TEMA 5

TEMA 5: A MATERIA E A ENERXÍA

Temporalización: abril-maio (páxs: 72 á 95 do libro de texto).

1.- A materia

-Propiedades xerais: masa e volume

-Propiedades específicas (que diferenzan).

2.-Estados da materia. Cambios:

-Sólido, líquido, gasoso, plasma

3.- Substancias puras e mesturas.

-Tipos de mesturas: homoxéneas e heteroxéneas.

4.- Métdos de separación de mesturas

5.- Cambios na materia:

-Físicos 

-Químicos. Reaccións químicas.

6.- A enerxía

-Formas de enerxía (luz e calor)

-Propiedades da enerxía

-Fontes de enerxía: renovables e non renovables.

-Consecuencias do consumo da enerxía.

7.- A electricidade (no seguinte tema)

-Circuitos eléctricos

Actividades a realizar: :

-Visual thinking (resumo-esquema visual do tema ou dos diferentes contidos escollidos). É unha unha forma de explicar ideas usando debuxos sinxelos, palabras clave e esquemas en lugar de só escribir moito texto. Axúdanos a entender mellor e a recordar máis fácilmente. 

-Experimentos e prácticas de laboratorio . O método científico. Realizar experimento cunha presentación, grabación vídeo.

-Proba con cuestións de desenrolo curtas, tipo test e outras.

A MATERIA E A ENERXÍA

1,.A materia: é todo aquilo que nos rodea.

1.1.-Propiedades xerais da materia

-Masa: peso, é a cantidade de materia ou substancia.

-Volume: é o espazo que ocupa a materia.

1.2.-Propiedades específicas (físicas e químicas) da materia (materiais):

Exs: densidade (é a relación masa e volumen por kg o cm cúbico) cor, fraxilidade, dureza, conductividade térmica ou eléctrica, temperatura de fusión ou dilatación,..

2.- Cambios de estado da materia: podemos atopala en 4 estados: sólido, líquido, gasoso e plasma. Son REVERSIBLES (é dicir, manteñen a semellanza na súa composición).

Fálase tamén dun 4º estado, o plasma (é un gas ionizado a moi altas temperaturas, presente nas estrelas, galaxias, "materia escura", e luces de neón,,...) e outro máis a día de hoxe (a ciencia é dinámica tamén, polo tanto revisable, aberta a nova investigacións, etc.)

En resumo, ainda que comúnmente ensínanse tres estados da materia, sólido, líquido e gasoso, existen alomenos dous estados adicionais recoñecidos pola ciencia: plasma e condensado de Bose-Einstein. 

3.-Clasificación da materia: 

3.1.-Substancis puras: Formadas por un só tipo de compoñente, como o ouro (elemento) e mesturas (dous ou máis compoñentes)

3.2.-Tipos de mesturas:

3.2.1-Homoxéneas: non se distinguen, diferencian os compoñentes. Ex: batido chocolate, iogurt con sucre

3.2.2.-Heteroxéneas: podemos distinguir os compoñentes. Exs: macedonia de froitas, ensalada mixta, arroz con chícharos,...

4.- Métodos de separación de mesturas:

4.1.-Se son homoxéneas: 

Destilación: líquidos con distinto punto de ebulición (alcohol e auga).

Evaporización: disolucións. Ex: auga de mar (auga+sal). Sólido e líquido

4.2.-Se son heteroxéneas: 

Tamización: para sólidos de diferentes tamaños

Imantación: sólidos ou líquidos e un deles sexa ferro.

Filtración: sólido e líquido (area e auga, lentellas e auga,..)

Decantación: líquidos (sólido) con diferente densidade. Ex: auga, aceite e mel...

5.-Cambios da materia:

5.1.-Físicos: cambios sen alterar a súa composición ou propiedades. Ex; cambios de estado.

5.2.-Químicos: son reaccións, cambia a súas propiedades, composición. Exs: combustión, oxidación, fermentación,.. 

