Megintilgangur náms og kennslu í lykilhæfni er að þroska sjálfsvitund og samskiptahæfni nemenda, búa þau undir virka þátttöku í lýðræðissamfélagi og að þeir öðlist getu til að nýta sér styrkleika sína til áframhaldandi náms og starfsþróunar þegar þar að kemur. Lykilhæfni snýr að nemandanum sjálfum, er ætlað að stuðla að alhliða þroska hans og tengist öllum námssviðum. Góð lykilhæfni gerir einstaklingum kleift að læra við ólíkar aðstæður, takast á við breytingar, vinna í samfélagi með öðru fólki og bregðast við á þann hátt sem hentar þeim sjálfum til uppbyggingar og farsæls lífs. Lykilhæfni er hæfni fyrir borgara framtíðarinnar, einstaklinga sem þurfa að vera tilbúnir að læra allt lífið (Gunnar E. Finnbogason, 2016).
Námsmarkmið
Framsögn:
Beitt skýrum og áheyrilegum framburði
Dæmi um námsmarkmið:
Að nemandi geti:
Tjáð sig á skiljanlegan hátt.
Leikið sér með röddina og breytt raddblæ og tónfalli.
Lesið einfaldan texta upphátt skýrt og greinilega.
Gert sér grein fyrir gildi góðrar framsagnar.
Nemendur efli sjálfstraust til að nota móðurmálið/íslensku sem lifandi verkfæri í samskiptum. Nemendur læra að beita röddinni af meðvitund og vanda framburð sinn svo boðskapur þeirra komist skýrt til skila, hvort sem um er að ræða lestur eða frásögn. Með því að æfa sig í að flytja mál sitt og hlusta á aðra öðlast nemendur dýpri skilning á blæbrigðum tungumálsins og mikilvægi þess að vera áheyrilegur í lýðræðislegu samfélagi þar sem skýr miðlun er lykill að samvinnu.
Vinnulagið byggist á skipulagi Læsis-fimmunnar þar sem hinar fimm stöðvarnar (sjálfstæður lestur, félagavinna, ritun, orðavinna og hlusta á lestur) skapa ramma utan um námið. Samhliða vinnu í Ritrúnu 1, Lestrarlandinu, skriftarbókum og Litlu Lesrúnu, nýta nemendur markviss námsspil og fjölbreytt verkefni frá kennurum sem hvetja til vandaðs málfars. Notast er við PALS (félagalestur) sem styrkir samvinnu í pörum og eykur nákvæmni í framburði og eftirtekt, sem fellur vel að áherslum Byrjendalæsis um ríkulegt og örvandi málumhverfi þar sem texti og tal mætast.
Lögð er áhersla á virkt vinnulag þar sem fléttað er saman innlögn, umræðum og vinnu í flæði þar sem nemendur fá mörg tækifæri til að nota röddina. Kennsla fer fram í gegnum stöðvavinnu þar sem nemendur spreyta sig á verkefnum frá kennurum sem reyna á framsögn, leikræna tjáningu og samskipti. Útikennsla og þemanám eru nýtt til að æfa framkomu og frásagnir í náttúrulegu umhverfi, sem styrkir samskiptahæfni þeirra og getu til að standa með eigin skoðunum og miðla þeim á áheyrilegan hátt í samfélagi við aðra.
Tjáning:
Sagt frá atburði eða fyrirbæri, tjáð sig frammi fyrir hópi og staðið fyrir máli sínu.
Dæmi um námsmarkmið:
Að nemandi geti:
Tjáð sig skýrt og komið meiningu til skila.
Tekið þátt í samræðum og sagt frá eftirminnilegum atburðum eða lýst ákveðnu fyrirbæri.
Tjáð sig í hópi og frammi fyrir hópi.
Lesið stuttan undirbúinn texta fyrir hóp.
Endursagt efni sem hlustað hefur verið á, horft á eða lesið.
Tjáð skoðanir sínar og hlustað á skoðanir annarra.
Nemendur miðla þekkingu sinni og reynslu á sannfærandi hátt. Nemendur æfa sig í að segja frá atburðum eða fyrirbærum með rökréttum hætti og læra að standa fyrir máli sínu frammi fyrir hóp. Með því að æfa framkomu og svörun við spurningum eflast nemendur í sjálfstrausti og gagnrýninni hugsun, sem styrkir sjálfsvitund þeirra og hæfni til að taka virkan þátt í lýðræðislegum umræðum þar sem hver rödd hefur vægi.
Vinnulagið byggist á skipulagi Læsis-fimmunnar þar sem hinar fimm stöðvarnar skapa dýrmæt tækifæri til óformlegrar og formlegrar tjáningar. Í félagavinnu æfa nemendur sig í að útskýra texta og hugmyndir fyrir hver öðrum, á meðan verkefni úr Byrjendalæsi, Lestrarlandinu og Litlu Lesrúnu veita efnivið í frásagnir og kynningar. Samhliða þessu nýta nemendur námsspil og sérsniðin verkefni frá kennurum sem hvetja þá til að rökstyðja val sitt og útskýra lausnir sínar fyrir hópnum á skýran hátt.
Lögð er áhersla á virkt vinnulag þar sem fléttað er saman innlögn, hópvinnu og framkomu í flæði. Kennsla fer fram í gegnum fjölbreyttar stöðvar þar sem nemendur nota Ritrúnu 1 og skriftarbækur til að undirbúa frásagnir sínar skriflega áður en þær eru fluttar. Útikennsla og þemanám eru nýtt til að segja frá fyrirbærum í náttúrunni á staðnum, sem dýpkar skilning þeirra á umhverfinu og styrkir samskiptahæfni þeirra í raunverulegum aðstæðum. Með því að fá reglulega tækifæri til að tjá sig í öruggu umhverfi læra nemendur að flytja mál sitt af öryggi og virðingu fyrir áheyrendum sínum.
Hlustun og áhorf:
Hlustað og horft af athygli á valið efni og greint frá upplifun sinni.
Dæmi um námsmarkmið:
Að nemandi geti:
Fylgst með og hlustað á efni á fjölbreyttu formi, s.s. upplestur, ljóð, söngva og leikið efni.
Hlustað eða horft á efni frá ólíkum miðlum.
Hlustað/horft á efni og haldið athygli.
Hlustað af athygli á upplestur bóka af mismunandi lengd.
Hlustað og horft með athygli á upplestur, leikið efni, ljóð, tónlist og tjáð sig um það.
Nemendur þjálfa hæfni sína til að meðtaka upplýsingar og boðskap með virkri hlustun og gagnrýnu áhorfi. Lögð er áhersla á að nemendur læri að sýna öðrum virðingu með því að hlusta af eftirtekt og skilningi, hvort sem um er að ræða frásagnir samnemenda eða stafrænt efni. Með því að greina ólíka miðla og tjáningarform þróa nemendur með sér dýpri skilning á samhengi talmáls og mynda, sem gerir þeim kleift að vinna úr flóknum upplýsingum og bregðast við þeim á málefnalegan hátt í fjölbreyttu samfélagi.
Vinnulagið styðst við skipulag Læsis-fimmunnar þar sem stöðvarnar hlusta á lestur og félagavinna skipa stóran sess. Samhliða notkun á efni úr Lestrarlandinu og markvissum hlustunarverkefnum úr Byrjendalæsi, nýta nemendur tækni til að horfa á og hlusta á vandað málfar og sögur. Notast er við PALS (félagalestur) þar sem hlutverk hlustandans er jafn mikilvægt og lesarans; þar æfast nemendur í að fylgjast með nákvæmni, gefa endurgjöf og sýna samkennd í námi, sem styrkir málskilning þeirra og eftirtekt í sameiningu.
Lögð er áhersla á virkt vinnulag þar sem fléttað er saman innlögn, áhorfi og umræðum í flæði. Kennsla fer fram í gegnum stöðvavinnu þar sem nemendur spreyta sig á verkefnum sem reyna á hlustunarskilning, svo sem að fylgja fyrirmælum eða endursegja efni sem þau hafa séð. Útikennsla og þemanám eru nýtt til að efla skynjun og hlustun í náttúrulegu umhverfi, þar sem hljóð og sjónræn áreiti úr umhverfinu eru notuð til að kveikja forvitni og æfa nemendur í að vera viðstaddir og meðvitaðir um umhverfi sitt og samferðafólk.
