Gure antzezlana

BELDURRAK 0-3

Beldurra emozio zabal bat da, bakoitzak bere erara sentitzen duelako eta beldur ezberdinak daudelako. Beldurra, inor sartzen ez den kobazuloa da. Batzuetan beldurra sentitzen dugu baina, ez dakigu zergatik. Dena den, ez gara larritu behar beldurra izateagatik, honek arriskuen aurrean babesten gaituelako (Manzano eta Gutierrez, 2010). Askotan, beldurrak eragiten dituen sentimenduak, desatseginak dira. Beste batzuetan ordea, bizirauteko baliagarriak dira, izan ere, emozio hau mehatxuen aurrean sentitzea hauetaz babesteko normala da. Horretaz gain, fenomeno motibatzaile eta sozializatzaile gisa ulertu daiteke; motibazioa areagotzen eta errendimendua hobetzen duelako betiere, beldurra gehiegizkoa ez bada (Perez, 2000). Honen antzera, beldurra ezinbesteko ezaugarria da haurraren garapen ebolutiborako, baina beste alde batetik, pertsona baten bizitzako ezaugarri jasanezina izan daiteke (Sardín; Chort; Vaiente eta Santed, 1997).

Hori dela eta, beldurrak nahaste fobikoa sortzera heldu daitezke, norberaren eremu pertsonalaren, familiarrean, eskolan eta sozialean eragin negatiboa eratuz. Dena den, haurrak handitzen doazen heinean, gaitasun kognitiboak ingurunearen ulerkuntza baimentzen dute. Beldurrak bizitza osoan zehar esperimentatzen diren arren, Haur Hezkuntzan batez ere, paper garrantzitsu bat hartzen dute eta haur gehienek beldur nagusi bat daukate. Honekin batera, haurraren garapenarekin beldurrak gainditzen doaz eta berri batzuk agertzen dira haurrak bizitzen duen momentuarekin erlazionatuta, hau da, beldurra sortzen duten egoerak adinaren araberakoak dira (Mendez, Ingles, Hidalgo, Garcia-Fernandez eta Quiles, 1997).

Gure antzezlanean haurrek 0-3 etapan dauzkaten beldurretan zentratu dugu. Hori dela eta ikertzen egon gara eta ikusi dugu bizitzako etapa bakoitzean gizakiak beldur ezberdinak dituela.

Beraz, haurrak adin honetan zein beldur izaten dituzten aztertu ditugu eta honako hauek dira ohikoenak:

ETAPA 1 (0-6 hilabete)

Soinuak

Bakarrik geratzea

ETAPA 2 (6-12 hilabete)

Ez ezagunei beldurra

Intentsitate handiko barreak

Gaueko lehenengo beldurrak

ETAPA 3 (12- 14 hilabete)

Soinu altuak

Animaliak

Gaueko beldurrak

ANTZEZLANAREN HELBURUAK:

Lehen haurtzaroari zuzendutako antzezlan bat garatzea modu kolaboratibo batean.
- Arte hizkera desberdinak esploratzea
- Antzezlana haur kulturaren adierazle eta bermatzaile gisa erabiltzea bere egunerokotasunaren eta gizartearekin loturak eginez.
- Antzezlanaren pertsonaiak, egoerak eta gatazkak umea kontutan hartuta eraiki eta errepresentatzea.

2. Beldurren adierazpena eta komunikazioa ahalbidetzea.

Antzezlanaren bitartez kuriositatea eta zentzumenak estimulatzeko egoera sinbolikoak proposatzea.
Egoera berdinaren aurrean erantzuteko aukera ezberdinak proposatu, pentsamendu dibergenteari bidea emanez.

3. Beldurraren emozioaren elaborazioa sinbolikoki burutzeko egoera seguruak esploratu eta proposatu.

Beldurraren adierazpen ezberdinak ezagutu eta ulertzeko aukerak erakustea.
Umearen erantzun ezberdinak ikustea eta ezagutzea.

ANTZERKIAREN NONDIK NORAKOAK

Gizakiaren haurtzaroko etapako beldurrak aztertuta, deigarriak iruditu zaizkigunak aukeratu ditugu gure antzezlana aurrera eramateko. Sei partaide garenez, bost beldur aukeratu ditugu pertsona bakoitzak beldur bat irudikatzeko eta batek haurraren papera egiteko.

