Υποστηριζόμενη Απασχόληση

Κύρια Σημεία

Το δικαίωμα στην εργασία αποτελεί τον σκληρό πυρήνα της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και της κοινωνικής ενηλικίωσης. Ιστορικά, ωστόσο, τα Άτομα με Αναπηρία (και ιδιαίτερα τα άτομα με νοητικές ή νευροαναπτυξιακές αναπηρίες) θεωρούνταν «ανίκανα» να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις της ελεύθερης αγοράς εργασίας. Η κοινωνία, υπό το πρόσχημα της «προστασίας», τα οδηγούσε μαζικά σε Προστατευμένα Εργαστήρια (Sheltered Workshops) ή Κέντρα Ημέρας. Παρότι οι δομές αυτές προσέφεραν ασφάλεια, τελικά λειτουργούσαν (και λειτουργούν) ως ιδρύματα διαχωρισμού (segregation), όπου τα ΑμεΑ εκτελούσαν επαναλαμβανόμενες χειρωνακτικές εργασίες, απομονωμένα από την υπόλοιπη κοινωνία και συχνά με πενιχρές, συμβολικές αμοιβές, περιμένοντας τη στιγμή που θα «ήταν έτοιμα» για την κανονική αγορά — μια στιγμή που σχεδόν ποτέ δεν ερχόταν.

Η Υποστηριζόμενη Απασχόληση (Supported Employment) έφερε μια παγκόσμια επανάσταση ανατρέποντας αυτή τη λογική. Εδραιώθηκε επιστημονικά τη δεκαετία του 1980 (κυρίως μέσω του μοντέλου IPS - Individual Placement and Support στην ψυχική υγεία) και υποστηρίζει το αντίστροφο: Δεν περιμένουμε το άτομο να εκπαιδευτεί στο κενό. Το τοποθετούμε άμεσα στην πραγματική εργασία (Place then Train) και στέλνουμε έναν εξειδικευμένο Εργασιακό Σύμβουλο (Job Coach) μαζί του για να το εκπαιδεύσει επί τω έργω, προσαρμόζοντας ταυτόχρονα την επιχείρηση στις ανάγκες του. Σήμερα, το δικαίωμα στην εργασία σε ανοιχτό περιβάλλον προστατεύεται νομικά από το Άρθρο 27 της Σύμβασης του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα των ΑμεΑ (CRPD).

• Φιλοσοφία: Μοντέλο επαγγελματικής ένταξης (βασισμένο στην αρχή «Place then Train» / Τοποθετώ και μετά Εκπαιδεύω), το οποίο εξασφαλίζει ότι τα Άτομα με Αναπηρία (ΑμεΑ) μπορούν να εργαστούν στην ανοιχτή, ανταγωνιστική αγορά εργασίας, λαμβάνοντας εξατομικευμένη υποστήριξη από έναν εξειδικευμένο Εργασιακό Σύμβουλο (Job Coach).

• Κύριοι Στόχοι: Η εξασφάλιση πραγματικής εργασίας με πραγματικό (νόμιμο) μισθό, η οικονομική ανεξαρτησία, η άρση του στίγματος, η κοινωνική συμπερίληψη, και η καλλιέργεια της εταιρικής κουλτούρας (Diversity & Inclusion) στις επιχειρήσεις.

• Ενδείξεις: Ενήλικες με Νοητική Αναπηρία, Αυτισμό, Ψυχιατρικές Διαταραχές (π.χ. Σχιζοφρένεια), καθώς και άτομα με αισθητηριακές ή κινητικές αναπηρίες που επιθυμούν να εργαστούν αλλά αποκλείονται συστηματικά από το παραδοσιακό σύστημα προσλήψεων.

• Πλεονεκτήματα: Κατοχυρωμένο δικαίωμα (Άρθρο 27, CRPD), υψηλότατα ποσοστά παραμονής στην εργασία, δραστική βελτίωση της ψυχικής υγείας και της αυτοεκτίμησης, αλλαγή της εταιρικής κουλτούρας.

• Περιορισμοί: Διστακτικότητα / προκαταλήψεις εργοδοτών, ανάγκη για σταθερή χρηματοδότηση των δομών Job Coaching από το κράτος, κίνδυνος εκμετάλλευσης εάν δεν τηρούνται αυστηρά τα εργασιακά δικαιώματα.