Nýting miðla:
Nýtt sér og endursagt efni á stafrænu formi.
Dæmi um námsmarkmið:
Að nemandi geti:
Meðtekið upplýsingar úr efni sem horft eða hlustað er á.
Greint aðalatriði þess sem horft eða hlustað er á.
Greint á milli aðal- og aukaatriða þess sem horft eða hlustað er á.
Sagt frá eigin upplifun á því sem horft eða hlustað er á.
Nemendur þjálfast í að nota fjölbreytta miðla sem skapandi verkfæri til að miðla þekkingu sinni og skoðunum. Markmiðið er að nemendur efli tæknilæsi sitt og getu til að velja viðeigandi miðla eftir því hverju þeir vilja koma á framfæri. Með því að kynnast ólíkum leiðum til miðlunar, allt frá einföldum hljóðupptökum til stafrænnar myndvinnslu, öðlast nemendur dýpri skilning á hlutverki miðla í nútímasamfélagi og mikilvægi þess að vera meðvitaðir og ábyrgir þátttakendur í stafrænum heimi.
Vinnulagið er samofið skipulagi Læsis-fimmunnar þar sem tæknin er nýtt sem náttúrulegur hluti af ritun, orðavinnu og hlusta á lestur. Samhliða hefðbundnum gögnum eins og Ritrúnu og Lestrarlandinu, nýta nemendur spjaldtölvur og önnur stafræn tæki til að skrásetja nám sitt og skila verkefnum. Notast er við fjölbreytt smáforrit og námsspil sem hvetja til sköpunar, en einnig er rík áhersla lögð á samvinnu í pörum þar sem nemendur hjálpast að við að leysa tæknilegar áskoranir, sem kallast vel á við áherslur Byrjendalæsis um virka þátttöku í málumhverfi þar sem tækni og texti mætast.
Lögð er áhersla á virkt vinnulag þar sem stafræn miðlun er fléttuð inn í stöðvavinnu og flæði daglegs náms. Kennsla fer fram með þeim hætti að nemendur fá tækifæri til að nýta myndavélar, hljóðnema og skapandi forrit til að sýna fram á hæfni sína í framsögn og leikrænni tjáningu. Útikennsla og þemanám bjóða upp á kjörin tækifæri til að nota miðla í raunverulegum aðstæðum, svo sem við gerð stuttmynda eða myndrænna frásagna úr náttúrunni, sem styrkir getu þeirra til að standa með eigin verkum og miðla þeim á faglegan og áheyrilegan hátt.
Lesfimi:
Nýtt hugbúnað við gerð einfaldra kynninga.
Dæmi um námsmarkmið:
Að nemandi geti:
Sýnt öryggi í að hljóða sig í gegnum lengri orð og texta.
Sýnt öryggi í að greina fremsta, aftasta og miðjuhljóð í orði.
Unnið með 100 algengustu orðin í þeim tilgangi að þekkja þau sjónrænt.
Sýnt öryggi í umskráningu og lesið nokkuð lipurt einfaldan texta.
Stoppað við punkt þegar lesið er.
Byrjað að nota röddina til að láta lesturinn hljóma eins og eðlilegt mál.
Lesið og sýnt fram á skilning með því að gera grein fyrir megininntaki texta.
Nemendur byggja upp sjálfstraust og öryggi í lestri með það að markmiði að ná góðu flæði, sjálfvirkni og viðeigandi hryndi. Lögð er áhersla á að nemendur átti sig á að lesfimi er forsenda þess að geta einbeitt sér að innihaldi textans og notið bókmennta. Með því að þjálfa samspil nákvæmni og hraða öðlast nemendur tæki til að takast á við fjölbreytta texta í námi og leik, sem eflir getu þeirra til að vera virkir þátttakendur í upplýsingasamfélagi þar sem læsi er undirstaða allrar þekkingarleitar.
Vinnulagið er órjúfanlegur hluti af Læsis-fimmunni, þar sem stöðvarnar sjálfstæður lestur og félagavinna skipa lykilshlutverk í daglegri þjálfun. Stuðst er við gögn eins og Lestrarlandið, Litlu Lesrúnu og valda texta sem hæfa lestrargetu hvers og eins til að tryggja árangur og vellíðan í lestri. PALS (félagalestur) er kerfisbundið nýtt til að auka lesfimi, þar sem nemendur lesa hver fyrir annan, leiðrétta á uppbyggilegan hátt og endurtaka lestur til að ná tökum á textanum, í takt við áherslur Byrjendalæsis um markvissa þjálfun í hvetjandi umhverfi.
Lögð er áhersla á virkt vinnulag þar sem lesfimi er þjálfuð með fjölbreyttum aðferðum í stöðvavinnu, svo sem með leiklesstri, kórlestri og notkun tímatöku sem hvatningar þegar það á við. Kennsla fer fram í flæði þar sem nemendur fá reglulega endurgjöf og hvatningu frá kennurum. Útikennsla og þemanám bjóða upp á tækifæri til að lesa texta við raunverulegar aðstæður, svo sem á skiltum, leiðbeiningum eða í náttúrufræðilegum verkefnum, sem sýnir nemendum fram á hagnýtt gildi þess að geta lesið af öryggi og hraða í mismunandi samhengi.
Ritvinnsla:
Beitt aðferðum við umskráningu hljóða og stafa svo lestur flæði vel og merking texta komist til skila
Dæmi um námsmarkmið:
Að nemandi geti:
Sýnishorn á adalnamskra.is
Námsmarkmiðin stigvaxa 1.1 - 1.2 - 1.3 - 1.4
Lestraraðferðir:
Þekkt og beitt einföldum aðferðum við lestur og tilgreint dæmi um ólíkan tilgang lestrar
Dæmi um námsmarkmið:
Að nemandi geti:
Lesið óþekkt orð með því að nota ákveðnar aðferðir, s.s. að hljóða sig í gegnum þau, taka orð í sundur eða álykta út frá samhengi.
Þekkt algengar orðmyndir sjónrænt og nýtt í orðheildarlestur.
Tekið þátt í og nýtt sér til aukinnar lestrarfærni aðferðir eins og kórlestur, bergmálslestur og samvinnulestur.
Lesið og áttað sig á muninum á upplestri ljóðs, sögu eða lista, m.t.t. tilgangs.
Litið yfir texta áður en lestur hefst og rætt um einkenni hans.
Spáð fyrir um innihald texta út frá ólíkum vísbendingum, s.s. heiti, fyrirsögnum eða myndum og tengt við fyrri þekking.
Nýtt sér nokkrar lesskilningsaðferðir, s.s. spurt spurninga, aðlagað leshraða og spáð fyrir um framvindu og dregið saman.
Rætt um muninn á raddlestri og hljóðlestri.
Nemendur þróa með sér fjölbreytt vopnabúr lestraraðferða sem gera þeim kleift að nálgast ólíkar tegundir texta af öryggi og dýpt. Markmiðið er að nemendur læri að beita markvissum aðferðum fyrir, á meðan og eftir lestur, svo sem að spá fyrir um efnið, tengja við fyrri þekkingu og draga saman aðalatriði. Með því að verða meðvitaðir um eigin lestrarskilning og læra að fylgjast með því hvenær merking glatast, öðlast nemendur sjálfstæði í námi og getu til að takast á við krefjandi verkefni í lýðræðislegu samfélagi þar sem gagnrýnin hugsun er lykilatriði.
Vinnulagið byggist á skipulagi Læsis-fimmunnar þar sem hinar fimm stöðvarnar skapa ramma utan um dýpkun skilsins. Samhliða vinnu í Ritrúnu, Lestrarlandinu og Litlu Lesrúnu, nýta nemendur hugtakakort og spurningaspjöld sem hvetja til vandaðs málfars og íhugunar. Notast er við PALS (félagalestur) þar sem nemendur æfa sig í að spyrja félaga sinn út úr textanum og draga saman efni málsgreina, sem fellur vel að áherslum Byrjendalæsis um ríkulegt málumhverfi þar sem unnið er markvisst með merkingu og samhengi orða.