Esan bezala, gure antzerkia haur batek dituen beldurren inguruan doa eta egoera horietan zer sentitzen duen era ezberdinetara adierazi nahi dugu, baina uneoro beldur bakoitzaren alde positiboa ateraz. Beldurrak haurraren garapenaren eboluzioaren arabera agertuz joango dira. Guztiak gainditu ondoren, beldurren alde positiboekin geratuko da eta lasai lasai lo hartuko du.

0-3 etapa aukeratu dugunez, gure antzezlana aurrera eramateko ahozko hizkuntza ez da nabarmenduko gure lanean. Komunikatzeko ezinbestekoak diren beste hizkuntza batzuk nabarmenduko dira, izan ere, haurrek etapa honetan ez dute ahozko hizkuntza guztiz garatu.

ATXIKIMENDUA (1 ETAPA- BAKARRIK GERATZEA):

Txupete edo objektu bat segurtasuna ematen duena.
Egokitzapen garaia.
Ama urruntzean entzuten diren pausuak.

Antzezlana logelan hasten haurra katamarka dabilela eta manta batekin jolasten. Orduan ama etortzen da eta sehaskan sartzen du. Amak haurrari eskua askatzen dionean haurra negarrez hasten da. Horrez gain, amaren pausoak urruntzen entzuten ditu haurrak eta horrek bakarrik dagoela sentiarazten du, baina haurrak ez daki ama urruntzen doala alabaren segurtasun objektuaren bila doalako. Behin segurtasun objektua izanda, haurra lasaitzen da eta musika lasaiarekin lo geratzen da.

*Beldur honen alde positiboa segurtasun objektuak agi eta kolore ugari izango dituela da.

BERE ITZALAK (ETAPA 2-EZEZAGUNEI BELDURRA):

Pertsianaren itzalak.
Leihoetan ikusten diren adarren itzalak.
Haurra bere itzaletan jolasten hasten da.

Eguna argitzen denean, haurra esnatzen da eta pertsianaren itzalak ikusten ditu horman irudikatuta. Orduan, pixkanaka pixkanaka, leihoaren itzala ikusten da eta horrekin batera, haurra hurbildu egiten da eta bere itzala ikusten du. Itzalak ez dituenez ezagutzen beldurtu egiten da, baina orduan ama sartzen da eta bere gorputza ezagutzen doa. Biek jolas bat eratzen dute itzalekin konfiantza eta lasaitasun egoera bat eratuz.

*Beldur honen alde positiboa itzalen lekuan koloreak agertzen doazela da.

SOINUAK (ETAPA 3- SOINU ALTUAK):

Ekaitza
Trumoiak eta tximistak
Euria eta haizea

Itzalekin jolastean, leihoaren itzalean zuhaitzen adarren itzalak agertzen dira. Orduan, tximistak eta trumoiak ikusi eta entzuten dira berriro ere haurrarengan beldurra sortuz. Soinuak eta itzalak entzun etaikusten dira eta euria leihoetatik behera erortzen da.

*Beldur honen alde positiboa euria koloretakoa bihurtzen dela da.

ILUNTASUNA (ETAPA 2- GAUEKO LEHEN BELDURRAK):

Puntua eta honi jarraitzea
Bonbila batekin jolasten du
Florestente poteak
Koloretako margo florestentea

Ekaitzaren ondorioz, argia itzaltzen da eta ilunpetan geratzen da logela. Orduan, puntu bat agertzen da eta haurra honi jarraika jolasean hasten da. Ondoren, bonbila bat piztu eta honekin aritzen da piztuz eta itzaliz. Jarraian, kandelak agertzen dira eta hauekin formak agertzen dira.

*Beldur honen alde positiboa aurkitzeko haurrak florestenteko poteak aurkitzen ditu eta hauekin koloreak ezagutuz bere gorputza koloreztatzen doa.

MUNSTROAK (ETAPA 3- GAUEKO BELDURRAK):

Koloreetako hodeiak
Ohe azpiko munstroa
Armairuko munstroa

Argiekin jolasean ibili ondoren, haurra nekatuta dago eta lo geratzen da sehaska kanta bateakin. Koloreetako pertsonak haurra ohean sartzen du eta mantarekin estaltzen du. Orduan, munstroekin amesten hasten da. Lehendabizi, ohe azpiko munstroarekin eta gero, armairukoarekin. Oihu batez esnatzen da eta ea munstroa dagoen egiaztatzera joaten da.

*Beldur honen alde positiboa: ametsa ea egia den egiaztatzerakoa haurrak armairua irekitzen du eta koloreetako tximeletak ateratzen dira.

