Σύνδρομο Έντουαρντς

[Τρισωμία 18]

(Edwards Syndrome - Trisomy 18)

Σύνοψη (TL;DR)

Πρόκειται για σοβαρή γενετική διαταραχή που χαρακτηρίζεται από ενδομήτρια υπολειπόμενη ανάπτυξη, χαρακτηριστικές κρανιοπροσωπικές δυσμορφίες, συγγενείς καρδιοπάθειες και βαριά νοητική και αναπτυξιακή υστέρηση.
Αιτιολογία: Οφείλεται στην παρουσία ενός επιπλέον (τρίτου) χρωμοσώματος στο 18ο ζεύγος (Τρισωμία 18), συνήθως λόγω τυχαίου σφάλματος κατά την κυτταρική διαίρεση.
Αντιμετώπιση: Δεν υπάρχει ίαση. Η φροντίδα είναι κατεξοχήν υποστηρικτική και παρηγορητική, με εστίαση στη διαχείριση της σίτισης, των αναπνευστικών προβλημάτων και πιθανή χειρουργική διόρθωση απειλητικών για τη ζωή ανωμαλιών.
Τα τελευταία χρόνια έχει υπάρξει μια σημαντική αλλαγή από την απόλυτη θεώρηση του συνδρόμου ως «ασύμβατου με τη ζωή» (lethal anomaly). Πλέον, ενθαρρύνεται η εξατομικευμένη προσέγγιση και η συνεργατική λήψη αποφάσεων (shared decision-making) με τους γονείς, περιλαμβάνοντας σε επιλεγμένες περιπτώσεις εντατική φροντίδα και καρδιοχειρουργικές επεμβάσεις που βελτιώνουν την επιβίωση και την ποιότητα ζωής.

Το Σύνδρομο Έντουαρντς (Τρισωμία 18) είναι η δεύτερη πιο συχνή αυτοσωμική τρισωμία που παρατηρείται σε τελειόμηνα βρέφη, μετά το Σύνδρομο Down (Τρισωμία 21). Περιγράφηκε για πρώτη φορά το 1960 από τον Βρετανό γενετιστή John H. Edwards. Εμφανίζεται σε περίπου 1 στις 5.000-6.000 γεννήσεις, αν και η συχνότητα σύλληψης είναι πολύ μεγαλύτερη, καθώς η πλειοψηφία των εμβρύων με Τρισωμία 18 καταλήγει σε αυτόματη αποβολή ή ενδομήτριο θάνατο.

Η διαταραχή επηρεάζει σχεδόν όλα τα συστήματα οργάνων του σώματος, οδηγώντας σε υψηλή νεογνική και βρεφική θνησιμότητα. Παρόλα αυτά, ένα μικρό ποσοστό παιδιών επιβιώνει πέραν του πρώτου έτους της ζωής του, απαιτώντας εξειδικευμένη, διεπιστημονική και εφ' όρου ζωής φροντίδα.

Ποια είναι τα χαρακτηριστικά, αναλυτικά;

Τα κυριότερα και πιο αναλυτικά κλινικά ευρήματα περιλαμβάνουν:

Κρανιοπροσωπικά: Μικροκεφαλία (μικρό μέγεθος κεφαλιού), προέχον ινιακό οστούν (έντονη προεξοχή στο πίσω μέρος του κεφαλιού), μικρογναθία (μικρή κάτω γνάθος), υπερωιοσχιστία/χειλεοσχιστία και χαμηλά τοποθετημένα, δυσπλαστικά αυτιά.
Μυοσκελετικά: Χαρακτηριστική στάση των χεριών με σφιγμένες γροθιές, όπου το 2ο δάχτυλο επικαλύπτει το 3ο και το 5ο επικαλύπτει το 4ο. Επίσης, τα πέλματα έχουν συχνά κυρτή βάση (πέλματα δίκην κούνιας - rocker-bottom feet) και συχνά παρατηρείται συνδακτυλία.
Καρδιαγγειακά (στο 90% των περιπτώσεων): Μεσοκολπική ή μεσοκοιλιακή επικοινωνία (VSD, ASD), παραμένων αρτηριακός πόρος (PDA) και σύνδρομο υποπλαστικής αριστερής καρδιάς.
Άλλα όργανα: Νεφρικές ανωμαλίες (π.χ. πεταλοειδής νεφρός, πολυκυστικοί νεφροί), ανωμαλίες του γαστρεντερικού (ατρησία οισοφάγου, ομφαλοκήλη).
Νευρολογικά: Βαριά νοητική υστέρηση, έντονη υποτονία κατά τη γέννηση η οποία σταδιακά εξελίσσεται σε υπερτονία, και καθυστέρηση στην ωρίμανση του κεντρικού νευρικού συστήματος.

