คอลัมน์รายสะดวก - ตอนที่ 3 มองเพลง "ไทยนิยมไทย" ผ่านแนวคิด J-curve

คอลัมน์รายสะดวก
ชุด "เก็บตกเศรษฐกิจไทย" ตอนที่ 3
ทศวรรษ 1980: มองเพลง "ไทยนิยมไทย" ผ่านแนวคิด J-curve

จากตอนที่แล้ว ที่ผมได้เขียนถึง "ธุรกิจเพลงไทย" ในทศวรรษ 1980 นั้น...

...ในตอนนี้ ผมจะเขียนถึงเพลงเพลงหนึ่ง ซึ่งออกสู่ตลาดเมื่อปี พ.ศ. 2528

คือเพลง "ไทยนิยมไทย" ของวง "โอเวชั่น" อยู่ในอัลบั้มชุดที่ 4 "รักข้ามขอบฟ้า"

เนื้อเพลงตามนี้ครับ...

"ตื่นเถิดชาวไทย อย่ามัวหลับไหลลุ่มหลง
ชาติไทยจะมั่นคง ช่วยกันจรรโลงเถิดหนา
ไทยทำ ไทยใช้ ชูชาติไทยให้วัฒนา
ประหยัดเงินตรา ลบ*ดุลการค้าชาติเอย

ไทยช่วยไทย อุดหนุนคนไทย เราไทยด้วยกัน
ประเทศเรานั้น จะเฉิดฉันฟูเฟื่อง
ของนอกทั้งหลาย ทำให้ไทยฝืดเคือง
ผู้คนพลเมือง ควรหันมาใช้สินค้าไทย

เรือล่มในหนอง เงินทองนั้นจะไปไหน
หากกิน หากใช้ ของทำในประเทศเรา
ประหยัดช่วยรัฐทางอ้อม อย่าไปยอมเป็นทาสเขา
ตื่นเถิดชาวเรา รณรงค์ส่งเสริมสินไทย

ความฟุ้งเฟ้อ คือปากท้องที่หิวไม่หยุด
ไม่มีสิ้นสุด ไม่มีวันหยุดเฉย
ป้อนเท่าไร หาเท่าไร ไม่พอเสียเลย
ประหยัดเถิดเอย รู้จักพอชาติก็เจริญ"

(*เข้าใจว่าผู้แต่งเพลงน่าจะหมายถึง "ลดการขาดดุลการค้า")

โดยสรุปแล้ว เพลงนี้สะท้อนมาตรการส่งเสริมให้คนไทย "ใช้สินค้าไทย" ซึ่งดำเนินควบคู่ไปกับการ "ส่งเสริมการส่งออก" ในช่วงหลังการ "ลดค่าเงินบาท" เมื่อเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2527 (สมัยรัฐบาลป๋าเปรม) เพื่อแก้ปัญหาการขาดดุลบัญชีเดินสะพัด ที่เรื้อรังมาหลายปีก่อนหน้านั้น รวมถึงปัญหาทุนสำรองฯ ที่ร่อยหรอลงมาก อันเป็นผลจากการขาดดุลฯ เรื้อรัง

นอกจากนี้ ช่วงท้ายของเพลง จะสังเกตได้ว่า มีการอัญเชิญพระราชดำรัสของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 9 ที่พระราชทานแก่คณะลูกเสือชาวบ้าน เมื่อวันที่ 2 ธันวาคม พ.ศ. 2527 มาร้อยเรียงในเพลงด้วย

พระราชดำรัสดังกล่าว มีความตอนหนึ่งว่า...

"...คนเราที่ฟุ้งเฟ้อ ไม่มีทางที่จะหาทรัพย์มาป้อนความฟุ้งเฟ้อได้ ความฟุ้งเฟ้อนี้เป็นปากหรือเป็นสัตว์ที่หิวไม่หยุด ความฟุ้งเฟ้อนี้อ้าปากตลอดเวลา จะป้อนไปเท่าไรๆ ก็ไม่พอ เมื่อป้อนเท่าไรๆ ไม่พอแล้ว ก็หาเท่าไรๆ ก็ไม่พอ ความไม่พอนี้ไม่สามารถที่จะหาอะไรมาป้อนความฟุ้งเฟ้อนี้ได้..."

