapen egokia eta integrala lortzeko bideak eskaintzen ditu bai eta identitatean eragin positiboa izateko ere. Horregatik, oso garrantzitsua da Haur Hezkuntzan musikaz eta dantzaz gozatzea eta disfrutatzea. Txikitan musikarekin harreman onak egin dituen ume batek psikomotrizitatean oreka eta gorputz garapen egokiagoa izango du bai eta erritmo egokia bereganatu ere. Beraz, umeen bizitzetan eragin zuzena dauka eta musika eta dantzari merezitako garrantzia eman beharko litzaieke.

Irakasgai honetan gure etorkizuneko lanean baliagarriak izango diren abesti, dantza, erritmo eta jarduera ezberdinak egiten ditugu. Horretaz gain, oinarrizko instrumentuak erabiltzen ikasten dugu umeekin batera erabili ahal izateko. Taldeka zein banako egiten ditugu jarduerak eta honako jarduera eta kontzeptu hauek ikasten ditugu;

1. GAIA: MUSIKA HIZKUNTZA

• Soinuaren ezaugarriak lantzen:

1.Timbrea 2.Intentsitatea 3.Iraupena 4.Altuera

-Imitatu - Entzun - Identifikatu - Imitatu

-Egin - Identifikatu - Imitatu - Entzun

-Identifikatu - Identifikatu

• Soinuaren ezaugarriekin egiteko ariketak:

1. TIMBREA

• Lehenengo ariketa: Tinbre batzuk imitatu.

Irakasleak egindako tinbreak umeak imitatu behar dituzte. Ariketa hau gehien bat Haur Hezkuntzako lehenengo zikloan egiten da.

• Bigarren ariketa: Tinbre batzuk egin.

Irakasleak esango die haurrei tinbre batzuk egiteko. Ariketa honetan ahotsa bakarrik erabiliko dugu.

• Hirugarren ariketa: Tinbre batzuk sailkatu.

Irakasleak hiru tinbre joko ditu eta umeek identifikatu behar dituzte. Ariketa honen helburua mintza, egurra eta metala ezberdintzea da.

2. INTENTSITATEA

• Lehenengo ariketa: Intentsitatea entzun/ikusi.

Ariketa honetan haurrek soinu forteak eta suabeak desberdinduko dituzte. Horretarako euriaren soinua egingo dute lehenego behatz batekin ‘‘txalokatuz’’ gero, bi behatzekin, ondoren hirurekin, jarraian lau behatzekin eta azkenik bost behatzekin txaloak ematen.

• Bigarren ariketa: Intentsitatea identifikatu.

Irakasleak soinu forte bat egiten duenean, haurrek hipopotamoarena egin behar dute eta berriz, soinu suabe bat egiten duean, armiarmarena. Soinurik ez dutean entzuten, estatuak bezala geratu behar dira. Ariketa honetan umeek intentsitatea tamainarekin dentifikatuko dute eta aldi beraz, oreka eta koordinazioa landuko dute.

3. IRAUPENA

• Lehenengo ariketa: Iraupena identifikatzea.

Irakasleak txirularekin soinu laburrak eta luzeak joko ditu eta umeek pausu laburrak edo luzeak eman beharko dituzte. Soinua ez dagoenean, animali baten estatua egin beharko dute.

• Bigarren ariketa: Ispiluan imitatu.

Irakasleak ispiluan egiten dituen mugimenduak imitatu behar dituzte haurrek. Haur Hezkuntzan buruaren, besoen, hanken eta gerriaren mugimenduak soilik egitea egokia izango litzateke.

4. ALTUERA

• Lehenengo ariketa: Altuerak imitatu.

Irakasleak hainbat altuerekin letrak esango ditu eta umeek imitatu behar dituzte.

• Bigarren ariketa: Altuerak entzun eta identifikatu.