Διαφοροδιάγνωση: Η κλινική εικόνα μπορεί να μοιάζει με το Σύνδρομο Patau (Τρισωμία 13), το οποίο όμως χαρακτηρίζεται εντονότερα από οφθαλμικές ανωμαλίες (μικροφθαλμία) και πολυδακτυλία. Επίσης, διαφοροδιάγνωση πρέπει να γίνεται από το Σύνδρομο Smith-Lemli-Opitz, το Σύνδρομο CHARGE και σύνδρομα μικροελλειμμάτων που προκαλούν πολλαπλές συγγενείς ανωμαλίες.

Χαρακτηριστικά

Το Σύνδρομο Έντουαρντς είναι ένα πολυοργανικό σύνδρομο, γεγονός που σημαίνει ότι επηρεάζει την ανάπτυξη και τη λειτουργία πολλαπλών συστημάτων. Τα βρέφη συνήθως γεννιούνται λιποβαρή, ανεξάρτητα από την εβδομάδα κύησης, και παρουσιάζουν έναν συνδυασμό ανατομικών δυσμορφιών.

Τα χαρακτηριστικά ποικίλλουν σε βαρύτητα, ωστόσο η πλειοψηφία των πασχόντων μοιράζεται μια κοινή κλινική εικόνα που καθιστά το σύνδρομο συχνά αναγνωρίσιμο από τη γέννηση.

Τι ακριβώς γνωρίζουμε για την αιτιολογία;

Η Τρισωμία 18, στην πλειονότητα των περιπτώσεων, δεν είναι κληρονομική, αλλά προκύπτει από τυχαία γεγονότα κατά τον σχηματισμό των αναπαραγωγικών κυττάρων (ωαρίων ή σπερματοζωαρίων).

Πλήρης Τρισωμία 18 (περίπου 94% των περιπτώσεων): Οφείλεται σε μη-διαχωρισμό (nondisjunction) των χρωμοσωμάτων κατά τη μείωση, κυρίως στο ωάριο της μητέρας. Κάθε κύτταρο του σώματος έχει 3 αντίγραφα του χρωμοσώματος 18. Ο κίνδυνος αυξάνεται στατιστικά με την αύξηση της ηλικίας της μητέρας.

Μωσαϊκισμός Τρισωμίας 18 (λιγότερο από 5%): Προκύπτει από σφάλμα κατά την κυτταρική διαίρεση (μίτωση) μετά τη γονιμοποίηση. Το άτομο έχει ένα μείγμα κυττάρων: ορισμένα με 46 και άλλα με 47 χρωμοσώματα. Ο φαινότυπος (η κλινική εικόνα) μπορεί να είναι πολύ ηπιότερος και η επιβίωση παρατεταμένη.

Μερική Τρισωμία (Τρανσλοκαציה - Μετάθεση): Μόνο ένα τμήμα του χρωμοσώματος 18 υπάρχει σε επιπλέον αντίγραφο. Είναι η μόνη μορφή που μπορεί να κληρονομηθεί αν ένας από τους γονείς είναι φορέας μιας ισοζυγισμένης μετάθεσης.

Αιτιολογία

Το σύνδρομο προκαλείται από χρωμοσωμική ανωμαλία. Ο φυσιολογικός άνθρωπος διαθέτει 46 χρωμοσώματα σε κάθε κύτταρο (23 ζεύγη). Στο Σύνδρομο Έντουαρντς υπάρχει ένα επιπλέον χρωμόσωμα στο 18ο ζεύγος, δημιουργώντας σύνολο 47 χρωμοσωμάτων.

Η περίσσεια γενετικού υλικού διαταράσσει την κρίσιμη ισορροπία της γονιδιακής έκφρασης κατά την εμβρυογένεση, προκαλώντας τις ανωμαλίες που χαρακτηρίζουν τη διαταραχή.

Πώς ακριβώς γίνεται η διάγνωση;

Προγεννητικός Έλεγχος (Screening): Εξετάσεις ρουτίνας στο 1ο και 2ο τρίμηνο (PAPP-A, αυχενική διαφάνεια, b-hCG). Τα τελευταία χρόνια, ο Μη Επεμβατικός Προγεννητικός Έλεγχος (NIPT), ο οποίος αναλύει το ελεύθερο εμβρυϊκό DNA στο αίμα της μητέρας, ανιχνεύει την Τρισωμία 18 με ακρίβεια άνω του 97%.