เพราะฉะนั้นแล้ว เพลง "ไทยนิยมไทย" จึงเป็นเพลงไทยยุค 80 เพลงหนึ่ง ที่ผมมองว่า "มีคุณค่าทางประวัติศาสตร์" ไม่แพ้เพลง "เมด อิน ไทยแลนด์" ของวง "คาราบาว" ซึ่งออกสู่ตลาดเพลงไทยในช่วงเวลาใกล้เคียงกัน

จากตรงนี้ ผมต้องเล่าต่ออีกนิดหนึ่งว่า ตอนผมเรียนเศรษฐศาสตร์ มก. อยู่ชั้นปีที่ 3 ผมได้ลงเรียนวิชา "ทฤษฎีการเงินระหว่างประเทศ" ด้วยความที่สนใจด้านนี้อยู่แล้ว และมีปู่ "สมหมาย ฮุนตระกูล" รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลังในสมัยรัฐบาลป๋าเปรม เป็นไอดอล (จากกรณีการลดค่าเงินบาท พ.ศ. 2527 นี่แหละ)

มีอยู่วันหนึ่ง อาจารย์สอนเรื่อง Elasticity Approach to Balance of Payments ที่ว่าด้วยผลของการลดค่าเงินต่อดุลการชำระเงิน (หรือดุลการค้า/ดุลบัญชีเดินสะพัด) ของประเทศนั้น โดยอาศัยแนวคิด "เส้นโค้งรูปตัว J" (J-curve) มาแสดงให้เห็นเป็นรูปธรรม...

...ใช่ครับ ผมกำลังจะบอกว่า ปรากฏการณ์ทางเศรษฐกิจข้างต้นนี้ สามารถนำแนวคิด J-curve มาใช้อธิบายได้

ทฤษฎี J-curve ระบุว่า เมื่อประเทศใดประเทศหนึ่งมีการ "ลดค่าเงิน" ของตน "ดุลการค้า" (หรือ "ดุลบัญชีเดินสะพัด") ของประเทศนั้น จะ "เสื่อมลง" ในช่วงแรก แล้วค่อย "กระเตื้องขึ้น" หลังจากนั้น...

...กราฟดุลบัญชีเดินสะพัด จึงมีลักษณะเป็นรูปตัว J

ทำไมถึงเป็นเช่นนั้น?

เพราะในช่วงที่ประเทศนั้นลดค่าเงินของตนใหม่ ๆ ราคาของสินค้านำเข้าจะแพงขึ้น (สำหรับประเทศนั้น) พร้อม ๆ กับราคาสินค้าส่งออกที่ถูกลง (ในสายตาของประเทศคู่ค้า) ประกอบกับผู้ผลิตสินค้าของประเทศที่ลดค่าเงิน ยังผลิตสินค้าเพื่อส่งออกเพิ่มไม่ได้ทันที ขณะที่ผู้นำเข้าในประเทศที่ลดค่าเงินนั้น ยังต้องการซื้อสินค้าจากต่างประเทศอยู่ ด้วยความที่ผู้ผลิตในประเทศ ผลิตสินค้าทดแทนการนำเข้าได้ไม่ทันการณ์...

...กล่าวแบบนักเศรษฐศาสตร์ คือ terms of trade ของประเทศนั้นเสื่อมลง และ price elasticity of demand สำหรับสินค้าของทั้งสองประเทศมีค่าน้อย (ความยืดหยุ่นต่ำ)...

...นั่นทำให้ดุลบัญชีเดินสะพัด "เสื่อมลง" ในช่วงแรก

เวลาผ่านไประยะหนึ่ง เมื่อผู้ผลิตในประเทศที่ลดค่าเงิน สามารถผลิตสินค้าได้เพียงพอสำหรับส่งออกและทดแทนการนำเข้า (price elasticity of demand สำหรับสินค้าของทั้งสองประเทศมีค่าสูงขึ้น - ความยืดหยุ่นมากขึ้น) ผู้ส่งออกก็สามารถขายสินค้าได้มากขึ้น และผู้บริโภคในประเทศไม่จำเป็นต้องนำเข้าสินค้าจากต่างประเทศมากนัก เพราะมีสินค้าที่ผลิตในประเทศมารองรับความต้องการแล้ว...