Lögð er áhersla á virkt vinnulag þar sem fléttað er saman innlögn á nýjum aðferðum, sameiginlegum umræðum og sjálfstæðri vinnu í flæði. Kennsla fer fram í gegnum stöðvavinnu þar sem nemendur spreyta sig á verkefnum sem reyna á myndgerð (að sjá textann fyrir sér), spurningagerð og leit að lykilskiltum. Útikennsla og þemanám eru nýtt til að æfa lestraraðferðir í raunverulegu samhengi, svo sem við lestur á náttúrufræðilegum fróðleik eða leiðbeiningum í vettvangsferðum, sem styrkir hæfni þeirra til að nota lestur sem raunverulegt verkfæri til að afla sér þekkingar og skilja heiminn í kringum sig.
Orðaforði:
Beitt góðum orðaforða við að skilja texta og notað einfaldar aðferðir til að ráða í merkingu ókunnra orða
Dæmi um námsmarkmið:
Að nemandi geti:
Bent á orð í texta sem erfitt er að skilja.
Notað algeng orð til að útskýra sögu eða atburð.
Tekið í sundur samsett orð og sagt úr hvaða orðum það var búið til.
Notað myndefni til að ráða í merkingu einstakra orða eða hugtaka í texta og álykta út frá samhengi.
Skilið útskýringar á nýjum orðum og notað þau í eigin aðstæðum.
Skilið að sum orð hafa fleiri en eina merkingu.
Nýtt nýjan orðaforða til að bæta eigin textagerð.
Nemendur verða færir um að skilja og nota tungumálið á fjölbreyttan hátt til að auðga eigin textagerð og samskipti. Nemendur læra að greina orð í texta sem reynast erfið og beita aðferðum eins og að taka í sundur samsett orð til að átta sig á uppruna þeirra. Með því að rýna í samhengi og nota myndefni til að ráða í merkingu nýrra hugtaka, eflast nemendur í að draga ályktanir og skilja að sum orð geta haft fleiri en eina merkingu. Þessi vinna styrkir sjálfsvitund þeirra sem málnotenda og gerir þeim kleift að nýta nýjan orðaforða til að útskýra sögur eða atburði af meiri nákvæmni.
Vinnulagið byggist á skipulagi Læsis-fimmunnar þar sem stöðin orðavinna gegnir lykilhlutverki í að dýpka málskilning. Notast er við Lestrarlandið, Ritrúnu 1 og efni úr Byrjendalæsi til að finna ný orð og vinna með þau í samhengi. Í gegnum PALS (félagalestur) og stöðina hlusta á lestur fá nemendur reglulega tækifæri til að heyra og nota nýjan orðaforða í eigin aðstæðum og ræða merkingu orða við félaga sinn. Samhliða þessu nýta nemendur námsspil og sérsniðin verkefni frá kennurum sem hvetja þá til að leika sér með tungumálið og prófa ný orð í öruggu og hvetjandi umhverfi.
Lögð er áhersla á virkt vinnulag þar sem fléttað er saman innlögn, umræðum og vinnu í flæði. Kennsla fer fram í gegnum fjölbreyttar stöðvar þar sem nemendur nota Litlu Lesrúnuna og skriftarbækur til að skrá niður og útskýra ný orð sem þeir rekast á. Útikennsla og þemanám eru nýtt til að finna orð í náttúrunni og tengja þau við raunveruleg fyrirbæri, sem styrkir samskiptahæfni þeirra og getu til að miðla þekkingu sinni á skýran og fjölbreyttan hátt. Með því að vinna markvisst með orðaforða í öllum þáttum námsins verða nemendur öruggari í að standa fyrir máli sínu og taka virkan þátt í samfélaginu.
Lesskilningur:
Skilið augljós efnisatriði valinna texta, greint og lagt mat á inntak þeirra og dregið einfaldar ályktanir
Dæmi um námsmarkmið:
Að nemandi geti:
Sagt frá aðalatriðum þess sem lesið eða hlustað er á.
Spáð fyrir um efni bókar út frá bókarkápu, titli eða myndum.
Búið til spurningar úr texta og spurt námsfélaga.
Kallað fram bakgrunnsþekkingu s.s með þátttöku í K-V-L.
Velt fyrir sér áhrifum texta á eigin líðan og/eða tilfinningar.
Rætt um og skráð í venn kort/samanburðarkort það sem er líkt og ólíkt í texta.
Greint og unnið með lykilorð/lykilhugtök í texta.
Nýtt vísbendingar úr myndum og texta til að lesa á milli lína og draga ályktanir.
Svarað spurningum úr texta í samvinnu við námsfélaga.
Gert sér grein fyrir því að mikilvægt er að leita skýringa á óþekktum orðum til að öðlast skilning á texta.
Nemendur rýna í texta á virkan hátt og tengja innihaldið við eigin reynslu og þekkingu. Nemendur læra að spá fyrir um efni bóka út frá titlum og myndum og nýta vísbendingar úr textanum til að draga einfaldar ályktanir og „lesa á milli línanna“. Með því að kalla fram bakgrunnsþekkingu, til dæmis með K-V-L töflum, og velta fyrir sér áhrifum texta á eigin líðan og tilfinningar, dýpka nemendur skilning sinn og sjálfsvitund. Þessi vinna eflir getu þeirra til að greina aðalatriði, vinna með lykilorð og átta sig á því að leit að skýringum á óþekktum orðum er forsenda þess að öðlast raunverulegan skilning á texta.
Vinnulagið byggist á skipulagi Læsis-fimmunnar þar sem allar fimm stöðvarnar vinna saman að því að byggja upp skilning. Í orðavinnu greina nemendur lykilhugtök og læra að taka í sundur samsett orð til að opna á merkingu textans, á meðan ritunarstöðin er nýtt til að svara spurningum, skrá niður aðalatriði eða búa til Venn-kort og samanburðarkort yfir það sem er líkt og ólíkt í frásögnum. Notast er við PALS (félagalestur) þar sem nemendur svara spurningum í samvinnu við námsfélaga og æfa sig í að búa til eigin spurningar úr textanum til að spyrja hvern annan. Í gegnum efni úr Byrjendalæsi, Litlu Lesrúnu, Ritrúnu 1 og Lestrarlandinu fá nemendur markvissa þjálfun í að tengja saman lestur, ritun og orðgreiningu.
Lögð er áhersla á virkt vinnulag þar sem fléttað er saman innlögn, umræðum og skapandi verkefnum í flæði. Kennsla fer fram í gegnum fjölbreyttar stöðvar þar sem námsspil og sérsniðin verkefni frá kennurum hvetja nemendur til að ræða inntak textans og deila upplifun sinni. Útikennsla og þemanám eru nýtt til að tengja lesskilning við raunveruleg fyrirbæri í umhverfinu, sem styrkir samskiptahæfni þeirra og getu til að miðla ályktunum sínum á skýran hátt í skriftarbækur sínar. Með því að vinna markvisst að því að spyrja, skrifa og rýna í texta, þroskast nemendur sem gagnrýnir og hugsandi lesendur í lýðræðislegu samfélagi.
Lestrarmenning:
Valið og lesið sér til ánægju fjölbreytt lesefni sem hæfir aldri
Dæmi um námsmarkmið:
Að nemandi geti:
Valið sér lesefni út frá áhugasviði og tilgangi.
Nýtt sér yndislestrarstundir til að njóta fjölbreytts lesefnis að eigin vali.
Valið sér með aðstoð lesefni til þjálfunar og náms.
Gert sér grein fyrir því að lesefni til að velja úr er allskonar s.s. sögur, myndabækur og fræðibækur.
Gert sér grein fyrir því að hægt er að njóta lestrar á ýmsan hátt svo sem að lesa með augunum og eyrunum.
Hlustað á fjölbreytt upplesið efni.
Nemendurog kennarar skapi lestrarmenningu til að kveikja lestrarneista hjá nemendum og gera þá að meðvituðum og áhugasömum lesendum. Nemendur læra að velja sér lesefni út frá eigin áhugasviði og átta sig á því að lesefni er margvíslegt, allt frá spennandi sögum og myndabókum yfir í fræðibækur um áhugamál þeirra. Með því að nýta yndislestrarstundir til að njóta fjölbreytts efnis og átta sig á því að hægt er að njóta lestrar bæði með augum og eyrum, eflist sjálfsvitund þeirra og hæfni til að finna ró og ánægju í bókmenntum. Þessi menning leggur grunn að ævilangri leit að þekkingu og skemmtun í gegnum lestur.
