Een zelfstandig naamwoord (ook wel substantief genoemd) is een woord dat wordt gebruikt om een persoon, plaats, ding, idee... aan te duiden. Zelfstandige naamwoorden zijn fundamentele bouwstenen van zinnen en worden vaak gebruikt als onderwerpen of objecten. Ze kunnen concreet zijn, zoals "boom" of "hond", of abstract, zoals "liefde" of "geluk". 

Zelfstandige naamwoorden kunnen een lidwoord bij zich hebben. Veel zelfstandige naamwoorden hebben een enkelvoudsvorm, een meervoudsvorm en een verkleinwoord. Sommige zn kun je niet tellen.

Een werkwoord is een woord dat actie, proces, toestand of een verandering uitdrukt. Het geeft aan wat er gebeurt in een zin en kan variëren afhankelijk van de tijd, de persoon, het aantal en de wijs (bv. imperatief). Werkwoorden zijn essentieel voor het begrijpen van de actie en dynamiek in zinnen.  Ze kunnen worden vervoegd. Binnen deze woordsoort kun je een verdere onderverdeling maken in zelfstandige werkwoorden, hulpwerkwoorden en koppelwerkwoord. Vanzelfsprekend heb je daar de context van een volledige zinn voor nodig.

Een bijvoeglijk naamwoord is een woord dat wordt gebruikt om een zelfstandig naamwoord of een voornaamwoord te specificeren door kenmerken te benoemen. Bijvoeglijke naamwoorden verstrekken dus extra informatie over het zelfstandig naamwoord. Een bn staat dan ook vaak voor een zn, al komt het ook op zichzelf voor als ND in een zin waarin het wordt gekoppeld aan het redekundig onderwerp.

Het Nederlands kent twee bepaalde lidwoorden: ‘de’ en ‘het’ en één onbepaald lidwoord: ‘een’. ‘De’ wordt gebruikt voor zelfstandige naamwoorden met een mannelijk of vrouwelijk woordgeslacht in het enkelvoud en voor zelfstandige naamwoorden in het meervoud. ‘Het’ wordt enkel gebruikt voor zelfstandige naamwoorden met een onzijdig woordgeslacht. Soms komen zelfstandige naamwoorden ook zonder lidwoord voor: wanneer ze in het meervoud onbepaald zijn of wanneer ze worden voorafgegaan door een voornaamwoord of een telwoord.

In het Nederlands zijn zelfstandige naamwoorden mannelijk, vrouwelijk of onzijdig. Dat komt heel sterk naar voren wanneer je ze gaat vervangen door een verwijswoord.  Er zijn enkele vormelijke en semantische regels die je kunnen helpen het woordgeslacht te bepalen in het Nederlands.

-        alle verkleinwoorden zijn het-woorden: het fietsje

-        alle meervoudsvormen zijn de-woorden: de huizen

-        woorden die naar personen verwijzen zijn de-woorden en volgen de sekse: de jongenà hij, de vrouwàzij

uitzondering: het meisje wordt als verkleinwoord beschouwd

-        samenstellingen volgen het genus van het laatste grondwoord: de deelfiets, het tuinhuis

-        een werkwoord dat zelfstandig wordt gebruikt, is een het-woord:  het functioneren, het lezen

-        een bijvoeglijk naamwoord dat zelfstandig wordt gebruikt, is een het-woord:  het goede, het mooiste

-        een voornaamnaamwoord dat zelfstandig wordt gebruikt, is een het-woord:  het ik, het waarom

-        een telwoord dat zelfstandig wordt gebruikt, is een de-woord:  de vier, de zestig

-        namen van steden, landen, werelddelen en windstreken zijn het-woorden

-       namen van talen zijn het-woorden: het Nederlands, het Oudhoogduits

-        woorden die eindigen op deze achtervoegsels zijn het-woorden:

·        isme: het communisme

·        asme: het pleonasme

·        sel: het weefsel

·        ment: het parlement

·        gram: het anagram

·        um: het universum

-        woorden die eindigen op deze achtervoegsels zijn de-woorden:

·        heid: de overheid

·        teit: de kwaliteit

·        tie: de definitie

·        us: de politicus

Met deze regels kan niet van elk woord in het Nederlands het woordgeslacht bepaald worden. Je zoekt het bij twijfel daarom best op, bijvoorbeeld op woordenlijst.org. Van woorden die je vaak nodig hebt, leer je het lidwoord best uit je hoofd.

Sommige woorden hebben een dubbel woordgeslacht. Je mag dan kiezen.

de personage – het personage

de lesrooster – het lesrooster

Er zijn woorden waarbij het woordgeslacht samenhangt met een betekenisverschil.

de stof (onderwerp)  – het stof (kleine deeltjes afval)

het blik (pot uit blik gemaakt, bvb. voor frisdrank) – de blik (manier van kijken)

Een telwoord is een woord dat wordt gebruikt om aantallen, volgorde of positie aan te geven. Een hoofdtelwoord geeft het exacte aantal aan en wordt gebruikt om aantallen te benoemen. Voorbeelden: 1, 2, 3, vier, vijf, etc. Een rangtelwoord geeft de positie of volgorde aan in een reeks. Het geeft aan op welke plaats iets of iemand zich bevindt. Vb: eerste, tweede, derde, vierde, etc.

Een bepaald lidwoord is specifiek in aantal of rang. Een onbepaald lidwoord is algmenerd; bv. veel, minst...

Een voorzetsel legt een verband tussen de woordgroep waar het deel van uitmaakt en een ander element in de zin, zoals een werkwoord. Typisch voor een voorzetsel is dat het onverbuigbaar, dus onveranderlijk is.Er zijn veel voorzetsels die iets over de positie van iets ten opzichte van iets anders zeggen, zoals op de bank, in de kast, naast zijn ouders en achter het huis. Veel andere hebben een betekenis die iets met tijd te maken heeft: na een week, tijdens het werk, binnen twee maanden, enz. Er zijn ook veel abstractere relaties mogelijk, zoals in praten over het weer, hopen op een goede afloop en beïnvloed worden door leeftijdsgenoten. Een voorzetsel is vaak het eerste woord van een zinsdeel. Dat is niet zelden aan BWB, maar ook het MV, het HV en uiteraard het VZV worden  geregeld ingeleid door een vz.

Voorzetsel komen ook voor als deel van een scheidbaar werkwoord. In woordleer benoemen we ze dan als deel van het werkwoord en niet als voorzetsel.

Een voegwoord is een woord dat wordt gebruikt om zinnen, zinsdelen of woorden met elkaar te verbinden. Op die manier duiden ze contrast, oorzaak-gevolgrelaties, tegenstellingen, voorwaarden, en andere verbanden tussen delen van een tekst aan.  Er zijn voegwoorden die twee zelfstandige delen (zinnen, woordgroepen, woorden) met elkaar verbinden. Dat zijn nevenschikkende voegwoorden. Daarnaast zijn er ook voegwoorden die een bijzin inleiden. Dat zijn onderschikkende voegwoorden.

Een tussenwerpsel is een woord of een uitroep die wordt gebruikt om emoties, gevoelens of reacties uit te drukken. Tussenwerpsels worden gebruikt om directe uitdrukking te geven aan emoties zoals verrassing, vreugde, pijn, afkeuring, etc. Tussenwerpsels voegen een emotioneel element toe aan de communicatie en kunnen de toon of het gevoel van een uiting versterken. 

Een voornaamwoord verwijst naar mensen, dieren of dingen, zonder ze te noemen. Er zijn acht soorten voornaamwoorden.