Struktur pantun Sunda umumna:

1. Sampiran/Pangka
   → Bagian awal, mangrupa gambaran alam, barang, atawa situasi anu sanés.
   → Tujuanana ngawangun rima jeung suasana.
   
   

2. Eusi
   → Bagian inti anu ngandung pesen.
   
   

Conto analisis:

Buah kawung diasupan lulut → pangka
Para dayeuh ngaraketkeun silih asih → pangka
Lamun hayang hirup mulus → eusi
Silih hargaan jeung budi alus → eusi

Sunda miboga tilu rupa sisindiran utama:

1. Paparikan
   
   

2. Wawangsalan
   
   

3. Rarangkén / Rakitan

Paparikan nyaéta sisindiran anu baris kahiji jeung kadua bari aya kecap pancing, sedengkeun baris katilu jeung kaopat ngandung eusi/tujuan.

Ciri-ciri Paparikan:

1. 4 padalisan (4 baris)

2. Baris 1–2 = sampiran

3. Baris 3–4 = eusi

4. Pola rima a-a-a-a

5. Basa enteng, sok lucu, sindiran, asih, jst

1. Paparikan Asih (cinta)

Conto:

Ka kebon meuli jambu
Jambuna amis kabina-bina
Naha hate abdi sok rindu
Upama anjeun teu aya di imahna

2. Paparikan Piwejang (naséhat)

Conto:

Munjul tangkal di pasir luhur
Daunna héjo katingali caang
Ulah poho kana budi luhur
Hirup bakal jadi mujur jeung terang

3. Paparikan Saur Manéh (sindiran)

Conto:

Meuli béas ka Bu Imas
Béasna halus kawas salju
Anjeun mah ngomongna sok panas
Tapi pagawean teu rék maju

4. Paparikan Pamutah (petuah)

Conto:

Ngala kai ti sisi leuwi
Kaina panjang beurat teuing
Sing hade dina unggal tinu
Hirup moal beurat, moal remen nyingkiring

5. Paparikan Pénta (permohonan)

Conto:

Meuli hanjuang ka Pasar Baru
Hanjungna ludes kabawa hujan
Abdi nyuhunkeun hampura ka anjeun
Mugi dihapunten kalepatan urang

6. Paparikan Pangjurung (ajakan)

Conto:

Ka deukeut walungan aya batu
Batuna gedé moal kabawa
Hayu urang diajar babarengan kitu
Supaya hasilna leuwih jiga

7. Paparikan Gumbira (jenaka/lucu)

Conto:

Ucing bodas naék kursi
Kursina ragrag kabur ka dapur
Nu penting mah urang bisa seuri
Ulah jadi jelema sok punya kadur

8. Paparikan Panganteur (pembuka acara)

Cai hérang ti Cikole
Hérangna matak pikabetaheun
Ku rahayu urang ngamimitian ieu acara
Mugi sagalana lancar tur reueuskeun

9. Paparikan Panutup

Ngala tangkal ti pasir nu jauh
Leumpangna kacapean pisan
Réngsé ieu acara sadaya nu hadir
Hatur nuhun, mugia salamet sadayana

Wawangsalan nyaéta sisindiran anu baris kahijina ngandung kecap pancing (teka-teki). Jawaban tina teka-teki éta disebut cangkang, lajeng eusi disampeurkeun dina baris salajengna.

Rumusan:

1. Baris 1 = pancing / cangkang (teka-teki)

2. Baris 2 = eusi

1. Wawangsalan Kalawan Jawaban “BULAN”

Lamun peuting méngkol-méngkol
(jawaban: Bulan)
Anjeun mah sok nginget-nginget abdi hungkul

2. Wawangsalan Jawaban “CAI”

Henteu boga suku, tapi ngocor
(jawaban: Cai)
Tong sok cicing lamun keur kesel teuing

3. Wawangsalan Jawaban “API”

Bodas tungtungna beureum
(jawaban: Api)
Ulah sok ambek, tong gampang ngageum

4. Wawangsalan Jawaban “AWI” (bamboo)

Kandel di luar, bolong jero
(jawaban: Awi)
Ulah ninggang nu rapuh, ulah ningali bungkeuleuk hungkul

Rakitan (rarangkén) nyaéta sisindiran anu ngarangkay kecap-kecap logis jadi kalimat analogi atawa sindiran nu pinter.

Cirina:

• Biasana 2 baris atawa 4 baris
  
  

• Aya hubungan antara kiasan jeung eusi
  
  

• Basa leuwih “rapi” batan paparikan
  
  

1. Rakitan Asih

Ringkik kuda dina balong
Sora ngaguruh kana jero
Anjeun mah sok nyelinap di hate abdi
Sanaos teu kungsi papanggih lila

2. Rakitan Sindiran

Beurit ngumpet dina lumbung
Ngadahar béas bari nyumput
Nyindir batur ge moal matak untung
Ngan matak jengkel jeung matak pundung

3. Rakitan Piwejang

Cai ngalir tina gunung
Ngocor herang ti leuweung
Jalma hade ulah sok ngaruhung
Hirup bakal leuwih mulya jeung rengkuh

4. Rakitan Gumbira

Hayam hideung naék méja
Méjana ragrag bari surak
Ulah sedih wae sapopoéna
Urang kudu sok bisa kabagajakan

1Nangtukeun Topik Pantun

Tentukan heula rék nyieun pantun ngeunaan naon:

Asih (cinta), Naséhat, Lucu / jenaka, Sindiran, Ajakan, Doa / harepan
Conto topik: “naséhat supaya rajin diajar”.