Irakasleak enbolo txirularekin soinu grabeak egiten dituenean, haurrak makurtu behar dira eta soinu zorrotzak egiten dituenean, altxatu. Beraz, umeek mugimenduaren bidez noten altuera ezberdinak landuko dituzte.

• Musikaren arauak lantzen.

• Musikaren arauak lantzeko ariketak:

1. ERRITMOA

• Lehenengo ariketa: Noten iraupena bereizi.

Irakaslea panderoa edo beste instrumentu bat hartzen du eta beltza, kortzea eta zuria jotzen ditu. Haurra bitartean pausuak emanez irudikatzen ditu nota desberdinak (Korrika-ibili-poliki ibili).

• Bigarren ariketa: Erritmoak desberdindu.

Irakasleak erritmo batzuk egingo du eta bakoitza izen bat izango du. Erritmo laburrak pertsonen izenak izango dira eta azkarrak animalien izenak. Zailagoa egiteko, sartu daiteke erritmo desberdin bat eta horretan ez da ezer esan behar “tss”.

• Hirugarren ariketa: Ispilua.

Ispiluaren ariketa egitea da. Honetan aurrekoa egiten duena imitatuko dute haur guztiak.

2. DOINUA (abesteko edo ez abesteko)

• Lehenengo ariketa: Abestu doinu desberdinak.

Abesti desberdinak abestuko dira (udaberriarena esate baterako).

• Bigarren ariketa: Doinuei mugimenduak jarri.

Abesti batek esaten duenaz baliatuz, honekin lotutako mugimenduak adierazi. Esate baterako, atzen abestia.

3. TESTURAK

• Lehenengo ariketa: Polifoniak sortzea.

Talde bat baino gehiago eginda, bakoitzak gauza bat egingo du. Adibidez, talde bat txaloka, bestea abesten eta beste bat mugimenduarekin. (Tximu bat ikusi dut)

4. FORMA (Gai musikalak)

• Lehenengo ariketa: Lehenengo zikloan egiteko.

Errepikapenak dira nagusi eta hauetan nabarmentzen dira tximu bat ikusi dut, sorgina pirulina eta pirataren abestiak. Egitura berdineko abestiak ikasi. Eta gehitu ahal zaie keinuak.

• Bigarren ariketa: Bigarren zikloan egiteko.

Beste formako abestiak ere erabiltzen dira eta hauetan nabarmentzen da, paristik natorren artista bat naiz ni. Bi gaiaz osatutakoak. Abestiak ikastea eta geroago, lehenengo gaian ibili eta bigarrenean keinuak gehitu.

5. ADIERAZPENA

• Lehenengo ariketa: Azkar eta suabe landu (abiadura eta intentsitatea).

Abesti baten abiadura eta intentzitatearekin jolastean oinarritzen da ariketa. Lehenengo azkar eta suabe abestea, eta ondoren fuerte eta mantzo. Edota Lehenengo azkar eta fuerte eta ondoren suabe eta mantso (con mi martillo).

• Bigarren ariketa: Objektuen ezkutaketa (intentsitatea lantzeko).

Objektu bat ezkutatu egiten da gelan zehar eta batek aurkitu behar du. Baina jakiteko urbil edo urrun dagoen, soinu desberdinak eginez, (suabetik fuertera) lagunduko zaio bilatzaileari. (esku eta hatzekin euriaren soinua egitea).

6. IDAZKERA

• Lehenengo ariketa: Idatzitako erritmoak identifikatu.

Arbelean idatzita dauden erritmoak identifikatu eta txaloekin adieraziko ditugu. Ondoren txaloak belaunetan egingo ditugu eta azkenik erritmo bakoitzari leku desberdin bat eskainiko diogu. (zuri=saltoa, beltza=txaloak, kortzea=belaunak, izilunea= tss edo ezer ez).

