5. bekkur

Lykilhæfni fyrir 5. bekk

Megintilgangur náms og kennslu í lykilhæfni er að þroska sjálfsvitund og samskiptahæfni nemenda, búa þau undir virka þátttöku í lýðræðissamfélagi og að þeir öðlist getu til að nýta sér styrkleika sína til áframhaldandi náms og starfsþróunar þegar þar að kemur. Lykilhæfni snýr að nemandanum sjálfum, er ætlað að stuðla að alhliða þroska hans og tengist öllum námssviðum. Góð lykilhæfni gerir einstaklingum kleift að læra við ólíkar aðstæður, takast á við breytingar, vinna í samfélagi með öðru fólki og bregðast við á þann hátt sem hentar þeim sjálfum til uppbyggingar og farsæls lífs. Lykilhæfni er hæfni fyrir borgara framtíðarinnar, einstaklinga sem þurfa að vera tilbúnir að læra allt lífið (Gunnar E. Finnbogason, 2016).

Hæfniviðmið Aðalnámskrár

Námsmarkmið

Vinnulag nemenda til að uppfylla hæfniviðmiðin

Talað mál, hlustun og áhorf

Framsögn:

flutt mál sitt skýrt og áheyrilega og gert sér grein fyrir undirstöðuatriðum góðrar framsagnar,

tjáð sig skýrt og af öryggi.
tjáð sig með ólíkum raddstyrk og raddblæ
lesið texta upphátt skýrt og greinilega emð viðeigandi áherslum
gert sér grein fyrir gildi góðrar framsagnar
aðlagað framsögn að ólíkum áheyrendahópi og /eða aðstæðum
kynnt verkefni skýrt og áheyrilega fyrir ólíkum áheyrendum

Æfingar í ólíkum framburði og framsögn: samlestur, kórlestur, áhorf, hlustun, fyrirmyndir, frásögn, endursögn, málhljóð, leikræn tjáning / leiklestur, samræður, upplestur. Athafnamiðað nám og leikur.

Tjáning:

gert grein fyrir þekkingu sinni og reynslu og tjáð hugmyndir sínar og skoðanir frammi fyrir hópi,
tjáð sig skýrt og haldið sig við málefnið
tekið þátt og sýnt virkni í skipulögðum samræðum/umræðum í stórum og litlum hópum
tjáð eigin skoðanir og tilfinningarmeð mismunandi áherslum og látbragði
flutt undirbúið efni og haldið athygli áheyrenda í nokkurn tíma
endursagt og/eða lesið upphátt texta með viðeigandi áherslum og látbragði
skiptst á skoðunum um mismunandi málefni og tekið tillit til ólíkra skoðana

æfa mismunandi tjáningarform, sýnikennsla, samræður, hvatning, leikir, athafnamiðað nám, leiklistaræfingar, upplestur, flutningur á efni - með og án gagna, kenna um og hlusta á ólík blæbrigði og hljóðstyrk, nýta hvert tækifæri til leikrænnar tjáningar, kenna og skoða dæmi um mun á skoðun og staðreynd og birtingarmynd þess, röksemdafærsla

Hlustun og áhorf:

hlustað og horft af athygli á fjölbreytt efni, beitt þekkingu sinni og reynslu til að skilja það og greint frá aðalatriðum,
hlustað af athygli og tengt við fyrri þekkingu og reynslu til að skilja það sem fram kemur
nýtt sér efni ýmissa milða og gert greinarmun á því sem þar er birt
hlustað/horftog greint aðalatriði þess sem hlustað/horft er á
hlustað af athygli á upplestur bóka af mismunandi lengd
hlustað og horft með athygli á upplestur, leikið efni, ljóð tónlist og tjáð hugmyndir sínar og skoðanir á efninu
valið efni til að hlusta/horfa á með gagnrýnum hætti

skapa tækifæri til að hlusta á fjölbreytt efni, s.s. sögur, söng, samræður og upplýsingar og ræða innihald efnisins, gefa dæmi um þátttöku í samræðum, s.s. að hlusta, spyrja spurninga, hugsa um og tengja við fyrri þekkingu og reynslu, ræða um markmið með hlustun í samræðum, endurgjöf og tengingu við fyrri þekkingu og reynslu, sýnikennsla, stöðvavinna,