Υπερηχογραφικά Ευρήματα: Ο υπέρηχος β-επιπέδου μπορεί να αποκαλύψει ανωμαλίες ανάπτυξης, κύστεις χοριοειδούς πλέγματος στον εγκέφαλο του εμβρύου, καρδιακές ανωμαλίες και ολιγάμνιο ή πολυδράμνιο.

Διαγνωστικές Εξετάσεις (Επιβεβαίωση): Η οριστική προγεννητική διάγνωση γίνεται μέσω λήψης χοριακών λαχνών (CVS) ή αμνιοπαρακέντησης (καρυότυπος εμβρύου).

Μεταγεννητική Διάγνωση: Εάν δεν έχει υπάρξει προγεννητική διάγνωση, οι νεογνολόγοι, παρατηρώντας τα κλινικά σημεία (επικαλυπτόμενα δάχτυλα, χαρακτηριστικά προσώπου, άμεση εμφάνιση καρδιακής ανεπάρκειας), ζητούν ανάλυση χρωμοσωμάτων (Καρυότυπο αίματος ή Microarray) του βρέφους. Εμπλέκονται μαιευτήρες, εμβρυομητρικοί ιατροί, νεογνολόγοι, παιδίατροι και κλινικοί γενετιστές.

Διάγνωση

Η διάγνωση του Συνδρόμου Έντουαρντς γίνεται κατά βάση προγεννητικά μέσω υπερήχων και γενετικού ελέγχου, ενώ επιβεβαιώνεται ή διαγιγνώσκεται αρχικά αμέσως μετά τη γέννηση, χάρη στα εμφανή σωματικά χαρακτηριστικά.

Η ταχεία και έγκυρη διάγνωση είναι κρίσιμη για την υποστήριξη της οικογένειας, τον προγραμματισμό του τοκετού σε τριτοβάθμιο νοσοκομείο και τον καθορισμό των στόχων φροντίδας του νεογνού.

Τι γνωρίζουμε για την αναπτυξιακή πορεία και τα συνοδά προβλήματα;

Βρεφική ηλικία: Περίπου το 50% των βρεφών που γεννιούνται ζωντανά καταλήγουν εντός των πρώτων 1-2 εβδομάδων. Τα κύρια προβλήματα είναι η άπνοια, η αδυναμία σίτισης και η συμφορητική καρδιακή ανεπάρκεια. Μόνο το 5-10% των παιδιών με πλήρη Τρισωμία 18 επιβιώνουν πέραν του πρώτου έτους.

Παιδική ηλικία (για τους επιζήσαντες): Η αναπτυξιακή πορεία χαρακτηρίζεται από σοβαρή ψυχοκινητική καθυστέρηση. Τα παιδιά σπάνια περπατούν αυτόνομα ή αναπτύσσουν δομημένο λόγο. Ωστόσο, μπορούν να χαμογελούν, να αναγνωρίζουν πρόσωπα και φωνές της οικογένειας, να μαθαίνουν να ανταποκρίνονται σε ερεθίσματα και να αλληλεπιδρούν συναισθηματικά.

Συνοδά προβλήματα: Συχνά περιλαμβάνουν υποτροπιάζουσες αναπνευστικές λοιμώξεις, σοβαρή σκολίωση με την πάροδο του χρόνου, γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση που απαιτεί γαστροστομία για την ασφαλή σίτιση, και σπανιότερα, προδιάθεση για όγκους της παιδικής ηλικίας (π.χ. όγκος Wilms).

Επιπλοκές απουσίας έγκαιρης αντιμετώπισης: Χωρίς κατάλληλη ιατρική καθοδήγηση και υποστήριξη, το βρέφος υποφέρει από πόνο ή δύσπνοια, ενώ η οικογένεια υφίσταται ακραίο ψυχολογικό τραύμα χωρίς το απαραίτητο υποστηρικτικό πλαίσιο παρηγορητικής φροντίδας.