2. GAIA: ENTZUMEN MUSIKALA

• Entzuketa musikalean egiteko ariketak:

1-MUSIKA ARIKETAK:

• Partiturak erabili.
• Ahozko/idatzizko gogoeta.
• Musika tresnak jo/ abestu.

2- PLASTIKA-ARIKETAK:

• Margolan musikala.
• Esku-lanak.
• Ikus-entzunezkoak erabili.

3- MUGIMENDU ARIKETAK:

• G.M.A. (Gorputz eta musika adierazpena.
• Dantza.
• Dramatizazioa.

• Entzuketa musikala lantzeko ariketak:

1- ENTZUKETA MUSIKALA:

• Txominek ikus entzunezko bat jarri digu irudiekin batera instrumentu bakoitzarekin eskua, oinak, … mugitu behar genituen musikaren erritmoarekin batera.

2- MARGOLAN MUSIKALA:

• Musikak sortarazten didana margolan batean islatu.

. Eskuak (txalokatuz) tanderoaren soinua etzuterakoan.

. Belaunak klabearen soinua entzuterakoan.

. Hatzak elkartuz triangeluaren soinua entzuterakoan.

. Eskuak igurtziz xilofonoaren soinua entzuterakoan.

• Ariketa hauek burutzeko bideo hauek erabili dira:

. J.S. BACH (Dantza).

. C. SAINT SAENS (El acuario).

. L. ANDERSON (El reloj).

. L. MOZART (Sinfonia de los juguetes).

. A. KATCHATURIAN (Los marineros).

. P.I. TCHAIKOUSKY (Danza del hada golosina).

. AC/DC (Back in black).

3. GAIA: MUGIMENDUA ETA DANTZA

Musika mugimendua (sinkronizatu nota beltza, zuria eta kortzea), dramatizazio musikala eta gorputz eta musika adierazpena (G.M.A.).

• Musika mugimendua sinkronizatu:

Ariketa: zurian kanpaiak jo, beltza ibili, kortzea bikoteka korrika egin. Ariketa hau musika identifikatzean datza eta nota bakoitzari edo erritmo bakoitzari mugimendu bat esleitzea.

• Dramatizazio musikala 1: instrumentiak dramatizazioan:

Ariketa: musika batean entzuten diren instruentuak jotzen gaudela imitatzen dugu musika tresnak aldatuz. Belarria (entzumena) landu. Mugimendu askeak eginez imitatuko ditugu musika tresnak. Abestia: “C JAM BLUES” JAMES KELINTON.

• Dramatizazio musikala 2: mugimenduekin kolastu:

Ariketa: Cantos y danzas de los indios americanos “enterremos el hacha de guerra” APACHE-ak (Mugumendu askeak eta batzuetan arautuak).

• Esnatuko gara, errekara joango gara eta belaunikoz jarrita aurpegia garbituko dugu.
• Musika aldatzean, korruan euri dantza egingo dugu (imitatuz mugimenduak).
• Musika berriro aldatzean, bikoteka eseriko gara eta aurpegia margotuko dugu esku margoekin.
• Azkenik, musika aldatzean, korruan zutik jarriko gara eta jainkoaren dantza egiingo dugu eskerrak emateko euria egiteaatik. (mugimenduak imitatuz).

*(musika aldaketa bakoitzari, gutxienez, minutu bat eta erdi eskeini behar zaie).

• Gorputz eta musika adierazpena:

Ariketa: esprezio librea, irakaslea musika ezberdinak jarriko ditu eta umeak dantzan hasiko dira era librean. Norberak bere mugimenduak sortu.