2. Nyusun Struktur Pantun

Paparikan Sunda sok ngagunakeun 4 baris:

• Baris 1–2 = Sampiran
  → eusina teu kudu aya hubungan jeung maksudna
  → biasana nyaritakeun alam, barang, tempat, kadaharan, jsb.
  
  

• Baris 3–4 = Eusi
  → eusina kudu jelas, sesuai topik, jeung pesen anu rék disampeurkeun
  Pola rima: a – a – a – a
  (contona: bunga – udara – lunga – sabaraha)

3. Nyieun Sampiran (Baris 1–2)

Sampiran téh bagian “pancingan” anu penting make bunyi ahir sarua jeung eusi.

Carana:

• Pilih kecap nu rima na cocog
  
  

• Biasana kecap alam / barang
  Conto:
  Topik: diajar
  Rima dipilih: “-ang”
  Sampiran:

Ka sawah ningali padi
Padina ngora héjo ngembang

4. Nyieun Eusi (Baris 3–4)

Eusi kudu langsung kana maksudna.

Conto eusi pikeun “naséhat diajar”:

Lamun hayang hasil nyanding
Diajar sing tekun ulah ngangsonan

5.  Gabungkeun Sampiran jeung Eusi

Gabungkeun bari tetep make rima nu sarua.

Pantun jadi:

Ka sawah ningali padi
Padina ngora héjo ngembang
Lamun hayang hasil nyanding
Diajar sing tekun ulah ngangsonan

Rima: i – a – i – a (intonasi mirip)

6. Tips Supaya Pantun Anjeun Alus

a. Ulah make eusi teuing panjang

b. Jaga rima tetep konsisten
c. Pastikeun eusi gampang kaharti

d. Sampiran bebas, eusi kudu nyambung

e.Ulah loba pisan kecap hésé

1. Rajah (Pambuka)

Rajah nyaéta bagian pambuka dina carita pantun. Eusina biasana:

• Doa ka Nu Maha Kawasa
  
  

• Panghormat ka karuhun
  
  

• Ngahaturkeun salam ka nu ngadéngékeun
  
  

• Ngabuka suasana supaya carita bisa dimimitian
  
  

Fungsina: pikeun nyiptakeun suasana sakral, ngahudangkeun perhatian, jeung méré “izin batin” saméméh carita dimimitian.

2. Déskripsi

Déskripsi dina carita pantun dipaké pikeun:

• Ngagambarkeun tempat (latar)
  
  

• Ngagambarkeun tokoh jeung paripolahna
  
  

• Ngahudangkeun imajinasi pamiarsa/pangdéngé
  
  

Ciri-cirina:

• Maké kecap-kecap gambaran (wangunan, warna, hawa, raut raray)
  
  

• Sifatna ngajelaskeun
  
  

Tujuan: supaya nu maca/ngadéngé bisa ngabayangkeun setting carita kalayan écés.

3. Narasi

Narasi nyaéta bagian anu nyaritakeun jalanna carita ti awal nepi ka ahir. Dina narasi:

• Kajadian-kajadian dicaritakeun runtut
  
  

• Aya konflik, alur, jeung puncak kajadian
  
  

• Ngahubungkeun antara dialog, monolog, jeung déskripsi
  
  

Narasi anu hadé biasana ngawangun suasana, nyiptakeun ketegangan, sarta ngadorong carita supaya terus maju.

4. Dialog

Dialog téh paguneman antara dua tokoh atawa leuwih. Fungsi dialog dina carita pantun:

• Ngawanohkeun watak tokoh
  
  

• Ngaronjatkeun konflik
  
  

• Ngahirupkeun suasana carita
  
  

• Méré informasi ka nu maca dina cara anu alami
  
  

Biasana maké basa nu sopan, tapi ogé bisa logat sapopoe gumantung kana tokohna.

5. Monolog

Monolog nyaéta omongan tokoh ka dirina sorangan. Dina carita pantun, monolog:

• Dipaké pikeun nembongkeun parasaan tokoh
  
  

• Ngawartosan naon nu keur dipikirkeun
  
  

• Nambahkeun daya émosional carita
  
  

Monolog kadang ngandung unsur filsafat, renungan, atau rasa sedih/duka.

6. Rajah Pamunah (Panutup)

Rajah pamunah nyaéta bagian panutup, eusina:

• Ungkapan rasa sukur
  
  

• Hapunten lamun aya kalepatan dina carita
  
  

• Panutup anu sopan pikeun ngahirupan budaya pantun
  
  

• Kadang diiringan doa pamungkas
  
  

Fungsina: nutup carita kalayan rapih jeung ngajaga tatanan budaya pantun Sunda.