Nýting miðla:

nýtt sér myndefni og stafrænt efni á gagnrýninn hátt og greint frá aðalatriðum þess.
nýtt sér upplýsingar úr efni sem horft eða hlustað er á
greint á milli aðal-og aukaatriða þess sem horft eða hlustað er á
endursagt og lagt mat á efni sem horft eða hlustað er á og metið gæði þess
tekið gagnrýna afstöðu til efnis sem birtist á helstu miðlum og tjáð upplifun sína
nýtt sér ólíka miðla við úrvinnslu verkefna á skapandi hátt s.s. hlaðvarp og google umhverfið.
metið gagnsemi ólíkra miðla

virk hlustun, greina samtal, samræður um efni sem hlustað er á / horft á, veita nemendum aðgengi að námsefni í fjölbreyttum miðlum, gefa nemendum tækifæri til að miðla námi, þekkingu og upplýsingum í gegnum fjölbreytta miðla og skapandi skil

Lestur og lesskilningur

Lesfimi:

lesið texta við hæfi á nákvæman og sjálfvirkan hátt og með tjáningu sem sýnir skilning á tilgangi og merkingu texta,
hljóðað sig af öryggi í gegnum löng eða ókunn orð
þekkt orð og orðhluta sjónrænt sem heildir og nýtt það við lesturinn
aukið stöðugt við sjónrænan orðaforða, s.s. orðaforða námsgreina og sjaldgæfan orðaforða og nýtt sér það við lesturinn
lesið fyrirhafnarlítið og með góðu flæði
nýtt sér helstu greinarmerki við upplestur til að lesturinn hljómi áheyrilega
beitt tjáningu og raddstyrk til að tjá túlkun sína á texta
lesið og sýnt fram á skilning með því að segja frá aðalatriðum

styrkja áhugahvöt nemenda, vera lestrarfyrirmynd, markviss orðaforðakennsla, s.s. orð dagsins, orðarýni, orðalistar, nýyrðasmíð, orðhlutavinna, ólík merking orða.
ritháttarkennsla, umræða um einkenni og tilgang lesfimi, umræða um raddlestur og hljóðlestur, tilgang og einkenni, ræða tækni við að auka hraða í hljóðlestri, s.s. breidd sjónsviðs, hreyfing augna, fingur undir texta, athafnamiðað nám

Lestraraðferðir:

beitt lestraraðferðum sem hæfa tilgangi og viðfangsefni hverju sinni,
nýtt ákveðnar aðferðir við löng eða ný og erfið orð, s.s. að hljóða sig í gegnum þau, taka orðin í sundur eða álykta út fra´samhengi
byggt umsjónrænan orðaforða í ólíkum námsgreinum og nýtt í orðheldarlestur
tekið þátt í og nýtt sér mismunandi lestraraðferðir s.s. kórlestur, samvinnulestur og yfirlitslestur
skilið og nýtt sér mismunandi aðferðir við lestur ólíkra textategunda eftir uppbyggingu og tilgangi
skimað yfir texta fyrir lestur og nýtt sér einkenni og uppbyggingu til að taka ákvarðanir um hentuga lestraraðferð
spá fyrir um innihald texta út frá ólíkum vísbendingum og staldrað reglulega við til að spá fyrir um framhaldið
nýtt fjölbreyttar aðferðir við að skilja texta, t.d. gagnvirkan lestur, kortagerð af ýmsu tagi, ritunarramma, samræður og orðanámsaðferðir
rætt um og rannsakað muninn á raddlestri og hjóðlestri með því að prófa, rýna og ræða ujm tilgang og einkenni

að hugsa upphátt, spá fyrir um innihald texta, skoða lykilorð, fyrirsagnir og uppbyggingu texta til að undirbúa lesturinn, skima yfir texta fyrir lestur, sýnikennsla og umræður um mismunandi lestraraðferðir

Orðaforði:

beitt fjölbreyttum orðaforða og fyrri þekkingu til að mynda samhengi og skilning í lestri og notað aðferðir til að ráða í merkingu ókunnra orða og orðasambanda,
skráð hjá sér orð í texta sem erfitt er að skilja og leitað útskýringa
notað algeng orð til að úskyra flóknari orð
sett saman tvö orð eða fleiri og til að búa til orð sem hefur nýja merkingu
notað myndefni s.s. skýringarmyndir í fræðitexta, til að ráða í merkingu einstakra orða eða hugtaka í texta og álykta út frá samhengi
bent á ólíka notkun orða eftir aðstæðum og samhengi og unnið með gildishlaðin orð
skilið að sum orða hafa fleiri en eina merkingu og notað samhengi texta eða aðstæðna til að átta sig á merkingu
nýtt nýjan orðaforða tilað bæta eigin textagerð
ráðið í merkingu orðs út frá forskeyti
rætt um mismunandi orðaforða sem nýttur er við upphaf, kaflaskil og niðurlag í texta.
notað fjöbreyttan orðaforða í sögugerð til að auka áhuga lesenda
bent á fleiri en einn möguleika til að segja/skrifa sama hlutinn og betrumbætt eigin textaskrif með fjölbreyttari orðaforða