• Αλλαγή Παραδείγματος: Μετάβαση από τα «Προστατευμένα Εργαστήρια» (Sheltered Workshops) — όπου τα ΑμεΑ εργάζονται απομονωμένα μεταξύ τους (συχνά χωρίς κανονικό μισθό), περιμένοντας να γίνουν «έτοιμα» για την κοινωνία — στην άμεση ένταξή τους στην κανονική αγορά, με προσαρμογή του ίδιου του εργασιακού περιβάλλοντος (Job Carving).

Φιλοσοφία Παρέμβασης: Το Μοντέλο EUSE

Η Ευρωπαϊκή Ένωση Υποστηριζόμενης Απασχόλησης (EUSE) ορίζει πέντε (5) αυστηρά, διαδοχικά στάδια για την επιτυχή ενσωμάτωση ενός ατόμου με αναπηρία στην αγορά εργασίας. Η διαδικασία αυτή δεν είναι μια απλή υπηρεσία εύρεσης εργασίας (ΟΑΕΔ/ΔΥΠΑ), αλλά μια εις βάθος κλινική, κοινωνική και επιχειρηματική διαμεσολάβηση.

Τα 5 στάδια του μοντέλου είναι:

1. Δέσμευση Πελάτη (Client Engagement): Το άτομο εξουσιοδοτεί τον φορέα να τον υποστηρίξει, λαμβάνοντας ο ίδιος τις αποφάσεις (Person-Centered Planning).

2. Επαγγελματικό Προφίλ (Vocational Profiling): Ο Job Coach ανακαλύπτει τα ταλέντα, τις επιθυμίες και τις δυσκολίες του ατόμου (π.χ. «του αρέσει η οργάνωση αρχείων, αλλά δεν αντέχει τον δυνατό θόρυβο και την ορθοστασία»).

3. Αναζήτηση Εργασίας (Job Finding & Job Carving): Ο Job Coach προσεγγίζει επιχειρήσεις, καταπολεμά τις προκαταλήψεις των εργοδοτών και εφαρμόζει την τεχνική του Job Carving (Εξατομίκευση Θέσης Εργασίας). Αυτό σημαίνει ότι «κόβει» και προσαρμόζει τα καθήκοντα μιας θέσης ώστε να ταιριάζουν ακριβώς στις ικανότητες του ΑμεΑ.

4. Εμπλοκή Εργοδότη (Employer Engagement): Εκπαίδευση του διευθυντή και του προσωπικού (co-workers) στο πώς να επικοινωνούν ορθά και ισότιμα με τον νέο τους συνάδελφο, αποτρέποντας τη θυματοποίηση ή τον οίκτο.

5. Υποστήριξη στον χώρο (On/Off Job Support): Ο Job Coach βρίσκεται δίπλα στο άτομο τις πρώτες μέρες/εβδομάδες. Σταδιακά η υποστήριξη μειώνεται (Fading), αλλά ο φορέας παραμένει διαθέσιμος διαβίου για τη διαχείριση τυχόν κρίσεων.

Πηγές & Πληροφορίες

Παρακάτω, βρίσκονται περισσότεροι σχετικοί σύνδεσμοι.

Οδηγός Υπηρεσιών:

• ΕΛ.ΕΤ.ΥΠ.Ε.: Η Ελληνική Εταιρεία Υποστηριζόμενης Εργασί­ας είναι κοινωφελές μη κερδοσκοπικό σωματείο, που ιδρύθηκε το 1997 ως πανελλαδική οργάνωση Υποστη­ριζόμενης Εργασίας. Σκοπός της είναι η προώθηση της Υποστηριζόμενης Εργασίας σε κέντρα, υπηρε­σίες και φορείς που ασχολούνται με την εύρεση εργασίας ευάλωτων ομάδων και ανθρώπων με ανα­πηρίες. 

  • Μάθε περισσότερα και επικοινώνησε με την ΕΛΕΤΥΠΕ.

• Δ.ΥΠ.Α. Ε.Κ.Ο. (πρώην Ο.Α.Ε.Δ.): H Δημόσια Επιχείρισης Απασχόλησης παρέχει εξειδικευμένες υπηρεσίες για τους ανέργους και τις άνεργες που ανήκουν σε Ειδικές και Ευπαθείς Κοινωνικές Ομάδες (Ε.Κ.Ο.). 

  • Μάθε περισσότερα και επικοινώνησε με τη ΔΥΠΑ ΕΚΟ.