Vinnulagið byggist á skipulagi Læsis-fimmunnar þar sem stöðvarnar sjálfstæður lestur og hlusta á lestur eru í brennidepli. Í sjálfstæðum lestri fá nemendur svigrúm til að kafa ofan í bækur að eigin vali, á meðan hlustunarstöðin býður upp á fjölbreytt upplesið efni sem örvar ímyndunaraflið. Notast er við PALS (félagalestur) til að deila lestrarupplifuninni með öðrum og veita aðstoð við að velja lesefni sem hæfir getu og áhuga hvers og eins. Með því að nýta gögn eins og Litlu Lesrúnu og efni úr Byrjendalæsi fá nemendur kynningu á fjölbreyttum bókmenntategundum sem hjálpa þeim að þróa eigin smekk og lestrarsjálfsmynd.
Lögð er áhersla á virkt vinnulag þar sem fléttað er saman innlögn, bókakynningum og yndislestri í flæði. Kennsla fer fram í gegnum samræður um bækur þar sem nemendur nota Ritrúnu 1 eða skriftarbækur til að skrá niður eða teikna upplifun sína af því sem þeir hafa lesið eða heyrt. Útikennsla og þemanám eru nýtt til að lesa í öðruvísi umhverfi eða skoða bækur sem tengjast náttúrunni, sem styrkir samskiptahæfni þeirra og getu til að miðla lestraránægju sinni til félaganna. Með því að skapa hvetjandi lestrarmenningu þroskast nemendur sem víðsýnir einstaklingar sem kunna að meta fjölbreytileika bókmenntanna.
Lestur og túlkun bókmennta:
Unnið með ævintýri, sögur og ljóð ætluð börnum
Dæmi um námsmarkmið:
Að nemandi geti:
Borið saman einkenni t.d. ævintýra og ljóða, s.s. með samanburðarkorti (Venn korti).
Lesið eða hlustað á heila skáldsögu við hæfi sem lesið er yfir lengra tímabil.
Tjáð sig í töluðu máli eða rituðu um líðan og/eða einkenni persónu í sögu.
Raðað orðum, málsgreinum og/eða myndum úr sögu/ævintýri/ljóði upp í atburðaröð.
Endursagt efni sem unnið er með.
Áttað sig á hefðbundinni uppbyggingu sögu, ævintýra og ljóða.
Nemendur kynnist fjölbreyttum heimi sagna og ljóða og þjálfa þá í að greina og túlka innihaldið á skapandi hátt. Nemendur læra að þekkja hefðbundna uppbyggingu ævintýra og ljóða og æfa sig í að bera saman ólík einkenni þeirra, til dæmis með notkun Venn-korta. Með því að fylgjast með heilli skáldsögu yfir lengra tímabil og raða atburðum í rökrétta röð, eflast nemendur í að skilja samhengi frásagna og tjá sig um líðan eða einkenni persóna. Þessi vinna styrkir sjálfsvitund þeirra og getu til að setja sig í spor annarra, sem dýpkar skilning á mannlegum samskiptum og menningarlegum gildum.
Vinnulagið byggist á skipulagi Læsis-fimmunnar þar sem bókmenntir eru skoðaðar frá mörgum hliðum. Í stöðvunum hlusta á lestur og sjálfstæður lestur kynnast nemendur klassískum ævintýrum og nútímasögum úr Litlu Lesrúnu og efni frá kennurum. Ritunarstöðin og orðavinnan eru nýttar til að endursegja efnið, skrá niður einkenni persóna í Ritrúnu 1 eða skriftarbækur, og vinna með atburðarás í gegnum myndir og texta. Samhliða þessu nýta nemendur PALS (félagalestur) til að ræða boðskap sagna og ljóða við félaga sinn, sem eflir gagnrýna hugsun og orðaforða úr Lestrarlandinu og Byrjendalæsi.
Lögð er áhersla á virkt vinnulag þar sem fléttað er saman innlögn, lifandi frásögn og skapandi verkefnum í flæði. Kennsla fer fram í gegnum fjölbreyttar stöðvar þar sem námsspil og leikræn tjáning eru nýtt til að gæða sögurnar lífi. Útikennsla og þemanám gefa nemendum tækifæri til að upplifa bókmenntir í tengslum við umhverfið, t.d. með því að hlusta á ljóð úti eða sviðsetja ævintýri í náttúrunni, sem styrkir samskiptahæfni þeirra og getu til að miðla túlkun sinni til annarra á fjölbreyttan hátt.
Bókmenntagreining:
Beitt einföldum bókmenntahugtökum í umfjöllun um bókmenntir
Dæmi um námsmarkmið:
Að nemandi geti:
Endursagt sögu með upphafi, miðju og endi.
Sagt hverjar aðal- og aukapersónur sögu eru.
Greint umhverfi, atburð/vanda, og lausn og teiknað það upp í sögukort.
Þekkt ólíkar tegundir bókmennta, s.s. sögu, ljóð og ævintýri.
Áttað sig á að sögur geta þjónað ákveðnum tilgangi, s.s. að flytja boðskap.
Sagt frá einni eða fleiri bókum sem skrifaðar hafa verið fyrir börn og notað bókmenntahugtök eins og persónur, umhverfi, atburður, upphaf, ljóð, saga.
Unnið með frásögn í bundnu máli þar sem kemur t.d. fyrir rím.
Nemendur þjálfist í að nota markviss hugtök til að útskýra uppbyggingu og innihald sagna. Nemendur læra að þekkja muninn á aðal- og aukapersónum og átta sig á því að sögur hafa yfirleitt skýrt upphaf, miðju og endi. Með því að greina umhverfi, vandamál og lausn í frásögnum, og teikna það upp í sögukort, eflast nemendur í að skilja boðskap sagna og tilgang þeirra. Þessi vinna, sem nær einnig yfir bundið mál og rím, styrkir sjálfsvitund nemenda og gerir þeim kleift að miðla eigin lestrarupplifun af meiri dýpt og nákvæmni.
Vinnulagið byggist á skipulagi Læsis-fimmunnar þar sem bókmenntagreiningin fléttast inn í allar stöðvar. Í ritun og orðavinnu nota nemendur Ritrúnu 1, Lestrarlandið og skriftarbækur til að vinna með sögukort og greina lykilhugtök eins og rím eða persónueinkenni. Stöðina félagavinna ræða nemendur um ólíkar tegundir bókmennta, svo sem ævintýri og ljóð úr Byrjendalæsi og Litlu Lesrúnu, og æfa sig í að endursegja þær með réttri atburðarás. Samhliða þessu nýta nemendur námsspil og sérsniðin verkefni frá kennurum sem hvetja þá til að beita bókmenntahugtökum í leik og starfi.
Lögð er áhersla á virkt vinnulag þar sem fléttað er saman innlögn, umræðum og skapandi verkefnum í flæði. Kennsla fer fram í gegnum fjölbreyttar stöðvar þar sem nemendur fá tækifæri til að kynna bækur sem skrifaðar hafa verið fyrir börn og nota þar hugtök eins og umhverfi og atburður til að skýra mál sitt. Útikennsla og þemanám eru nýtt til að finna innblástur að eigin sögum og ljóðum í náttúrunni, sem styrkir samskiptahæfni þeirra og getu til að miðla flóknum hugmyndum á einfaldan og skipulegan hátt.
Bókmenntaarfurinn:
Lesið einfalda texta frá fyrri tímum og sett sig í spor persóna og lesenda í fortíðinni
Dæmi um námsmarkmið:
Að nemandi geti:
Hlustað á eða lesið texta frá fyrri tímum.
Útskýrt og rætt um muninn á skáldsögu og ævintýri.
Borið saman líf persóna í gömlum sögum við eigið líf í dag.
Unnið með orðaforða frá fyrri tímum.
Sett sig í spor fólks á fyrri tímum í tengslum við þjóðsögur, draugasögur og ævintýri.
Þekkt helstu barnabókahöfunda sögunnar.