AMAIERA (BELDUR GUZTIEN ALDE POSITIBOAK BATU):

Behin beldur guztiak agerian geratzean, haurra lo geratzen da, baina oraingo honetan lasai-lasai eta bere inguruan beldur guztien alde positiboak elkarri besarkatuz egongo dira. Orduan, haurra esnatzen da eta momentu horretan beldur guztiak aurkeztu eta ikusleak hauekin jolastera eta espazioa esperimentatzera gonbidatzen ditu.

PERTSONAIAK

Gure antzezlanaren protagonista haur txiki bat da eta kontakizuna haur honen logelan gertatzen da gau batean. Bigarren protagonista ama da, haurrarengandik hurbilen dagoen helduaren irudia. Gainontzekoak haur honek izango dituen beldur ezberdinen (atxikimenduaren beharra, itzalak, soinuak, iluntasuna eta munstroak) alderdi positiboak irudikatzen dituzte. Antzezlanean, haurra beti eszenan egongo da eta besteak banan bana agertzen joango dira bakoitza bere interpretazioa egiteko. Amaieran, elkarrekin agertuko dira pertsonaia guztiak haurrarengan eragin positiboa nabarmenduz.

Haur Hezkuntzako lehenengo etapa honetan, haurrek komunikatzeko hizkuntza anitzak (negarra, keinuak, oihuak,…) erabiltzen dituzte, baina bereziki gorputz adierazpena. Hala, gure antzezlanean ama izango da ahozko hizkuntza erabiliko duena, eta haurrak, berriz, zizakadura, keinuak eta gorputz adierazpena erabiliko du. Beldur ezberdinen alderdi positiboa irudikatzen duten pertsonaiek ere gorputz adierazpena erabiliko dute nahi duten hori transmititzeko. aipatu beharra dago, munstroenganako beldurraren alde positiboaren errepresentazioa egiten duena bukaeran ahozko hizkuntza ere erabiliko duela antzezlanari amaiera emateko.

● Haurra: Esan bezala, pertsonaia hau istorioaren protagonista da: Ane izena duen haurtxoa. Ane gorputz osoko pijama leun eta goxo bat jantzita darama. Pijama, orokorrean txuria da eta puntutxo beltzak ditu. Hauek, erritmo eta ordena adierazten dute, bai eta lasaitasuna ere. Pijama sabelaldean orban beltz bat dauka, txuri beltza kontrastea agerian utziz. Ilea bi mototsekin jasota eramango du haurraren itxura gehiago emanez. Aurpegian haurraren itxura emango duen makillajea darama: kolorete gorria eta pekak masailetan. Pertsonaia honek daraman objektua mantatxoa da (segurtasun objektua). Objektu hau erreala da, ikonotasun maila altua dauka esanahi bakarra emanez eta adierazi nahi dena argi gera dadin. Horrela ba, pertsonaia honek eramaten duen objektu hau estetikoa dela esan daiteke, bai eta informatzailea ere, haur txiki batez ari garela argi uzteko.

Antzezlan osoan zehar beldurraren sentimendua irudikatuko du bai aurpegiaren keinuekin bai gorputzaren jarrerarekin. Dena den, beldurrak gainditzen dituen heinean beste sentimendu eta emozio batzuk transmitituko ditu. Beldurra izango da transmitituko duen sentimendurik ahaltsuena, baina honekin batera jakin-mina, harridura, poza, alaitasuna,… ere adieraziko du aurpegi keinu ezberdinak eta zizakadura erabiliz. Pertsonaia honen jokaera esperimentazioan oinarritzen da, ikusten dituen elementuekin jolasten duelako.

Ama: Bigarren mailako pertsonaia da. Honek, garrantzia handia dauka istorioan, haurrari segurtasuna eta lasaitasuna transmititzeaz arduratzen baita. Horretaz gain, etxeko segurtasun irudia da eta goxotasuna transmitituko du gorputzaren mugimendu lasaia eta ahotsaren tonu goxoa erabiliz. Etxeko arropa jantzita darama bai bata bat ere. Honekin batera, oinetan etxeko zapatilak eramango ditu. Arropa hau eramatearen zergatia argia da, etxeko lanak egitean arropa erosoa eramaten dute etxeko andre- gizonek, hotzik ez izateko eta berotasuna transmititzeko asmotan eta etxeko giro hori errepresentatzeko bata eta etxeko zapatilak eramango ditu. Azkenik, ileak aurpegian ez molestatzeko motots bat eramango du.