Εξέλιξη & Ποιότητα Ζωής

Ιστορικά, το σύνδρομο συνοδευόταν από τη βεβαιότητα ενός εξαιρετικά σύντομου προσδόκιμου ζωής, με το βάρος να πέφτει στην αμιγώς παρηγορητική φροντίδα στο τέλος της ζωής (hospice care). Σήμερα, γνωρίζουμε ότι τα παιδιά που επιβιώνουν μπορούν, με την κατάλληλη ιατρική και θεραπευτική υποστήριξη, να ενταχθούν στο οικογενειακό περιβάλλον και να βιώσουν εμπειρίες ζωής, επικοινωνώντας με το περιβάλλον τους με τον δικό τους τρόπο.

Ποιες παρεμβάσεις βοηθούν;

Καθώς δεν υπάρχει θεραπεία που να επιδιορθώνει τη χρωμοσωμική βλάβη, οι παρεμβάσεις είναι συμπτωματικές και υποστηρικτικές:

Ιατρικές & Χειρουργικές Παρεμβάσεις:
- Σίτιση: Τοποθέτηση ρινογαστρικού καθετήρα (Levin) ή γαστροστομίας (PEG) για ασφαλή σίτιση, πρόληψη εισροφήσεων και βέλτιστη αύξηση βάρους.
- Αναπνευστικό: Χρήση CPAP/BiPAP, παροχή οξυγόνου ή σε κάποιες περιπτώσεις τραχειοστομία.
- Καρδιολογία: Χειρουργική σύγκλειση του VSD ή του παραμένοντος αρτηριακού πόρου για αποφυγή καρδιακής ανεπάρκειας (θεωρείται η κύρια αιτία πρώιμης θνησιμότητας).
Θεραπείες Εκλογής στην Παιδική Ηλικία:
- Φυσικοθεραπεία: Για την πρόληψη συσπάσεων των αρθρώσεων και τη βελτίωση του μυϊκού τόνου.
- Εργοθεραπεία & Λογοθεραπεία: Έμφαση στην εναλλακτική επικοινωνία (π.χ. νοηματικά σήματα, πίνακες επικοινωνίας) και στην ενίσχυση της αδρής κινητικότητας και της κατάποσης.
Παρηγορητική Φροντίδα (Palliative Care): Η ταυτόχρονη διασφάλιση της ανακούφισης από τον πόνο (pain management) και η παροχή ψυχολογικής υποστήριξης στην οικογένεια είναι απαραίτητη ανεξάρτητα από το αν επιλεγεί εντατική (life-prolonging) ή αποκλειστικά ανακουφιστική οδός.
Μουσικοθεραπεία και Πολυαισθητηριακά Περιβάλλοντα (Snoezelen): (Εναλλακτικές/συμπληρωματικές θεραπείες) Έχουν αναφερθεί ως ιδιαίτερα ευεργετικές για την ηρεμία και την αισθητηριακή ρύθμιση αυτών των παιδιών, με επαρκή κλινικά ευρήματα σε ό,τι αφορά τη βελτίωση της ποιότητας της καθημερινότητάς τους.

Αλλαγή Παραδείγματος (Paradigm Shift)

Για δεκαετίες, η Τρισωμία 18 χαρακτηριζόταν ιατρικά ως κατάσταση «ασύμβατη με τη ζωή» (incompatible with life) ή «θανατηφόρος ανωμαλία» (lethal anomaly). Βάσει αυτού του παραδείγματος, τα ιατρικά πρωτόκολλα υπαγόρευαν την απόσυρση κάθε παρεμβατικής ιατρικής (άρνηση για διασωλήνωση ή καρδιοχειρουργικές επεμβάσεις), οδηγώντας αναπόφευκτα στο θάνατο.

Τα τελευταία 25 χρόνια το παράδειγμα άλλαξε ριζικά σε πολλά προηγμένα συστήματα υγείας. Το κίνημα συνηγορίας των γονέων σε συνδυασμό με την πρόοδο στη νεογνολογία και την παιδοκαρδιοχειρουργική οδήγησε στο συμπέρασμα ότι η Tρισωμία 18 είναι μια «κατάσταση που περιορίζει τη ζωή» (life-limiting condition) και όχι κατ' αρχάς «lethal».

Πλέον, προσφέρεται εξατομικευμένη φροντίδα και σεβασμός στην αυτονομία των γονέων. Πολλά ιατρικά κέντρα παγκοσμίως (και σταδιακά στην Ελλάδα) προσφέρουν τη δυνατότητα καρδιοχειρουργικών διορθώσεων και αναπνευστικής υποστήριξης εάν οι γονείς το επιθυμούν. Δεδομένα δείχνουν ότι βρέφη που υποβλήθηκαν σε καρδιοχειρουργική επέμβαση έχουν ποσοστά επιβίωσης που ξεπερνούν το 60-70% σε βάθος διετίας, διαψεύδοντας τα παλαιότερα στατιστικά.