Nemendur kynnist menningarverðmæti liðinna tíma og dýpka skilning þeirra á sögu og samfélagi. Nemendur læra að hlusta á og lesa einfalda texta frá fyrri tímum, svo sem þjóðsögur, draugasögur og klassísk ævintýri, og æfa sig í að setja sig í spor fólks sem uppi var í allt öðruvísi veruleika. Með því að bera saman líf persóna í gömlum sögum við eigið líf í dag og ræða muninn á skáldsögum og ævintýrum, eflast nemendur í að draga ályktanir og skilja samhengi sögunnar. Þessi vinna, sem felur einnig í sér að kynnast helstu barnabókahöfundum sögunnar, styrkir sjálfsvitund þeirra og virðingu fyrir fjölbreyttum menningararfi.
Vinnulagið byggist á skipulagi Læsis-fimmunnar þar sem bókmenntaarfurinn er rannsakaður með fjölbreyttum hætti. Í stöðvunum hlusta á lestur og sjálfstæður lestur kynnast nemendur sögum frá fyrri tímum úr Litlu Lesrúnu og sérvöldu efni úr Byrjendalæsi. Í orðavinnu er lögð áhersla á að greina og útskýra eldri orðaforða sem kemur fyrir í þjóðsögum, á meðan ritunarstöðin og vinna í Ritrúnu 1 og Lestrarlandinu eru nýttar til að skrá niður samanburð á lífi barna þá og nú.
Lögð er áhersla á virkt vinnulag þar sem fléttað er saman innlögn, sögustundum og skapandi verkefnum í flæði. Kennsla fer fram í gegnum fjölbreyttar stöðvar þar sem námsspil og verkefni frá kennurum hvetja nemendur til að nota ímyndunaraflið og lifa sig inn í heim fortíðarinnar. Útikennsla og þemanám eru nýtt til að heimsækja söguslóðir eða skapa aðstæður sem minna á fyrri tíma, sem styrkir samskiptahæfni þeirra og getu til að miðla þekkingu sinni á sögu og bókmenntum í skriftarbækur sínar af öryggi og áhuga.
Ljóð:
Áttað sig á grunneinkennum ljóða og unnið með innihald þeirra
Dæmi um námsmarkmið:
Að nemandi geti:
Lesið eða hlustað á ljóð.
Rætt um innihald ljóða sem eru lesin/hlustað á.
Þekkt og notað rím.
Leikið sér með rím og ljóðlínur, t.d. í þekktum barnalögum.
Leikið sér með þulur og vísur.
Fundið myndlíkingu í ljóðum.
Þekkt helstu þulur og ferskeytlur.
Sagt frá því hvað ljóð er og samið eigið ljóð.
Nemendur þroski málvitund nemenda og efla sköpunargáfu þeirra í gegnum takt og rím tungumálsins. Nemendur læra að þekkja grunneinkenni ljóða, svo sem ferskeytlur og þulur, og æfa sig í að greina myndlíkingar og rím í texta. Með því að leika sér með ljóðlínur í þekktum barnalögum og vísun læra nemendur að gera grein fyrir því hvað einkennir ljóðformið og fá tækifæri til að semja eigin ljóð. Þessi vinna dýpkar skilning þeirra á blæbrigðum málsins, eflir sjálfsvitund í gegnum skapandi tjáningu og kennir þeim að njóta listrænnar miðlunar í lýðræðislegu samfélagi.
Vinnulagið byggist á skipulagi Læsis-fimmunnar þar sem ljóðin eru rannsökuð í mismunandi stöðvum. Í hlusta á lestur kynnast nemendur fjölbreyttum þulum og vísum úr Litlu Lesrúnunni og efni úr Byrjendalæsi. Stöðvarnar orðavinna og ritun eru nýttar. Til að leika með rímorð í Lestrarlandinu, vinna með ferskeytlur í Ritrúnu 1 og skrifa eigin ljóð í skriftarbækur. Í gegnum PALS (félagalestur) æfa nemendur sig í að lesa ljóð upphátt fyrir hvern annan, gæta að hrynjandi og ræða innihald þeirra og myndmál, sem styrkir félagslega færni og samvinnu.
Lögð er áhersla á virkt vinnulag þar sem fléttað er saman innlögn, flutningi og sköpun í flæði. Kennsla fer fram í gegnum fjölbreyttar stöðvar þar sem námsspil með rími og verkefni frá kennurum hvetja nemendur til að prófa sig áfram með orðin. Útikennsla og þemanám eru kjörin tækifæri til að flytja þulur og vísur í tengslum við náttúruna, sem styrkir samskiptahæfni þeirra og getu til að miðla eigin sköpun til annarra á áheyrilegan hátt.
Skrift og frágangur:
Dregið rétt til stafs, skrifað skýrt og læsilega og á lyklaborð
Dæmi um námsmarkmið:
Að nemandi geti:
Nýtt hjálparlínur til stuðnings í skrift.
Nýtt lágstafi, bil á milli orða og punkt í lok málsgreinar.
Haldið rétt á skriffæri og gert sér grein fyrir tilgangi þess.
Sýnt öryggi og sjálfvirkni í ritun allra bókstafa og stuttra texta.
Gert einfaldar æfingar á lyklaborði.
Nemendur nái valdi á ritmálinu sem verkfæri til tjáningar. Lögð er áhersla á að nemendur læri að halda rétt á skriffæri og nýti hjálparlínur til að tryggja skýra og læsilega skrift. Með því að þjálfa sjálfvirkni í ritun bókstafa og stuttra texta, þar sem hugað er að lágstöfum, bili á milli orða og punktum í lok málsgreina, eflast nemendur í að ganga vel frá verkum sínum. Þessi grunnur, sem nær einnig yfir fyrstu skrefin á lyklaborð, styrkir sjálfsvitund þeirra og getu til að miðla hugsunum sínum á vandaðan hátt í samfélagi við aðra.
Vinnulagið byggist á skipulagi Læsis-fimmunnar þar sem stöðin ritun er miðpunktur skriftarþjálfunar og sköpunar. Notast er við Ritrúnu 1, Lestrarlandið og sérstakar skriftarbækur þar sem nemendur fá reglulega þjálfun í að draga rétt til stafs. Í gegnum Byrjendalæsi og læsisfimmunnar fá nemendur tækifæri til að lesa yfir eigin skrif og félaga síns, sem hvetur til aukinnar nákvæmni og vandaðs frágangs. Samhliða þessu nýta nemendur verkefni frá kennurum og spjaldtölvur til að gera einfaldar æfingar á lyklaborði, sem fléttast inn í upplýsingatækni og tölvulæsi.
Lögð er áhersla á virkt vinnulag þar sem fléttað er saman stuttri innlögn um stafagerð og vinnu í flæði á stöðvum. Kennsla fer fram með fjölbreyttum hætti þar sem nemendur nota bæði hefðbundin skriffæri og stafræn tól til að sýna öryggi í ritun. Útikennsla og þemanám gefa tækifæri til að æfa skrift í öðruvísi umhverfi, t.d. með því að skrifa í sand eða nota náttúruleg efni, sem styrkir fínhreyfingar og skilning á formi bókstafanna. Með því að leggja metnað í frágang læra nemendur mikilvægi þess að vanda til verka og bera virðingu fyrir eigin afrakstri og annarra.
Uppbygging texta:
Búið til setningar og málsgreinar og notað til þess algengar samtengingar
Dæmi um námsmarkmið:
Að nemandi geti:
Rætt hvort málsgrein sé heil eða ekki.
Búið til 4-5 orða málsgreinar þar sem samtenging er gefin (og, eða).
Parað saman setningarhluta og samtengingar.
Gefið textum heiti eða fyrirsögn.
Nemendur öðlist færni í að tengja saman hugsanir sínar í rökrétta og heila málsgrein. Nemendur æfa sig í að greina hvort málsgreinar séu fullkláraðar og læra að nota algengar samtengingar, eins og „og“ og „eða“, til að stækka og auðga setningar sínar. Með því að para saman setningarhluta og gefa textum viðeigandi heiti eða fyrirsagnir, eflast nemendur í að átta sig á samhengi og tilgangi ritmáls. Þessi vinna styrkir sjálfsvitund þeirra sem höfunda og gerir þeim kleift að miðla upplýsingum á skýran hátt í samfélagi við aðra.