markvissar samræður um orð, merkingu orða, samhengi og skilning, orð vikunnar, orðaveggir, orðaspjall, Frayer líkan. samsett orð, samheiti / andheiti, margræð orð, orða- og orðhlutavefir, orð í orði, orð úr orði, forskeyti / viðskeyti, glósutækni, athafnamiðað nám

Lesskilningur:

skilið, fjallað um og dregið saman efni ólíkra texta, dregið ályktanir af efninu, greint og lagt mat á merkingu þeirra og tilgang á gagnrýninn hátt,
rakið atburðarrás texta með eigin orðum í réttri tímaröð
beitt fyrri þekkingu og reynslu til að mynda sér skoðanir eða gera tillögur um innihald texta áður en lesið er
dýpkað skilning á efni með því að spyrja ólíkra spurninga úr texta s.s. beinna spurninga, ályktunar spurningar
nýtt sér K-V-L til að kalla fram bakgrunnsþekkingu og sem leiðbeinandi efni við lestur og þekkingaröflun
tengt efni texta við eigin upplifanir, þekkingu og reynslu og sagt frá því
rætt um og unnið á fjölbreyttan hátt með það sem er líkt og ólíkt í texta
greint og unnið með lykilorð/lykilhugtök í texta
áttað sig á að sum orð hafa dulda merkingu og nýtt það til að lesa á milli lína og draga ályktanir
svarað spurningum úr texta á fjölbreyttan hátt, s.s. með samræðum, munnlega og skriflega
borið kennsl á hvað það er í texta sem þarfnast frekari útskýringa

vakta eigin skilning, fyrirmyndir, endursögn, forspá, sögupersónur, atburður, tími, orðaforði, lesa milli lína, spyrja spurninga um texta, út fyrir texta, tengja við eigin reynslu, aðalatriði / aukaatriði, tengja við fyrri þekkingu K - V - L, söguvegur, sögukort, samanburður á textum, greina lykilorð í texta, sjá fyrir sér, hugsa upphátt, gagnvirkur lestur, athafnamiðað nám, markviss orðaforðakennsla

Lestrarmenning:

valið og lesið sér til gagns og ánægju fjölbreytta texta og miðlað áhuga sínum og skoðunum til annarra.
valið sér fjölbreytt lesefni út frá áhugasviði og tilgangi
nýtt sér yndislestrarstundir til að njóta fjölbreytts lesefnis að eigin vali
valið úr fjölbreyttu lesefni út frá tilgangi og markmiðum hverju sinni
gert sér grein fyrir því að lesefni til að velja úr er allskonar s.s. skáldsögur, smásögur, ljóð, fréttir og fræðitextar
gert sér gein fyrir því að hægt er að lestrar á ýmsan hátt svo sem að lesa með augunum og eyrunum
hlustað á fjölbreytt upplesið efni
kynnt áhugavert lesefni formlega fyrir samnemendum

Við uppbyggingu lestrarmenningar þurfa skólar að skapa lestrarhvetjandi umhverfi þar sem er fjölbreytt lesefni og umfjöllun um bækur, persónur og höfunda á öllum svæðum skólans. Tryggja ætti dagleg lestrartækifæri og gott aðgengi að ríkulegum og stöðugt uppfærðum bókakosti, reglulegum rithöfundaheimsóknum og sýna lestri og bókmenntum áhuga í verki.