Ταυτότητα & Στοιχεία παρουσίασης

Σύνταξη: Συνεργατικές Ομάδες NOESI.GR (Τομέας Χρόνιων Παθήσεων & Σπανίων Νοσημάτων)
Επιστημονική Επιμέλεια: Συντακτική Ομάδα & UX Content Strategists NOESI.GR
Αρχισυνταξία & Επιμέλεια: Άγγελος Κουτουμάνος, Ιδρυτής & Εκδότης NOESI.GR
Ημερομηνία Αναθεώρησης: Αύγουστος 2026

Άδεια χρήσης

Creative Commons CC BY-NC-SA 4.0 (Αναφορά Δημιουργού - Μη Εμπορική Χρήση - Παρόμοια Διανομή 4.0 Διεθνές)

Σύνδεσμοι με άτομα, οικογένειες, οργανώσεις

Σύνδεση με Οργανισμούς στην Ελλάδα:

NOESI.GR (Η Νόηση στο Διαδίκτυο): Η πλατφόρμα ειδικής αγωγής και υγείας στην Ελλάδα, όπου μπορούν να βρεθούν στοιχεία για ομάδες υποστήριξης οικογενειών, θεραπευτικά πρωτόκολλα και παραπομπές σε επαγγελματίες.

👉 Βρες πληροφορίες για εξειδικευμένες δομές και παρόχους υπηρεσιών στον Οδηγό αναζήτησης "Προνόησε" www.pronoise.org.

Σύνδεση με Οργανισμούς διεθνώς:

SOFT (Support Organization for Trisomy 18, 13 and Related Disorders): Ένας από τους μεγαλύτερους παγκόσμιους οργανισμούς που παρέχει καθοδήγηση, πληροφορίες και συνδέει οικογένειες (trisomy.org).
EORD (European Organization for Rare Diseases): Οργανισμός-ομπρέλα για τις σπάνιες παθήσεις στην Ευρώπη (eurordis.org).

Σύνδεση με την κοινότητά μας:

Η παρουσίαση αυτή συντάχθηκε για τη βαθύτερη κατανόηση του Συνδρόμου Έντουαρντς με βάση τα νεότερα ιατρικά και κοινωνικά δεδομένα. Αναδεικνύει την ανάγκη για προσωποποιημένη ιατρική και σεβασμό των δικαιωμάτων των ατόμων με σοβαρές αναπηρίες.

Στη «Νόηση στο διαδίκτυο» δημιουργούμε γέφυρες επικοινωνίας και αλληλεγγύης. Συμβάλλουμε για να συνδεθείτε με άτομα και άλλες οικογένειες, με βιωματική γνώση, να βρείτε χρήσιμες συμβουλές και οδηγίες και να ενδυναμωθείτε μέσα από πραγματικές ιστορίες ανθρώπων.

👉 Θα ενεργοποίησουμε την κοινότητά μας εσωτερικά, μόλις υποβάλεις το αίτημα σου.

Σημείωση: Για τις πληροφορίες στο μήνυμά σου τηρούμε απόρρητο στην επικοινωνία μας. Το μήνυμά σου θα διαβαστεί από Κοινωνικό/ή Λειτουργό ή Ψυχολόγο, με βάση την πολιτική απορρήτου.

Χρήσιμο Υλικό

Πρωτόκολλα παρηγορητικής (ανακουφιστικής) φροντίδας για νεογνά στην Ελλάδα από το Υπουργείο Υγείας / Παιδιατρικά Νοσοκομεία.
Εγχειρίδια γονέων για τη διαχείριση της γαστροστομίας.
Ειδικά καθίσματα και ορθοπεδικά βοηθήματα για παιδιά με σοβαρή σωματική αδυναμία.