Vinnulagið byggist á skipulagi Læsis-fimmunnar þar sem stöðin ritun og orðavinna eru nýttar til að fikra sig áfram með uppbyggingu texta. Notast er við Ritrúnu 1, Lestrarlandið og sérvöld verkefni úr Byrjendalæsi þar sem nemendur glíma við setningagerð og samtengingar. Samhliða þessu nýta nemendur námsspil og verkefni frá kennurum til að para saman setningarhluta á leikrænan hátt, sem dýpkar skilning þeirra á málfræðilegri uppbyggingu.
Lögð er áhersla á virkt vinnulag þar sem fléttað er saman stuttri innlögn um setningagerð og sjálfstæðri vinnu í flæði. Kennsla fer fram með fjölbreyttum hætti þar sem nemendur nota sögubækurnar sínar til að semja stuttar frásagnir pg sögur með skýru upphafi, miðju og endi. Útikennsla og þemanám eru nýtt til að finna innblástur að setningum í umhverfinu, sem styrkir samskiptahæfni þeirra og getu til að orða flóknari hugmyndir með einföldum samtengingum. Með því að ná valdi á uppbyggingu texta öðlast nemendur öryggi til að taka virkan þátt í öllu námi og tjáningu.
Textategundir og málnotkun:
Skrifað ólíkar textategundir og skilur að hverjum texta er ætlað ákveðið hlutverk
Dæmi um námsmarkmið:
Að nemandi geti:
Skrifað sögu með heiti, upphafi og atburðarás.
Skrifað upplýsandi texta með fyrirsögn og lýsingu á viðfangsefni.
Skrifað texta með fyrirsögn þar sem tekin er afstaða til málefnis með eða á móti og beitt rökum.
Sett upp ritunarverk þar sem orð og málsgreinar lýsa t.d. myndum.
Nýtt fyrirmyndir af ólíkum textategundum við eigin ritun.
Rætt um og bent á ólíkan tilgang mismunandi textategunda, s.s. minnislisti, auglýsing, fræðitexti, saga.
Nýtt mismunandi orðaforða eftir tilgangi texta, s.s. auglýsing, fræðitexti eða listi.
Ritað texta út frá eigin áhugasviði.
Rætt um markmið sitt með tiltekinni ritun m.t.t. viðtakanda og skilið að ritun felur í sér merkingu.
Nemendur verði meðvitaðir um að ritun er fjölbreytt tæki sem þjónar ólíkum tilgangi eftir aðstæðum. Nemendur læra að greina á milli sögugerðar, upplýsandi fræðitexta og texta þar sem tekin er afstaða til málefna með rökum. Með því að nýta fyrirmyndir og prófa sig áfram með ólík form, svo sem minnislista, auglýsingar og myndlýsingar, eflast nemendur í að velja viðeigandi orðaforða og uppsetningu. Þessi vinna dýpkar skilning þeirra á því að ritun felur ávallt í sér merkingu og skilaboð til viðtakanda, sem styrkir sjálfsvitund þeirra og getu til að hafa áhrif í lýðræðislegu samfélagi.
Vinnulagið byggist á skipulagi Læsis-fimmunnar þar sem stöðin ritun er miðpunktur sköpunarinnar. Notast er við Ritrúnu 1, Lestrarlandið og efni úr Byrjendalæsi til að kynna ólíkar textategundir og fyrirmyndir. Félagavinnu þar sem nemendur nota söguspil til að skapa sögu. Í samvinnu í stöðvum fá nemendur tækifæri til að ræða markmið sín með rituninni og fá endurgjöf frá félögum sínum. Samhliða þessu nýta nemendur sögubækur og verkefni frá kennurum til að skrifa texta út frá eigin áhugasviði, hvort sem um er að ræða stutta sögu með atburðarás eða rökstuddar skoðanir á málefnum sem standa þeim næst.
Lögð er áhersla á virkt vinnulag þar sem fléttað er saman innlögn um einkenni texta og hagnýtri vinnu í flæði. Kennsla fer fram í gegnum fjölbreyttar stöðvar þar sem námsspil og markviss orðavinna hjálpa nemendum að laga málnotkun sína að tilgangi hvers verks. Útikennsla og þemanám eru kjörin tækifæri til að skrifa raunverulega texta, svo sem leiðbeiningar eða náttúrulýsingar, sem styrkir samskiptahæfni þeirra og skilning á því hvernig ritun tengist daglegu lífi og umhverfi. Með því að prófa margvíslegar textategundir verða nemendur öruggari í að miðla hugsunum sínum á markvissan hátt.
Tjáning í texta:
Sett fram eigin hugmynd í texta, metið og lagfært með eða án hjálpargagna
Dæmi um námsmarkmið:
Að nemandi geti:
Ritað stuttan sjálfsprottinn texta.
Skrifað texta sem felur í sér eigin skoðun eða hugmynd.
Nýtt leiðbeiningar og fyrirmyndir við textaskrif.
Búið til hugtakakort með orðum eða myndum.
Leiðrétt skrif sín með leiðsögn.
Notað teikningar, orð og kort til að skipuleggja ritun sína og meta framvindu.
Rýnt í og leiðrétt eigin ritun með leiðsögn og skilið að ritun er ferli.
Nemendur verða færir um að koma eigin hugmyndum og skoðunum í ritað mál af öryggi. Nemendur læra að ritun er ferli sem krefst skipulags, framkvæmdar og endurbóta. Með því að nota hugtakakort, teikningar og fyrirmyndir til að undirbúa skrif sín, eflast nemendur í að setja fram sjálfsprottinn texta sem endurspeglar þeirra eigin röddu. Mikilvægur þáttur í náminu er að rýna í eigin ritun með leiðsögn, læra að leiðrétta og lagfæra textann og skilja að hver vinnulota er skref í átt að skýrari miðlun. Þetta ferli styrkir sjálfsvitund þeirra sem höfunda og kennir þeim að standa með eigin hugmyndum í samfélagi við aðra.
Vinnulagið byggist á skipulagi Læsis-fimmunnar þar sem stöðin ritun býður upp á svigrúm fyrir sköpun og vinnslu. Nemendur nýta Ritrúnu 1, Lestrarlandið og skriftarbækur til að skrá hugmyndir sínar, en fá jafnframt frelsi til að semja stutta, sjálfsprotna texta byggða á eigin áhugamálum. Í gegnum upplestur og samvinnu í stöðvum fá nemendur tækifæri til að lesa texta sína upphátt fyrir félaga og fá fyrstu endurgjöf, sem auðveldar þeim að rýna í og meta framvindu eigin skrifa. Notast er við leiðbeiningar úr Byrjendalæsi til að styðja við uppbyggingu hugtakakorta sem þjóna sem beinagrind fyrir textagerðina. Notast er við leiðsagnarnámið verkfærið þrjár stjörnur og ein ósk þegar nemendur lesa upphátt fyrir samnemendur.
Lögð er áhersla á virkt vinnulag þar sem fléttað er saman innlögn um ritunarferlið og sjálfstæðri vinnu í flæði. Kennsla fer fram með því að kennari veitir markvissa leiðsögn við leiðréttingu og lagfæringu, þar sem nemendur læra að nýta hjálpargögn til að bæta málfar og stafsetningu. Útikennsla og þemanám eru nýtt til að safna hugmyndum úr umhverfinu, sem nemendur skipuleggja síðan með orðum og myndum áður en þeir hefja eiginlega textagerð. Með því að meta eigin framvindu reglulega þroskast nemendur sem meðvitaðir skrifarar sem kunna að nýta ritun til að hafa áhrif og tjá sínar dýpstu hugmyndir.
Stafsetning og greinarmerkjasetning:
Beitt einföldum stafsetningarreglum og eiföldum reglum við greinarmerkjasetningu
Dæmi um námsmarkmið:
Að nemandi geti:
Ritað orð hljóðrétt.
Ritað stóran staf í upphafi málsgreina.
Ritað punkt í lok málsgreina.
Nemendur verði færir um að rita mál sitt þannig að merking þess komist skýrt til skila. Nemendur læra að rita orð hljóðrétt og tileinka sér grundvallarreglur í málfræði, svo sem að nota stóran staf í upphafi málsgreina og punkt í lok þeirra. Með því að þjálfa eftirtekt gagnvart uppbyggingu orða og setninga eflast nemendur í að vanda frágang og sýna nákvæmni í öllum skrifum sínum. Þessi grunnur styrkir sjálfsvitund þeirra sem skrifara og gerir þá færa um að miðla hugsunum sínum á læsilegan og skipulegan hátt í samfélagi við aðra.