6.-Enerxía:

Formas de enerxía:

Como facer un Visual thinking sobre a materia e a enerxía. Pasos:

1. Entender o tema (ver o índice e ler)

Antes de debuxar, hai que saber que é:

• Materia: todo o que ten masa e ocupa espazo (auga, aire, pedra…).

• Enerxía: o que fai que as cousas cambien ou se movan (luz, calor, electricidade…).

Pensa en exemplos da túa vida diaria.

2. Elexir as ideas principais

Non hai que poner todo, so o máis importante:

• Tipos de materia (sólido, líquido, gasoso, plasma)

• Propiedades xerais e específicas.

• Tipos de enerxía (eléctrica, térmica, luminosa…)

• Cambios (a materia cambia coa enerxía)

• Substancias puras e mesturas. 

• Tipos de mesturas. Separación de mesturas.

3. Organizar o espazo

En unha folla:

• Pon o título en grande: “Materia e Enerxía”

• Divide o espazo en partes (por exemplo: esquerda da materia, dereita enerxía)

• Usa frechas para conectar ideas

4. Debuxar iconos sinxelos

Non fai falla debuxar perfecto, só claro. Exemplos:

• Un cubo 🧊 → sólido

• Unha gota 💧 → líquido

• Unha nube ☁️ → gas

• Un raio ⚡ → enerxía eléctrica

• Ol sol ☀️ → enerxía térmica

5. Añadir palabras clave

Escribe pouco, só o importante. Exemplos:

• “Ocupa espazo”

• “Produce cambios”

• “Transfórmase”

6. Conectar ideas

Usa frechas ou líñas:

• Exemplo: ☀️ → quenta 💧 → convértese en vapor ☁️
  Así mostras como a enerxía cambia a materia.

7. Usar cores (dalle cor!)

• Unha cor para materia

• Outro para enerxía

• Outro para exemplos

Esto axuda a entender mellor o debuxo.

8. Revisao ao finalizar (antes de darlle cor e pasalo a boli)

Mira o teu traballo:

• ¿Enténdese sen explicar moito?

• ¿Está limpo e ordenado?

• ¿Ten debuxos e palabras clave?

Consello final

Non se trata de debuxar bonito, senón de explicar ben con debuxos simples. ¡Todos podedes facelo!.

3.- A ENERXÍA:

3.1.- Que é? A enerxía é a capacidade que teñen as cousas de facer que algo ocorra ou cambie. Grazas á enerxía podemos movernos, encender unha luz, quentar comida ou facer funcionar un coche. 

3.2.- Propiedades (exemplos)

-Transfórmase dunha a outra (eléctrica en luz)

-Transfírese: dun obxeto a outrp ( o calor dunha taza as nosas mans)

-Almacénase: (nunha bateria)

-Consérvase: nin se crea nin se destrúe (cambia de forma).

3.3. Formas de enerxía:

A enerxía pode presentarse de diferentes maneiras:

• Eneríxía mecánica: a do movemento (como unha bicicleta en marcha).

• Enerxía térmica (calor): a que fai que algo esté caliente.

• Enerxía eléctrica: a que usamos nos aparatos (televisión, móvil, ordenador).

• Enerxía luminosa: a luz (como a do Sol ou unha lámpada).

• Enerxía química: a que está nos alimentos ou na pilas, baterias...

• Enerxía sonora: a que produce o son.

• Enerxía nuclear: a que está no interior dos átomos (uranio)

3.4.- Tipos de fontes de enerxía

As fontes de enerxía son os lugares de donde obtemos a enerxía. Divídesen en dous tipos:

3.4.1.-Fontes renovables (non se esgotan fácilmente, non contaminan)

• Enerxía solar (do Sol)

• Enerxía eólica (do vento)

• Enerxía hidráulica (do auga en movemento)

• Enerxía xeotérmica (do calor da Terra)

• Biomasa (das plantas e os restos orgánicos)

3.4.2.-Fontes non renovables (poden esgotarse agotarse e contaminan)

• Petróleo

• Carbón

• Gas natural

• Enerxía nuclear (usa uranio)