Wangenan

Sacara basa:
Carpon= Cerpen; cerita pendek (Bahasa Indonesia); carita pondok (Basa Sunda)

Sacara istilah:
Karangan rekaan (fiksi) anu wangunna pondok sarta ngan ukur ngasongkeun hiji peristiwa. Sipatna realistis, diangkat tina kanyataan.

Ciri-ciri

1. Jumlah kecapna tara leuwih ti 10.000 kecap.

2. Upama diukur ku waktos macana, antara 10-20 menit (sakali diuk).

3. Kajadian anu dicaritakeun biasana ngan ukur hiji kajadian.

4. Palaku nu aya dina carita pondok teu loba, ubur hiji atawa dua jalmi.

5. Caritana kirang kompleks upama dibandingkeun sareng novel.

6. Miboga hiji plot, setting tunggal, tur ngawengku jangka waktu anu singget.

7. Méré kesan lir enya-enya kajadian

Bedana carpon sareng dongeng

1. Dongeng biasana ngabogaan eusi nu mangrupa carto khayal, lamun carpon eusina bisa mangrupa carita khayal atawa ogé carita nyata.

Dongeng= carita khayal

Carpon= carita khayal/nyata.

2. Dongeng= prosa heubeul

Carpon= prosa anyar

3. Dongéng= nu nulis anonim

Carpon= nu nulis/pangarangna jelas

4. Dongeng= jalan caritana teu asup akal

Carpon= loba nu asup kana akal

5. Dongeng= Palaku na bisa naon wae (jelema, barang, sasatoan)

Carpon= palaku na jelema wungkul

Unsur-unsur carpon

1. Intrinsik:

a. Téma

b. Latar (setting) - tempat, waktu, suasana

c. Galur (plot)

• galur maju= sesuai urutan waktu kajadian

• galur mundur= lashback

• galur campuran= campuran galur maju sareng mundur

2. Perwatakan

3. Tokoh

• Protagonis

• Antagonis (lawanna protagonis)

• Tritagonis (penengah)

4. Amanat (pesan nu rék disampaikeun pangarang lewat carita)
5. Puseur sawangan (sudut pandang)

• Jalma kahiji kuring

• Jalma katılu: manéhna, atawa nami jalma.

Tugas

Kaonjoyan video di luhur: Eusina lengkap, matéri nu ditepikeun jelas. 

kaengkeran video di luhur: Basana masih campur keneh aya Basa Sunda, Indonesia, sareng saeutik Inggris.

Unsur Intrinsik Carpon "Si Borontok"

1. Tema= kahirupan sapopoé di lembur anu patalina sareng miara hayam sareng hubungan antara jalmi jeung sato piaranna.

2. Palaku = Cucu, Ma Unéh, Borontok, Nin

3. Galur= galur maju (ngenalkeun karakter - masalah utama)

4. Latar =

• Tempat: Di lembur, sabudeureun bumi Ma Unéh anu gaduh kandang hayam.

• Waktu= Waktos sapopoé anu normal.

• Suasana: Tengtrem hagan aya kaributan (kalakuan cucu)

5. Puseur Sawangan= jalmi katilu

6. Gaya basa= Basa Sunda anu basajan tur gampang dipikaharti

7. Amanat= Pentingna ngurus sato piaraan kalayan pinuh asih jeung pamahaman. Carita ieu ogé ngajarkeun ngeunaan kasabaran dina ngadidik barudak

Lengkah-lengkah nulis carpon nu bener sareng merenah:

1. Nangtukeun tēma jeung judul carpon

2. Nangtukeun garis badag carpon

3. Nangtukeun konflik carpon

4. Nangtukeun galur carpon

5. Nangtukeun bagian bubuka carpon

6. Nangtukeun tokoh jeung watak

7. Pariksa deui lengkah-lengkah anu atos dilakukeun dumasar kana unsur intrinsik jeung unsur ekstrinsik carpon

8. Nangtukeun bagian panutup carpon

Mariksakeun Waos

Karya: Naira Abdia Reyhana XI-10
Wanci énjing - énjing kénéh, nalika cahaya panonpoé anyar ngagenclangkeun bumi kotamadya, Arul atos nyaring pisan hudang. Dina émosi anu sok maranjile, Arul téh jadi pusat cahya di tengah kulawargana, ngareuah-reuah suasana imahna ku canda tawa. Sanajan Arul ukur budak leutik, éta kabungahanna boga cara unik dina nangtayungan karukunan di antara anggota kulawargana. Énergi jeung sumangetna téh matak betah kulawarga hirup babarengan sareng manéhna.