Atxikimenduaren alde positiboaren errepresentazioa: Pertsonaia honek arropa txuria darama jantzita (kamiseta, praka eta galtzerdi txuriak). Argia ematen dutren bonbilatxoak eramango ditu gorputzetik zehar, lasaitasuna eta zirrara sortzeko asmotan. Gainera, argitasunak iluntasunaren barnean ongia errepresentatuko du eta haurrari segurtasuna adieraziko dio. Aurpegian brillantina eramango du distira goraipatzeko nahian. Ilean motots bat eramango du zinta txuri bat zintzilik duelarik. Atxikimenduaren alde positiboa errepresentatzen duen pertsonaiaren objektua uztail bat izango da. Uztail hau txuria (lasaitasuna adierazteko asmotan) izango da, nahiko handia eta borobila. Horrela ba, objektuak ikonotasun maila altua dauka eta komunikazio-funtzioari dagokionez limurtzailea (protagonistaren eta ikuslegoaren arreta deitzen duelako) eta estetikoa da.

Honekin batera, munstro bakoitzak antzezlanaren amaieran umeek esperimentatu dezaten, objektu bana utziko dute eta pertsonaia honen objektua, antzezlanean gorputzetik eramaten dituen argiak izango dira.

Pertsonaia hau, lasaitasuna eta moteltasunaren irudia da. Bere izaera lasaia dela esan genezake. Eta hori, pertsonaia honek egingo dituen mugimendu, keinu eta koreografian islatu egingo da, koreografia kontenporaneo batean oinarritutakoa delako.

Itzalen alde positiboaren errepresentazioa: Pertsonaia honek arropa zuria darama (Bodi, tutu eta elastiko batzuk gainetik kolore ezberdineko puntutxuak eta haurren ezkuen aztarnak marraztuta ditu), kolore alai eta deigarriak erabiliz. Ilean motots luze bat eramango du eta aurpegiaren makillajeari dagokionez, koloretako marra ezberdinak eramango ditu margotuta, alaitasuna eta konfiantza transmititzeko asmotan. Itzalen alde positiboa errepresentatzen duen pertsonaiaren objektua gimnasia erritmikoko barita bat izango du puntan koloretako zinta bat duelarik. Komunikazio-funtzioari dagokionez limurtzailea (ezohiko materiala delako), estetikoa (kolorea eta forma) eta didaktikoa (esplorazioa eta jolas sinbolikoa egiteko aukera eman) da.

Munstro honek, antzezlanaren amaieran haurrak esperimentatzeko eramango duen objektua, koloretako goxokiak dituen pote bat izango da, pote hau gardena izateaz gain, barruan kolore argiko goxokiak eramango ditu. Goxoki hauek antzezlanari goxotasunaren sentsazioa helaraziko dio bai eta umeen gustuko eta egunerokotasuneko janari edo bizioa ere. Objektu hau ere, ikonotasun maila altua dauka baina esanahi polisemikoa, haur bakoitzak mezua nahieran ulertu dezaketelako.

Pertsonaia honek, edertasuna, harridura, alaitasuna eta gertutasuna irudikatuko duela esan genezake, hau da, zirrarazkoa. Hori, pertsonaia honek egingo dituen mugimendu, keinu eta koreografian islatu egingo da, izan ere, saltotxo dotore eta lirainak egingo ditu.

Soinuen alde positiboen errepresentazioa: Kolorez jantzita doa (koloretako peto bat erabiliz) eta sudurrean pailazoen sudur gorri bat eramango du antzezlanari puntu komikoa emateko asmotan. Aterki txuri liraina eramango du, honekin, alaitasuna eta dotorezia adierazi nahian. Oinetan, galtzerdi zuriak eramango ditu. Ilean motots bat eramango du eta aurpegia pailazoz margotua. Komunikazio-funtzioari dagokionez limurtzailea, estetikoa (kolorea eta diseinua) eta didaktikoa (esplorazioa eta jolas sinbolikoa egiteko aukera eman) da.

Soinuen alde positiboa errepresentatzen duen pertsonaiaren objektua likido horia, laranja, urdina, berdea eta gorria duten botilak dira. Euria koloretakoa bihurtu dugu eta botila batzuetan sarturik botila sentsorialak sortu ditugu. Kolore anitzak dituzte aniztasuna irudikatua eta beldurretik ateratzeko irudikapena sortuz. Elementu batzuk (Purpurina, bolatxoak, izartxoak eta handitzen diren bolatxoak) sartu ditugu esperimentazioa aberasgarriagoa egiteko. Objektu hauek ikonotasun maila altua dute eta esanahi polisemikoa, haur bakoitzak nahi erara erabili ditzakeelako.