Vinnulagið byggist á skipulagi Læsis-fimmunnar þar sem hljóðkerfisvitund og stafsetning eru þjálfuð í gegnum orðavinnu og ritun. Notast er við Ritrúnu 1, Lestrarlandið og sérhæfðar skriftarbækur þar sem nemendur æfa sig í að greina hljóð orðanna og rita þau af öryggi. Í gegnum vinnu í Læsisfimmu og Byrjendalæsi fá nemendur tækifæri til að rýna í texta, koma auga á stóra stafi og punkta, og nýta þá sem fyrirmyndir í eigin skrifum. Samhliða þessu nýta nemendur námsspil og verkefni frá kennurum sem hvetja þá til að leika sér með orð og setningar á þann hátt að stafsetning verði eðlilegur hluti af skapandi ferli.
Lögð er áhersla á virkt vinnulag þar sem fléttað er saman stuttri innlögn um málfræðireglur og hagnýtri vinnu í flæði á stöðvum. Kennsla fer fram með markvissri leiðsögn þar sem nemendur fá endurgjöf á hljóðrétta ritun og greinarmerkjasetningu í eigin textum. Útikennsla og þemanám eru nýtt til að skrá niður orð og stuttar málsgreinar úr umhverfinu, sem styrkir tengingu milli mælts máls og ritaðs. Með því að ná tökum á þessum einföldu reglum öðlast nemendur meira frelsi og öryggi til að tjá sig í rituðu máli á fjölbreyttan hátt.
Einkenni málsins:
Þekkt og rætt ýmis einkenni málsins
Dæmi um námsmarkmið:
Að nemandi geti:
Skilið muninn á bókstaf, hljóði, orði og áttað sig á hvað einkennir málsgrein.
Skoðað hlutverk mismunandi orða í tungumálinu, t.d. orð sem lýsa útliti, orð sem eru heiti á hlutum og orð um það sem er gert.
Klappað atkvæði.
Leikið sér með orð og merkingu, s.s. með því að ríma og fara í orðaleiki.
Skilið muninn á t.d Hæ og Góðan dag og fleiri dæmum um ólíkar leiðir til þess að tjá sig.
Áttað sig á og rætt um muninn á málnotkun barna og fullorðinna.
Áttað sig á það sé munur á töluðu máli og rituðu.
Nemendur dýpka skilning sinn á uppbyggingu og innri gerð tungumálsins með það að markmiði að verða meðvitaðri málnotendur. Lögð er áhersla á að nemendur læri að þekkja helstu málfræðihugtök, átti sig á hlutverki ólíkra orðflokka og skilji hvernig beygingar og orðmyndun hafa áhrif á merkingu. Með því að rannsaka einkenni málsins á forvitnilegan hátt öðlast nemendur færni til að leika sér með tungumálið, bæta stafsetningu sína og efla málkennd sem nýtist þeim í öllum samskiptum og frekara námi.
Vinnulagið byggist á skipulagi Læsis-fimmunnar þar sem stöðin orðavinna spilar lykilhlutverk við að greina einkenni málsins. Samhliða vinnu í Ritrúnu, Lestrarlandinu og markvissum skriftarbókum, nýta nemendur námsspil sem reyna á orðhlutagreiningu, beygingar og hljóðkerfisvitund. Notast er við PALS (félagalestur) til að fylgjast með nákvæmni í lestri og hvernig endingar orða breytast, sem fellur vel að áherslum Byrjendalæsis um að skapa ríkulegt málumhverfi þar sem nemendur rannsaka texta og uppgötva reglur tungumálsins í samvinnu við aðra.
Lögð er áhersla á virkt vinnulag þar sem málnotkun og einkenni máls eru gerð lifandi með innlögn og leikrænum æfingum í stöðvavinnu. Kennsla fer fram með þeim hætti að nemendur spreyta sig á verkefnum frá kennurum sem reyna á flokkun orða og skilning á málfræðilegum einkennum í flæði. Útikennsla og þemanám eru nýtt til að leita að „lifandi málfræði“ í umhverfinu, svo sem með því að finna sagnorð í hreyfingu eða lýsingarorð í náttúrunni, sem styrkir getu þeirra til að nota tungumálið af öryggi og standa með eigin málfari í fjölbreyttu samfélagi.
Fjölbreytt málnotkun:
Beitt töluðu máli og rutuðu af nokkru öryggi og með orðaforða og málskilningi sem hæfir aldri
Dæmi um námsmarkmið:
Að nemandi geti:
Tjáð sig með viðeigandi orðaforða í samræðum.
Leikið sér með og rætt mun á töluðu máli og rituðu.
Rannsakað og skráð ólíkt upphaf og endi skáldsagna.
Bætt nýjum orðum í orðaforða sinn í hverri viku.
Áttað sig á ólíkum tilgangi orða- og málnotkunar og áhrifum þeirra.
Nemendur þróa hæfni sína til að beita tungumálinu á sveigjanlegan hátt í mismunandi félagslegum aðstæðum. Markmiðið er að nemendur læri að greina á milli ólíkra málsniða, svo sem munarins á talmáli og ritmáli, og átti sig á mikilvægi þess að velja viðeigandi orðalag eftir því við hvern er talað og hver tilgangurinn er. Með því að kynnast fjölbreyttum birtingarmyndum íslenskunnar öðlast nemendur dýpri skilning á blæbrigðum tungumálsins og getu til að tjá sig af kurteisi, skýrleika og öryggi í hvers kyns samskiptum í lýðræðislegu samfélagi.
Vinnulagið styðst við skipulag Læsis-fimmunnar þar sem sérstaklega er unnið með orðavinnu og félagavinnu til að kafa ofan í merkingarheim orðanna. Samhliða vinnu í Ritrúnu, Lestrarlandinu og fjölbreyttum lestrarbókum, nýta nemendur námsspil og samræðuæfingar sem hvetja til vandaðs og fjölbreytts málfars. Notast er við PALS (félagalestur) til að efla eftirtekt á því hvernig texti er uppbyggður og hvernig málið breytist eftir samhengi, sem rímar við áherslur Byrjendalæsis um að skapa örvandi málumhverfi.
Lögð er áhersla á virkt vinnulag þar sem fléttað er saman hlutverkaleikjum, umræðum og skapandi verkefnum í stöðvavinnu. Kennsla fer fram með þeim hætti að nemendur spreyta sig á verkefnum sem reyna á málsnið, svo sem að endursegja sömu fréttina fyrir ólíka hópa eða æfa kurteisleg samskipti í leik. Útikennsla og þemanám eru nýtt til að æfa málnotkun í raunverulegu umhverfi, þar sem nemendur eiga í samskiptum við fólk utan skólastofunnar eða lýsa upplifunum sínum á markvissan hátt, sem styrkir getu þeirra til að nota íslensku sem lifandi og áhrifaríkt verkfæri í samfélaginu.
Sköpunarkraftur:
Áttað sig á sköpunarmætti tungumálsins svo sem með því að ríma og fara í orðaleiki.
Dæmi um námsmarkmið:
Að nemandi geti:
Hlustað á fjölbreytta og merkingarbæra texta og unnið með orðaforða þeirra í kjölfarið.
Tekið þátt í umræðum um ólíka merkingu orða.
Leikið sér með orð sem merkja það sama og orð sem merkja alveg öfugt.
Leikið sér með orð og merkingu, s.s. með því að ríma og fara í orðaleiki.
Unnið með þulur, rím og romsur og rætt um hugmyndir sem undirbyggja skapandi málnotkun.
Unnið með orðtök og málshætti.
Nemendur virkja ímyndunarafl sitt og sköpunargleði til að gæða texta og mál lífi á eigin forsendum. Markmiðið er að nemendur læri að nota tungumálið sem leikvöll þar sem ólíkar hugmyndir fá að njóta sín, hvort sem um er að ræða ljóðagerð, sögugerð eða leikræna tjáningu. Með því að þora að fara út fyrir hefðbundinn ramma og treysta eigin innsæi öðlast nemendur sjálfstraust til að setja mark sitt á umhverfið og þróa frumlega hugsun sem er dýrmæt í lýðræðislegu samfélagi þar sem nýsköpun og fjölbreyttar lausnir skipta máli.