FISIKO-ABILIDADEAK→ Indarra/erresistentzia/malgutasuna/abiadura

MUGIMENDU-ABILIDADEAK→ Koordinazioa/oreka/gorputz-eskema/espazio- denbora

MUSIKA-ABILIDADEAK→ Entzumena/erritmoa/forma

1- “Schiazula marazula’’ (A)x4

2- “Alfonso X el sabio’’ (AB)x3 A

3- “Los bufones’’ (Ab)x2 A

4- ‘‘Kaskabiloak’’ (AB)x3 A

5- “Hi ere dantzari’’ (ABCD)x4

6- “Inprobisazioa’’ (AB)x3 A

7- “Get up and dance’’ A B (CA)x2 B A

• Mugimendua eta dantzak lantzeko ariketak:

1.ARIKETA: Schiazula marazula.

• Ikasleek korro bat egingo dute eta bueltak emango dituzte musikaren erritmoa jarraituz. Lehenengo ezkerrera, gero eskuinera, ondoren ezkerrera berriro eta azkenik eskuinera. Abestia bukatzean, agurra egingo dute (makurtuz).

2. ARIKETA: Alfonso X el sabio.

• Ikasleek korroan jarriko dira eta abestiaren egitura AB AB AB A izanik, A entzuten denean, korroan eskubira edo ezkerrera ibiliko dira (tokatzen den aldera) eta B entzuten denean, aldiz, geldituko dira eta txaloak emango dituzte. Amaitzean ere, agurtuko dute.

3. ARIKETA: Los bufones.

• Ikasleek binaka jarriko dira korroan eta abestiaren egitura Ab Ab A izanik, A entzuten denean, eskuinera eta ezkerrera bueltak emango dituzte haien bikoteei eskua emanez eta beste eskua gerrian jarriz. b entzuten denean, aldiz, bikotearekin txaloak eman behar dituzte. Amaieran, haien bikoteei agurtu behar diete makurtuz.

4. ARIKETA: Kaskabiloak.

• Ikasleek bi ilara egin beharko dituzte eta aurrekoari sorbaldetatik heldu. Abestiaren egitura AB AB AB A izanik, A entzuten denean lehenengo ‘‘trena’’ mugituko da eta besteak bitartean estatuak bezala geratuko dira animali baten irudia egiten. Ondoren, B entzuten denean, bigarren trena ibiltzen hasiko da eta lehenengo trenekoak estatuak bezala geratu beharko dira. Gainera, berriro haien erritmoa jotzen duenean, makinista dena atzera joan beharko da. Amaieran, agurra guztion artean egingo dute ilara bakarra sortuz.

5. ARIKETA: Hi ere dantzari.

• Oraingo honetan, ikasleak bakoitzak nahi eran joan beharko du eta abestian 4 erritmo mota daudenez, lehenengoa entzuten denean (A) erritmoa jarraituz ibili beharko dute. Ondoren, B entzutean lekuan saltuak eman beharko dituzte, C entzuten dutenean, aldiz, besoak gerrian jarri eta gerriak mugitu beharko dituzte. Gainera, D entzutean, lekuan bertan besoak luzatu eta eskunera zein ezkerrera mugituko dituzte. Azkenik, abestia bukatzean, agurtuko dute.

6. ARIKETA: Inprobisazioa.

• Ikasleek koroan jarriko dira eta eskutik emanez birak emango dituzte eta gero, belaunak txalotu, eskuekin txalo bat eman eta behatzak ‘‘txaskatu’’ egin beharko dituzte. Abestia bukatzean, agurtu beharko dute.

7. ARIKETA: Get up and dance (Ispiluaren ariketa).

• Ikasle guztiak ispiluaren aurrean jarri beharko dira eta irakaslea imitatu. Irakasleak A entzuten denean, pauso bat eta txalo bat emango dute lehenengo eskuinera eta gero ezkerrera. B entzuten dutenean, turuta jotzen ari direla egin behar dute lehenengo eskuinera eta gero ezkerrera. Eta C entzuten denean, aldiz, martxa egin beharko dute besoak alde batera eta bestera mugituz. Amaieran, agurra egin beharko dute baina, oraingo honetan, ‘‘super man’’ itxura eginez, ez makurtuz.