Pertsonaia honek, zoriontasuna, barregura, gozamena eta ekintza komikoa irudikatu egingo du. Bere izaera, dibertigarria dela esan genezake eta hori, pertsonaia honek egingo dituen mugimendu, onomatopeia eta atzetik jarriko dugun musikarekin errepresentatuko da.

Iluntasunaren alde positiboen errepresentazioa: Pertsonaia hau beltzez jantzita doa eta kolore fluoreszenteekin margotuta. Aurpegian, kolore desberdinetako pintura fluoreszentearekin egindako makillajea eramango du gorputzeko marrazkiei jarraitasuna emanez eta ilea motots batekin jasota. Iluntasuna nagusi dela, argi gorri txiki bat duen laser bat eramango du eta protagonistarekin jolastuko du. Pertsonaia hau, protagonistarekin jolastuko du eta laserrarekin jolas zirikatzaile bat sortuko da. Ondoren, margo fluoreszentea duen pote handi bat agertu eta jolas baten bitartez gorputza margotzen hasiko dira. Eszenatokitik atera baino lehen, koloretako tximeleta txikiekin bide bat egingo du. Tximeleta hauek txikiak izango dira tamainarekin jolastuz bide kurbatua egiteko aukera paregabea ematen du, horrela bidea atseginagoa izango da. Era berean, bidea kurbatua izatea nahi duen bidea hartzeko aukera ematen dio.

Iluntasunaren alde positiboa errepresentatzen duen pertsonaiaren objektua kriseilu bat da. Honek, ikonotasun maila altua dauka eta monosemikoa. Komunikazio-funtzioari dagokionez, estetikoa dela esan dezakegu.

Beraz, bere izaera zirikatzailea da eta hau bere jarrerarekin irudikatuko du batez ere, haurrarekin jolasten duelako, baina zailtasunak jartzen dizkionez jarrera zirikatzailea ere bermatzen da.

Munstroen alde positiboen errepresentazioa: Protagonista honek, kolore moreko gona luzea eta kamiseta arrosa eramango ditu, kolore hauekin konfiantza eta goxotasuna adierazteko asmotan. Gainera, more koloreko tximeleta hegalak eramango ditu, errealitatearekiko gertutasuna helarazteko. Honekin batera, eskuetan liburu bat eramango du, honen barruan tximeleta hegalariak dituelarik. Azken honetatik, antzerkiaren amaieran, eskuan daraman liburuan idatzita daukan kontakizun zoragarri bat irakurriko du. Munstroen alde positiboa errepresentatzen duen pertsonaiaren objektua tximeleta hegalariak izango dira. Kasu honetan, motots bat eramango du baina aurpegian ez du makillajerik eramango amaren protagonista pertsona berdinak egiten duelako eta honi denbora eskaintzeko denborarik ez dagoelako.

Munstroen alde positiboa errepresentatzen duen pertsonaiaren objektua koloretako paper gardena duen tximeleta bat izango da. Tximeleta handi honen funtzioa, beldurtasunetik irteteko modua da, kolore ezberdinak kolore beltzarekin elkartzen baita kontrastea eginez. Tximeletaren kanpoko forma beltza da baina alaitasuna emateko nahian, barrutik kolore ezberdinetako paperak itsatsi dizkiogu eta argiaren parean jarriz gero oso koloretsu ikusten da. Tamainari dagokionez, ertaina dela esan daiteke nahiz eta bidea egiteko tximeletekin konparatuta handia den. Horrela ba, ikonotasun maila altua daukate eta monosemikoak dira tximeletak. Komunikazio-funtzioari dagokionez, limurtzailea eta estetikoak dira.

Pertsonaia hau, lasaitasuna, konfiantza eta gertutasuna adierazten du. Eta esan daiteke, bere izaera, maitagarria dela. Hau, bere hitz egiteko eran eta besarkadak ematen gertutasuna irudikatuz lortuko du.

Beraz, irakurri daitekeen bezala, pertsonaien arteko harremana estua da. Umea protagonista nagusia da, ama haurretik hurbilen dagoen helduaren irudia eta gainontzekoak beldur ezberdinen alderdi positiboak irudikatzen dituzte, umean eragin nabarmena izanda. Antzezlanaren amaieran elkarrekin agertuko dira guztiak umearengan eragin positiboa nabarmenduz.