Lanceukna, Nanda, anu langkung gedé, atos lila ngenal Arul minangka sumber sumanget. Arul jeung Nanda, sok ngajugjug ka buruan ulin, ngalakonan sagala rupa patandingan leutik nu ku Arul dianggap kawas petualangan gedé. Sanajan Nanda kadang ngarasa lelah sabab éta téh dilakukeun saatos pangajaran sakola nu panjang, tapi sumanget Arul anu henteu pernah méléh, sok mangaruhanana pikeun tetep ngajak Arul ulin. Unggal isuk, Arul angkat ka sakola kalayan leumpang sareng lanceukna, Nada. Sapanjang perjalanan, Arul sok nyapa tatanggina nu kapanggih tur ngobrol kalayan lang ngeunaan hal-hal nu nyieun manehna sumanget dinten éta. Nada sok someah ningali adına nu sok gaduh cara pikeun nyieun batur bagja.

Isuk ieu, siga anu ilahar, Arul langsung melipir ka dapur saatos hudang. Ema-na, anu keur asik ngaréka rékasan sarapan, kadang sieun ningali Arul ngacak-ngacak dapur ku niat ngajantenkeun bantosanna. Tapi, di balik kaparigelan Arul nu kadang can pasti, Ema ngarasa bagja ningali kumaha anakna diajar babagi tanggung jawab, nu boga harti jero pikeun eta budak leutik.

Dina poé minggu, suasana di imahna téh rada béda. Sakola teu aya, tapi tanggung jawab tetep nungtut, utamina pikeun Bapa. Pagi-pagi kénéh, Arul ngagem sakajur jeans leutikna sareng kaos warna-warna anu dipikaresepna. Ayeuna waktuna ngumbah mobil bapa. Arul, anu ku kasohor kasabaranana, malah mindeng ngarasa bungah ku éta tugas. Pangpangna, sabab éta téh waktos spesial anu dihabiskeunana bareng jeung Bapa, nu mindeng henteu aya di rumah kusabab pagawean.

Sonten éta, Arul keur kumpul di rohangan kulawarga jeung lanceukna, bapa, sareng ema. Ema téh méré nyaho ka Arul yén manéhna bakal diajak ka klinik pikeun meriksakeun waos. Arul téh bungah pisan margi ieu kahiji kalina manehna meriksakeun waos. Tapi, di sisi séjén katingali seuri licik ti Nada. Nada hoyong ngahaja jail ka Arul siga lanceuk biasana. Teras, Nada nyarios “periksa waos téh nyeuri pisan ih, engké waos anjeun dicabut ku tang, gusina bisa bengkak, duh ngeri... tétéh mah moal rék”. Ekspresi raray Arul saketika robih. Arul inget kana carita-carita pikasieuneun nu kantos kadéngé ngeunaan alat-alat nu dipaké ku dokter gigi. Mesin nu ngaluarkeun sora ribut jeung alat-alat seukeut nyieun manéhna ngarasa seredet. Antukna Arul nampik ajakan ema, manehna nyarios “engké waé periksa waos na ma”.

Dinten hiji, nalika Arul keur ulin bal di buruan imah, manéhna teu kersa ragrag sarta huntuna karasa nyeri. Nyeri éta teu leungit sanajan saatos sababaraha dinten. Ema mutuskeun pikeun mawa Arul ka dokter gigi. “Arul, ieu kanggo kapentingan anjeun. Urang kedah mariksakeun waos nu nyeri éta,” bujuk ema. Arul ngangguk bari ragu. Manéhna terang yén indungna bener, tapi sieun éta masih kénéh aya. Ku haté-haté, Arul nuturkeun indungna ka mobil. Sapanjang perjalanan, Arul nyoba ngalihkeun pikiranna ku ningali pemandangan di luar jandela, tapi rasa reuwas éta teu kunjung leungit.