...ส่งผลให้ดุลบัญชีเดินสะพัดของประเทศนั้น "ปรับตัวดีขึ้น" ในเวลาต่อมานั่นเอง

(ทั้งนี้ ยังขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย เช่น อัตราการเติบโตทางเศรษฐกิจ ความต้องการสินค้าส่งออกจากต่างประเทศ เงินเฟ้อ ฯลฯ)

ด้วยเหตุนี้ ในสมัยรัฐบาลป๋าเปรม จึงได้มีการส่งเสริมให้คนไทยใช้สินค้าที่ผลิตในประเทศ (ตามเนื้อหาของเพลง "ไทยนิยมไทย") พร้อม ๆ กับส่งเสริมการส่งออก เพื่อให้การลดค่าเงินบาทครั้งนั้น ส่งผลดีต่อดุลบัญชีเดินสะพัดของไทย (และแน่นอน ส่งผลดีต่อ "ทุนสำรองฯ" ของไทยด้วย)

ทีนี้มาดูข้อมูลดุลบัญชีเดินสะพัด (เฉพาะสินค้าและบริการ) รายไตรมาสของไทย โดยเฉพาะระหว่างไตรมาสที่ 4 ของปี พ.ศ. 2527 จนถึงสิ้นปี พ.ศ. 2529 จาก International Financial Statistics (IFS - ของ IMF) กันบ้างดีกว่า

หลังการลดค่าเงินบาท (และเปลี่ยนไปใช้ระบบตะกร้าเงิน) เมื่อเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2527 (อยู่ในช่วงไตรมาสที่ 4 ของปี) ดุลบัญชีเดินสะพัดของไทยเสื่อมลงในช่วงแรก จากที่ขาดดุลอยู่แล้วประมาณ 300 ล้านเหรียญสหรัฐ เป็นขาดดุลเกือบ 500 ล้านเหรียญสหรัฐ ในไตรมาสที่ 2 ของปี พ.ศ. 2528

แต่หลังจากนั้น ดุลบัญชีเดินสะพัดของไทย ก็ปรับตัวดีขึ้นอย่างเห็นได้ชัด จนพลิกเป็น "เกินดุล" ประมาณ 200 - 300 ล้านเหรียญสหรัฐ ตลอดปี พ.ศ. 2529

เมื่อนำข้อมูลในช่วงเวลาดังกล่าวมา "พล็อตกราฟ" โดยใช้โปรแกรม Excel ก็ปรากฏว่า มีลักษณะเป็นรูปตัว J ตามทฤษฎี J-curve เป๊ะ!

สรุปได้ว่า ทฤษฎี J-curve สามารถอธิบายผลของการลดค่าเงินต่อดุลบัญชีเดินสะพัด ในกรณีของประเทศไทย หลังการลดค่าเงินบาท พ.ศ. 2527 ได้จริง

ถึงกระนั้น ทฤษฎี J-curve ก็ไม่สามารถอธิบายได้ในบางกรณี เช่น ดุลบัญชีเดินสะพัดของสหราชอาณาจักร ระหว่างปี พ.ศ. 2544 - 2558 (อ่านเพิ่มเติมได้ ตามลิงก์ที่แปะไว้ท้ายบทความ)

เชื่อเลย...

เศรษฐศาสตร์อยู่รอบตัวเรา แม้กระทั่งใน "เพลง" ที่ผมชอบฟัง

ผมจึงอดไม่ได้ที่จะ "เก็บตก" นำเรื่องนี้มาขยาย เพื่อให้ "เสี้ยวหนึ่ง" ของประวัติศาสตร์เศรษฐกิจไทย มีความ "ชัดเจน" ยิ่งขึ้น

โปรดติดตาม "เก็บตกเศรษฐกิจไทย" ตอนต่อไป รับรองมีเรื่องสนุก ๆ ให้ได้อ่านกันอีกครับ

---------

อ่านเพิ่มเติม:

กระทรวงวัฒนธรรม. (ม.ป.ป.). ๙๙ พระบรมราโชวาท น้อมนำราษฎร์ร่มเย็นเป็นสุขศานต์. สืบค้นจาก https://ocw.tu.ac.th/Dowlond/e-book/99RoyalSpeeches.pdf

โอเวชั่น. (2564, 8 มิถุนายน). สืบค้นจาก th.wikipedia.org/wiki/โอเวชั่น

Kenton, W. (2020, December 23). J Curve: Definition and Uses in Economics and Private Equity. Retrieved from https://www.investopedia.com/terms/j/j-curve-effect.asp

Pettinger, T. (2018, November 20). J-Curve Effect. Retrieved from https://www.economicshelp.org/blog/143448/economics/j-curve-effect/

---------

ฐานข้อมูล:

International Financial Statistics (IFS). (2023, June 12). Retrieved from https://data.imf.org/?sk=4c514d48-b6ba-49ed-8ab9-52b0c1a0179b

---------

ฟังเพลง:

ไทยนิยมไทย - โอเวชั่น
https://youtu.be/u2AWBnwIC3I