Vinnulagið er samofið skipulagi Læsis-fimmunnar þar sem stöðvarnar ritun og félagavinna veita svigrúm fyrir skapandi úrvinnslu. Samhliða vinnu í Ritrúnu, Lestrarlandinu og skapandi verkefnum úr Byrjendalæsi, nýta nemendur opnar vinnubækur og stafræna tæki til að fanga hugmyndir sínar í máli og myndum. Notast er við hvatningu úr PALS (félagalestur) þar sem nemendur deila hugmyndum og gefa hver öðrum hvetjandi endurgjöf, sem styrkir samvinnu og hvetur þá til að dýpka frásagnir sínar og finna sína eigin rödd í ríkulegu málumhverfi.
Lögð er áhersla á virkt vinnulag þar sem sköpunin fær að flæða í gegnum innlögn, hugarflug og frjálsa vinnu í stöðvavinnu. Kennsla fer fram með þeim hætti að nemendur spreyta sig á verkefnum sem reyna á frumleika, svo sem að semja nýja endi á sögur, búa til eigin orð eða gæða persónur lífi. Útikennsla og þemanám eru nýtt sem innblástur þar sem náttúran og umhverfið kveikja nýjar hugmyndir og veita nemendum tækifæri til að skapa í beinum tengslum við raunveruleikann, sem styrkir getu þeirra til að miðla sýn sinni á áheyrilegan og skapandi hátt.
Orðflokkar:
Áttað sig á mismunandi hlutverki nafnorða, lýsingarorða og sagnorða.
Dæmi um námsmarkmið:
Að nemandi geti:
Rætt um orð í texta eða tali sem hægt er að snerta.
Rætt um orð í texta eða tali sem lýsa útliti.
Rætt um orð í texta eða tali yfir það sem einhver gerir og nýtt t.d. í leikrænni tjáningu orð sem hægt er að setja að fyrir framan.
Nemendur öðlast leikni í að greina og flokka orð íslenskunnar eftir hlutverki þeirra og einkennum. Markmiðið er að nemendur læri að þekkja helstu orðflokka, svo sem nafnorð, sagnorð og lýsingarorð, og átti sig á því hvernig samspil þeirra skapar skýra merkingu í texta. Með því að rannsaka hvernig orð beygjast og breytast eftir samhengi þróa nemendur með sér dýpri málfræðivitund sem gerir þeim kleift að vanda málfar sitt, bæta stafsetningu og tjá sig af meiri nákvæmni í skipulögðu samfélagi þar sem skýr framsetning skiptir sköpum.
Vinnulagið styðst við skipulag Læsis-fimmunnar þar sem stöðin orðavinna er þungamiðja rannsókna á orðflokkum. Samhliða markvissri vinnu í Ritrúnu, Lestrarlandinu og skriftarbókum, nýta nemendur fjölbreytt námsspil, flokkunarverkefni og spjöld sem hvetja til vandaðs málfars og kerfisbundinnar hugsunar. Byrjendalæsis um ríkulegt málumhverfi þar sem nemendur greina málkerfið í gegnum lifandi texta fremur en einangraðar reglur.
Lögð er áhersla á virkt vinnulag þar sem orðflokkar eru gerðir sýnilegir og áþreifanlegir í gegnum innlögn og hreyfingu í stöðvavinnu. Kennsla fer fram með þeim hætti að nemendur spreyta sig á verkefnum frá kennurum sem reyna á flokkun orða í „málfræðiflæði“ þar sem leikur og lærdomur mætast. Útikennsla og þemanám eru nýtt til að safna orðum úr umhverfinu, svo sem með því að finna lýsingarorð um náttúruna eða sagnorð sem lýsa hreyfingu úti við, sem styrkir skilning þeirra á því hvernig orðflokkarnir eru lifandi verkfæri til að lýsa heiminum og eigin skoðunum.
Orðtök og málshættir:
Leikið sér með margræðni tungumálsins svo sem í gegnum orðtök, einfalda málshætti og föst orðasambönd.
Dæmi um námsmarkmið:
Að nemandi geti:
Gert grein fyrir þvi hvað boðskapur er.
Skilið að sum orð hafa fleiri en eina merkingu.
Teiknað eða tjáð með leikrænni tjáningu valda málshætti, orðasambönd og orðtök.
Tekið þátt í samræðum um orðtök, málshætti og föst orðasambönd.
Nemendur kynnast þeim mikla fjölbreytileika sem íslensk tunga geymir í gegnum orðtök og málshætti sem geyma lífsspeki og myndmál kynslóðanna. Markmiðið er að nemendur læri að greina merkingu bak við orðin, skilji hvenær viðeigandi er að nota föst orðasambönd og geti nýtt þau til að gera eigið mál líflegra og blæbrigðaríkara. Með því að fletta ofan af sögunni bak við algeng orðtök öðlast nemendur dýpri menningarlæsi og skilning á því hvernig tungumálið speglar reynslu og gildi samfélagsins í gegnum tíðina.
Vinnulagið byggist á skipulagi Læsis-fimmunnar þar sem stöðvarnar orðavinna og hlusta á lestur nýtast vel til að rannsaka fleyg orð. Samhliða vinnu í Ritrúnu, Lestrarlandinu og sérvöldum dæmisögum, nýta nemendur markviss verkefni þar sem orðtök eru sett í nútímalegt samhengi. Það fellur vel að áherslum Byrjendalæsis um að skapa ríkulegt málumhverfi þar sem nemendur velta fyrir sér orðum og orðasamböndum sem hafa margræða merkingu.
Lögð er áhersla á virkt vinnulag þar sem orðtök og málshættir eru gerð lifandi með skapandi verkefnum og myndskreytingum í stöðvavinnu. Kennsla fer fram með þeim hætti að nemendur spreyta sig á verkefnum sem reyna á að tengja saman bókstaflega og yfirfærða merkingu í gegnum leik og teikningu. Útikennsla og þemanám eru nýtt til að tengja málshætti við raunverulegar aðstæður eða náttúruna, sem styrkir getu þeirra til að nota íslenskuna sem lifandi verkfæri og miðla hugsunum sínum á áheyrilegan og kjarnyrtan hátt í samfélagi við aðra.
Gögn og hjálpartæki:
Raðað í stafrófsröð og gert sér gein fyrir notakgildi þess við leit og skipulag
Dæmi um námsmarkmið:
Að nemandi geti:
Farið með stafrófsvísur.
Nemendur læra að nota stafrófið og stafrófsvísuna sem undirstöðu til að finna upplýsingar og skipuleggja gögn. Markmiðið er að nemendur verði sjálfstæðir í að fletta upp í orðabókum, nafnalistum og öðrum hjálpargögnum sem byggja á stafrófsröð. Með því að ná góðum tökum á röð stafanna öðlast nemendur mikilvægt verkfæri sem auðveldar þeim alla upplýsingaleit og skipulag í námi, sem eflir getu þeirra til að bjarga sér sjálf í lýðræðislegu samfélagi þar sem aðgangur að upplýsingum er lykilatriði.
Vinnulagið er samofið skipulagi Læsis-fimmunnar þar sem unnið er með stafrófið í orðavinnu og ritun. Samhliða vinnu í Ritrúnu, Lestrarlandinu og skriftarbókum, nýta nemendur markviss námsspil og skapandi verkefni sem þjálfa stafrófsröðina á leikandi hátt. Nemendur hjálpast að við að raða orðum eða bókum í rétta röð, sem fellur vel að áherslum Byrjendalæsis um að gera grunnþætti tungumálsins sýnilega og hagnýta í ríkulegu málumhverfi.
Lögð er áhersla á virkt vinnulag þar sem stafrófsvísan er þjálfuð með innlögn og hreyfingu í stöðvavinnu. Kennsla fer fram með þeim hætti að nemendur spreyta sig á verkefnum frá kennurum þar sem þeir raða hlutum eða orðum í flæði og læra að nota stafrófið sem „leitartæki“. Útikennsla og þemanám eru nýtt til að æfa stafrófsröðina í raunverulegu samhengi, svo sem með því að safna náttúrugripum og flokka þá eða búa til stafrófsvegabréf úr vettvangsferðum, sem styrkir skilning þeirra á því hvernig stafrófið er lifandi verkfæri í daglegu lífi.