Waktu nepi ka klinik gigi, Arul ngarasa beuki tegang. Tapi, manéhna reuwas ningali ramahna suasana klinik éta. Témbokna dihias ku gambar-gambar sasatoan nu lucu, jeung di pojok rohangan aya tumpukan kaulinan sareng buku carita. Hiji perawat nu bageur hate nampi Arul jeung indungna. “Wilujeng sumping, Arul! Dokter Rasya tos nungguan anjeun. Anjeunna saé pisan, sareng abdi yakin anjeun bakal ngarasa nyaman di dieu,” saurna bari mesem haneuteun. Arul ngarasa rada lega ngadangu kecap-kecap perawat éta.

Dokter Rasya téh dokter gigi nu berpengalaman tur ramah. Manéhna ngarti betapa sieunna barudak nalika kudu mariksakeun huntu. “Hai, Arul! Aku ngadangu anjeun resep maén bal. Naon posisi karesep anjeun?” tanya Dokter Rasya bari ngajak Arul diuk di korsi pamariksaan. Arya mesem mahér. “Sim kuring resep jadi kiper, Dok,” jawabna. Dokter Rasya ogé mimiti ngawangkong jeung Arul ngeunaan bal, sarta Arul lalaunan ngarasa langkung santai. Dokter Rasya ngajelaskeun unggal léngkah nu rék dilakonanana. “Abdi bakal ngagunakeun eunteung leutik ieu pikeun ningali waosna, Arul. Teu bakal nyeri, abdi janji,” saurna bari nunjukkeun eunteung leutik éta. Arul ngangguk jeung muka sungutna.

Nalika Dokter Rasya mariksa waosna, Arul ngarasa héran sabab tétéla teu sakieu seremna nu manéhna bayangkeun. Dokter Rasya teras ngajak Arul ngobrol, sarta tanpa sadar, pamariksaan éta parantos réngsé. “Waosna séhat, ngan aya saeutik bolong nu perlu ditambal. Tapi ulah hariwang, Arul, ieu moal nyeri,” saurna.

Arul ngarasa reueus sabab bisa ngungkulan sieunna. Saatos dokter Rasya réngsé nambal huntuna, Arul ngarasa lega sareng gumbira. “Tétéla, indit ka dokter gigi téh henteu sakieu seremna nu sim kuring pikir, ma,” saurna bari mesem ka indungna. Ema ngarasa reueus ku kawani Arul. “Ema terang anjeun tiasa ngalakukeun éta. Anjeun budak nu hébat, Arul,” puji Ema bari meluk budakna.

Isukna, Arul nyaritakeun ka babaturan-babaturanna ngeunaan pangalamanna di dokter gigi. “Tétéla, dokter gigi téh saé sareng teu pikasieuneun. Upami aya nu waosna nyeri, ulah sieun indit ka dokter gigi, nya!” saurna kalayan sumanget. Babaturan-babaturan Arul ngarasa katarik ku carita Arul. Maranéhna ogé jangji pikeun teu sieun deui ka dokter gigi. Arul ngarasa bagja sabab bisa ngabantosan babaturan-babaturanna ngungkulan sieun nu sarua. Tina pangalaman éta, Arul diajar yén sieun seringna ngan aya dina pikiran. Ku saeutik kawani jeung dukungan ti jalma-jalma nu deukeut, Arul bisa ngungkulan rasa sieunna. Ayeuna, Arul henteu hariwang deui nalika kudu indit ka dokter gigi, sarta manéhna siap ngabantosan babaturan-babaturanna nu masih sieun.

Saméméh mulang, Dokter Rasya masihan kado leutik ka Arul—hiji kaulinan wangun bal nu bisa dipaké pikeun latihan. “Ieu kanggo kiper nu wani,” saurna bari mesem. Arul jangji ka dirina yén manéhna bakal salawasna ngajaga kaséhatan waosna sareng moal sieun deui ka dokter gigi. Ku haté nu lega sareng huntu nu séhat, Arul siap nyanghareupan petualangan-petualangan séjén dina kahirupanana.