Νοηματική Γλώσσα (ΕΝΓ)

Κύρια Σημεία

Η Ελληνική Νοηματική Γλώσσα (ΕΝΓ) αποτελεί τη φυσική γλώσσα της Ελληνικής Κοινότητας Κωφών. Παρά τις ιστορικές προκαταλήψεις που τη θεωρούσαν εσφαλμένα ως «σύστημα απλών χειρονομιών» ή «πτωχό υποκατάστατο της ομιλίας», η γλωσσολογική έρευνα έχει αποδείξει ότι η ΕΝΓ διαθέτει την ίδια πολυπλοκότητα, εκφραστικότητα και αφαίρεση με οποιαδήποτε προφορική γλώσσα του κόσμου.

Ο φωνοκεντρισμός είναι η γλωσσολογική και πολιτισμική αντίληψη που δίνει απόλυτη προτεραιότητα στον προφορικό λόγο, θεωρώντας τον ως την ανώτερη ή μοναδική «φυσική» μορφή γλώσσας, ενώ υποτιμά τις οπτικοκινητικές γλώσσες (όπως οι νοηματικές).

Στην Ελλάδα, η ΕΝΓ αναγνωρίστηκε επίσημα από την πολιτεία ως ισότιμη με την ελληνική προφορική γλώσσα (Ν. 2817/2000 και Ν. 4488/2017), ενώ το Σύνταγμα της Ελλάδος (Άρθρο 21) επιβάλλει τη μέριμνα του κράτους για τη διασφάλιση της προσβασιμότητας σε αυτήν. Στον χώρο της Ειδικής Αγωγής, της Δίγλωσσης Εκπαίδευσης Κωφών και της Εναλλακτικής Επικοινωνίας, η ΕΝΓ αποτελεί το ισχυρότερο εργαλείο γνωστικής και συναισθηματικής ανάπτυξης.

• Φιλοσοφία: Πλήρες, αυτοτελές και φυσικό γλωσσικό σύστημα με τη δική του αυτόνομη γραμματική, συντακτική και μορφολογική δομή, το οποίο αξιοποιεί την οπτικοκινητική οδό (χειρονομίες, κινήσεις, εκφράσεις προσώπου, στάση σώματος) για την παραγωγή και κατανόηση νοήματος.

• Κύριοι Στόχοι: Η διασφάλιση της πρωτογενούς γλωσσικής ανάπτυξης, η ισότιμη πρόσβαση στην εκπαίδευση και την πληροφορία, η καλλιέργεια της πολιτισμικής ταυτότητας (Deaf Culture) και η εξάλειψη των επικοινωνιακών φραγμών.

• Ενδείξεις: Κωφά και βαρήκοα άτομα κάθε ηλικίας, ακούοντα παιδιά κωφών γονέων (CODA), καθώς και νευροδιαφορετικά άτομα με σύνθετες επικοινωνιακές ανάγκες (μη λεκτικός αυτισμός, σύνδρομο Down, αναπτυξιακή απραξία λόγου) ως πρωτογενές ή συμπληρωματικό σύστημα επικοινωνίας.

  • Πλεονεκτήματα: Πλήρης γλωσσική επάρκεια, ταχεία ανάπτυξη εννοιολογικής σκέψης, συνταγματικά κατοχυρωμένη ισοτιμία (Ν. 4488/2017), ενίσχυση οπτικοχωρικής επεξεργασίας.

  • Περιορισμοί: Απαιτεί εκπαίδευση του οικογενειακού και σχολικού περιβάλλοντος, ανάγκη για επαρκείς διερμηνείς στη δημόσια ζωή, έλλειψη καθολικής προσβασιμότητας σε όλες τις βαθμίδες.

  • Κόστος: 1.350€ έως 2.000 (αν και υπάρχουν και δωρεάν μαθήματα).

• Αλλαγή Παραδείγματος: Μετάβαση από το «ιατρικό/παθολογικό μοντέλο» (που αντιμετώπιζε την κώφωση ως «έλλειμμα προς διόρθωση» επιβάλλοντας αποκλειστικά τον προφορικό λόγο) στο «κοινωνικό/πολιτισμικό μοντέλο» που αναγνωρίζει τους Κωφούς ως γλωσσική μειονότητα.