Google Drive / NOESI.GR ΑΡΧΕΙΟ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ: Αναζητήστε τους φακέλους σπάνιων παθήσεων για ενημερωτικά φυλλάδια προσαρμοσμένα στα ελληνικά δεδομένα (απαιτείται πρόσβαση/άδεια χρήσης από την κοινότητα του noesi.gr).
YouTube - Ντοκιμαντέρ Οικογενειών: Με τον όρο "Trisomy 18 Journey" μπορείτε να βρείτε ανοιχτό υλικό και testimonials από οικογένειες που καταγράφουν την καθημερινότητα, τις προκλήσεις και την εξέλιξη των παιδιών τους που ανήκουν στο ποσοστό των μακροχρόνια επιζώντων (Long-term survivors).
Podcasts Σπάνιων Νοσημάτων (Rare Disease Podcasts): Πολλά αγγλόφωνα podcasts (όπως το "Once Upon a Gene") φιλοξενούν συχνά ιατρούς και γονείς που αναλύουν την αλλαγή παραδείγματος (paradigm shift) στην αντιμετώπιση του συνδρόμου.

Περαιτέρω Mελέτη & Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

Ποια είναι η πιθανότητα να συμβεί ξανά σε επόμενη εγκυμοσύνη; Σε περιπτώσεις πλήρους τρισωμίας (nondisjunction), ο κίνδυνος υποτροπής είναι συνήθως λιγότερο από 1% πάνω από τον γενικό κίνδυνο της ηλικίας της μητέρας. Ωστόσο, σε περιπτώσεις μετάθεσης (translocation), ο κίνδυνος μπορεί να είναι σημαντικά υψηλότερος, γι' αυτό ο γενετικός έλεγχος των γονέων είναι απαραίτητος.

Μπορεί να προληφθεί; Δεν υπάρχει τρόπος πρόληψης του λάθους στην κυτταρική διαίρεση. Ωστόσο, η στενή παρακολούθηση της κύησης και ο προγεννητικός έλεγχος μπορούν να προσφέρουν την πληροφορία έγκαιρα.

Πόσο ζουν τα παιδιά με μωσαϊκισμό; Ο φαινότυπος ποικίλλει ραγδαία. Άτομα με μωσαϊκισμό συχνά φτάνουν στην ενήλικη ζωή και η αναπτυξιακή τους υστέρηση μπορεί να είναι από πολύ ήπια έως μέτρια, ανάλογα με το ποσοστό των κυττάρων που φέρουν την τρισωμία.

Βιβλιογραφία

Cereda, A., & Carey, J. C. (2012). The trisomy 18 syndrome. Orphanet journal of rare diseases, 7(1), 1-14.
Meyer, R. E., et al. (2016). Survival of children with trisomy 13 and trisomy 18: A multi-state population-based study. American Journal of Medical Genetics Part A, 170(4), 825-837.
Janvier, A., Farlow, B., & Barrington, K. J. (2016). Cardiac surgery for children with trisomies 13 and 18: Where are we now?. Seminars in Perinatology.
Έντυπο Υλικό Οργανισμού SOFT - "Care of the Infant and Child with Trisomy 18 or 13".

Δοκίμασε τις γνώσεις σου με ένα σύντομο κουίζ

Τα κουίζ αυτά έχουν σχεδιαστεί ειδικά για τις παρουσιάσεις του Οδηγού και έχουν διττό ρόλο. Αφενός, σε βοηθούν να αξιολογήσεις τις γνώσεις σου για όσα διάβασες σε αυτή την ιστοσελίδα. Αφετέρου, μας βοηθούν να επανεξετάσουμε μερικά σημεία της παρουσίασης, αν διαπιστώνουμε ότι αναπαράγουν συχνά λάθη σε απαντήσεις. Η συμπλήρωση είναι ανώνυμη και μόλις υποβάλλεις τις απαντήσεις σου, μπορείς να δεις τη βαθμολογία σου, με άριστα το 5, καθώς και αναλυτικά τις σωστές ή λάθος απαντήσεις σου σε κάθε ερώτηση.

👉 Κάνε το τεστ των 5 ερωτήσεων.

Θέλεις να συνδράμεις;

Αν πιστεύεις ότι μπορεί να βελτιωθεί αυτή η παρουσίαση, παρακαλούμε συμπλήρωσε τη φόρμα υποβολής προτάσεων. Θα αξιολογήσουμε τις προτάσεις σου, σε συνδυασμό με το διαθέσιμο υλικό στο Ψηφιακό Αρχείο στο Cloud του NOESI.GR όπου διατίθεται η καλύτερη δυνατή εκδοχή των παρουσιάσεων, για όσους ενδιαφέρονται για πιο εκτενή επιστημονική κάλυψη. Στο Ψηφιακό Αρχείο πρόσβαση έχουν μόνο τα μέλη.

Μάθε για τη συνδρομή

Page updated

Report abuse