• Mugimendu erak lantzeko ariketak:

1. Jarrerak (dantz abaten hasierako posizioa adibidez).
2. Keinuak (mugitzerakoan egiten direna adb).
3. Biraketak.
4. Jauziak (HH bi oinak batera).
5. Erorketak.
6. Zorua.
7. Sekuentziak (errepikapenak: ibiltzea adb).
8. Inprobisazioak (mugimendu librea).
9. Taldekatzeak (korroan, filan,.. ).
10. Objektuak.

1. ARIKETA: Sinkronizazioa/Metrika (bitarra eta hirutarra (balsa adbz, 5 urtetik aurrera).

• Bikoteka jarrita espazioan sakabanatuta. Irakaslea musika jarriko du eta bikoteek mugimendu bat egin beharko dute erritmoa jarraituz. Panderoa entzuterakoan mugimendua aldatu beharko dute. 1.mugimendua besoekin, 2. besoak eta oinak eta 3.mugimendua besoak, oinak eta espaziotik mugitu.

2. ARIKETA: Ispilu ariketak, mugimendu erak.

• Irakasleak mugimendu erak egingo du musikaren erritmoa jarraituz eta ikasleek mugimendu hauek errepikatu behar dituzte. Gogoratu sinpliteak izan behar direla, hau da, aurrera, atzera, gora, behera, besoak, eskuak,... mugituz.

3. ARIKETA: Mugimenduak asmatu (taldeka).

• Ikasleak taldeka jarrita sekunentzia bat pentsatu beharko dute eta besteei aurkeztu. Ondoren, bakoitza bere sekuentzia erresproduzitu eta ikaskideek kopiatu beharko dute, taldekide guztien sekuentzia guztiak egin arte.

4. ARIKETA: Gorputz eskema, tonizitatea eta erlaxazioa.

• Ikasle bakoitza koltxoneta bat hartu eta lurrean etzan behar da. Musika lasai jarriz, irakasleak istorio txiki bat kontatuko du eta ikasleek esaten irakasleak esandakoa egin behar dute. JArduera honetan gorputz atalak, tonizitatea, erlaxazioa, arnasketa, ardatza,... landuko da.

adb: Pentsatu hondartzan zaudetela, uretan, koltxoneta baten gainean. Besoak luzatu eta atzamarrekin itsasoko ura sentituko duzue. Pixkanaka atzamar guztiak sartuko dituzue, gero besoa,.... (gorputz atal guztiak aipatu umeek hauek sentitzeko).

4. GAIA: AHOTSA ETA KANTUA HAUR HEZKUNTZAN

• Lau kanta mota Haur Hezkutzako lehenengo zikloan:

1. SEHASKA EDO LO KANTAK (4 esaldi, 4 pasarte gehienez, mantso eta abiadura motelduz):

Buba niña

a lolo a lolo

umetxoa

lo dago.

2. HITZEZKO KANTAK, DOINURIK GABEKOAK BAKARRIK ERRITMOA DAUKATE:

Pita pita

margarita

polita

eta txuria.

Gorri gorri

marrubi

maiatzean

etorri.

Sorgina pirulina

erratza gainean

ipurdia zikina

kapela buruan.

Pirata patapalo

bere itsasontzian

gerrikoan ezpata

partxea begian.

Alabi

alaba

polita da

araba.

B-R-A-V-O

3. ERRITMO KANTAK:

Tope- tope

tomasa

hau da

eskuen dantza.

GORPUTZA

Oinak astindu

belaunak mugi

eskuak txalotu

kriskitin- kraskitin.

4. MIMO / KEINU KANTAK:

Pepito untxia

mendira joan zen

korrika korrika

desagertu zen.

Etorri pepito

esan zion amak

korrika korrika

joko zaitut tas-tas.

• Ahotsa eta mugimendua:

1. Sehaska/lo kantak.
2. Hitzezko kantak.
3. Erritmo kantak.
4. Keinu/mimo kantak.
5. Mugimendu kantak.
6. Helburu musikaleko kantak.
7. Beste ikasgai batzuk lantzeko kantak.
8. Beste kanta batzuk.

Gorputza

1. Buru bat daukat nik.
2. Bi begi dauzkat.
3. Bi belarri dauzkat.
4. Aho bat daukat nik.
5. Bi eskuak dauzkat.
6. Gerri bat nik daukat.
7. Bi besoak dauzkat.
8. Bi hankatxo dauzkat.

Goazen bai mantxo mantxo (5-mugimendu)

1. Kotxez.
2. Trenez.
3. Gameluz.
4. Bizikletaz.
5. Hegazkinez.
6. Zaldiz.

Urtaroak (7-beste ikasgai batzuk lantzeko)

Txoritxoa (3-erritmoa)

Uretan bizi naiz beti Do, re, mi, fa

arrain txiki bat naiz ni sol cansado estoy

alde batetik bestera de solfear

ba al dakizu nire izena? y no puedo llegar al (2-hitzezko)

Buba ñiña (1-sehaska/lo kanta)

Hiru lagun (6-helburu musikaleko kanta)

• Do txakurtxoa
• Mi katutxoa
• Sol untxia naiz
• ….

Gorputza (7-beste ikasgai batzuk lantzeko) → natur zientzia.

Kriskitin kraskin: oinak astindu, belaunak mugi, eskuz txalotu, kriskitin kraskin.

• Ahots teknika:

Ahotsa ondorengo hiru gauza hauek ondo erabiltzea da (Haur hezkuntzako azkenengo urtean egiteko):

1. ARNASKETA:

• Toraxikoa (Bular aldea).
• Hitz egiteko.
• Abdominala (abdomena- tripa).
• Abesteko (Arnasa azkar hartu eta motel bota lortzea da helburua).
• Albokoa (sahietsak).
• Betea (hirurak batera).

2. LARINGEA:

• Hitzezko ahotsa.
• Deklamatutako ahotsa (antzerkian erabiltzen dena).
• Xuxurlatutako ahotsa.
• Abestutako ahotsa.

3. ERRESONANTZIA:

• Egiten diren ahots aldaketak; ahots grabea, ahots zorrotza (de pito)...
• Artikulazioa (ondo artikulatu; fonemak, bokalak, kontsonanteak ondo ahoskatzea).
• Emisioa:
  • Iluna (ahots zorrotza- voz de pito).
  • Argia.
  • Zuzena (egin behar dena).

Ahoa barrutik oso irekia.

• Dikzioa (diskurtsoa era eder batean egiteko gaitasuna).

5. GAIA: MUSIKA-TRESNAK

1. CARL ORFF (Materialaren arabera): Metala, mintza, xaflak eta zura.
2. EDGAR WILLEMS (Nola jotzen diren kontuan hartuta): Haizezkoak, azkintzekoak,...
3. B eta F BASCHET: berritzaileak.

Jarduera batean bildu (Abestiak, dantzak eta musika tresnak):

• Salangadu Hu Hu ! : borobilean bueltak ematen, abestuz eta musika tesnak jotzen.
• Udaberria: uda berri atzetik udara …
• Gorputza: Buru bat ni daukat …
• Tximu bat ikusi dut: Keinuak eginez

Abesti guztiei dantzak sartzen zaizkie edo keinuak. Hauek letrarekin erlazionatuak izan daitezke edo ez. Eta horretaz gain, musika tresnak erritmoa eman ahal diete abestiei. Gainera, musika tresna ezberdinak dituzten taldeak egin daitezke eta txandak egin.

(Fijatu haur mota ezberdinetan)

• Besteei begira dagoena.
• Galduta dagoena (irribarrezka).
• Kontzentratuta dagoena.

Bestalde, gure antzezlanerako aukeratutako abestiak hauek izan dira;