Bókmenntir

Lestur og túlkun bókmennta:

lesið ýmsar bókmenntir og unnið með efni þeirra á fjölbreyttan hátt,
gert greinarmun á áhrifarmætti ólíkra bókmenntategunda
lesið eða hlustað á heila skáldsögu við hæfi sem lesið er yfir lengra tímabil
sett sig í spor helstu sögupersóna og átt samræður um eða ritað um einkenni þeirra og líðan
tekið þátt í samræðum um bókmenntir út frá forvinnu,, s.s. kortagerð, orðalistum, lýsingum, atburðaröð eða umhverfi
dregið saman og túlkað efni sem unnið er með og tengt við fyrri þekkingu
nýtt uppbyggingu mismunandi bókmenntatexta við að greina og túlka innihald og draga ályktanir

kjörbókavinna, bókahópar, lestrarhópar, bókaklúbbar, gagnvirkur lestur, yndislestur, umræður, lestrardagbækur, bókaskýrsla, bókakynningar, bókablogg, bókmenntaþáttur (útvarp/sjónvarp), athafnamiðað nám, markviss orðaforðakennsla

Bókmenntagreining:

beitt nokkrum grunnhugtökum í bókmenntafræði við umfjöllun um fjölbreyttar bókmenntir,
endursagt sögu, komið auga á og útskýrt sjónarhorn
greint aðal- og aukapersónur sögu og sagt frá einkennum þeirra
greint umhverfi, atburði og tíma og sögu
áttað sig á ólíkum tegunum bókmennta og frásagnaraðferð
útskýrt hvað boðskapur sögu er
sagt frá bókmenntum sem skrifaðar hafa verið fyrir börn og ungmenni og notað bókmenntahugtök eins og umhverfi, atburður, vandi, lausn, upphaf, miðja, endir
lesið texta í bundu máli og skilji viðlíkingar

samræður, hugarkort / hugtakakort, sögukort, gagnvirkur lestur, sögukort, hanna sögusvið, leikir og spil, athafnamiðað nám

Bókmenntaarfurinn:

lesið einfalda texta frá fyrri tímum og áttað sig á því að þeir mótist af sögulegu samhengi,
kynnst barnabókum sem fjalla um líf fyrr á öldum
lesið þjóðsögur, draugasögur og ævintýri og þekki helstu einkenni
borið saman umhverfi og atburði í sögum fyrri tíma við sögur nútímans
unnið með orðaforða frá fyrri tímum
sett sig í spor fólks á fyrri tímum í tengslum við þjóðsögur, draugasögur og ævintýri
lesið og rætt um texta frá fyrri tímum

sýnikennsla, samræður, orðaforðakennsla, orðaleikir, mismunandi uppbygging og einkenni texta, s.s. ævintýri, þjóðsögur og fræðitexta, lestur, hlustun, tal og ritun, leikir og spil
rannsóknarvinna á mismunandi tíðaranda, s.s. viðtöl við eldri kynslóðir, nýting myndbanda eða annarra miðla, myndbanda- og hlaðvarpsgerð
Gagnvirkur lestur; forspá, hugtakavinna, draga saman aðalatriði, spyrja spurninga

Ljóð:

notað einföld bókmenntahugtök í umræðu og vinnu með innihald og einkenni ljóða frá ólíkum tímum.
valið sér og lesið ljóð
rætt um og rýnt í innihald ljóða
nýtt sér í orðavinnu, s.s. orðalista og hugflæði sem efnivið í ljóðagerð
áttað sig á tengslum ljóða og tónlistar
þekkt íslensk ljóðskáld
þekkt og getur nýtt sér myndlíkingar í ljóðum
lesið mismunandi þulur, ferskeytlur og aðrar tegundir ljóða
þekkt muninn á hefðbundnu og óhefðbundnu ljóði

lesa, túlka og semja ljóð,hlusta á tónlist og túlka texta, samræður, leikir og spil, þjálfun í hugmyndavinnu í kjölfar orðaforðavinnu, s.s. safna orðum og raða upp í ljóðlínu sem geti verið bull, fyndin, rímað eða haft boðskap, athafnamiðað nám

Ritun

Skrift og frágangur:

miðlað texta í gegnum sjálfvirka og læsilega skrift og fyrirhafnarlausan innslátt á lyklaborð og gengið frá texta samkvæmt fyrirmælum,

Skrift ...

Fingrasetning á lyklaborð þjálfuð reglulega í upplýsingatækni í gegnum vefsíðurnar Fingrafimi (mms.is), typing.com og 10fastfingers.com.

Uppbygging texta:

skrifað texta þar sem málsgreinar eru fjölbreyttar og texta er skipt upp í efnisgreinar,

Textategundir og málnotkun:

skipulagt og orðað texta á þann hátt sem hæfir tilefni, viðtakendum og birtingarformi,

Tjáning í texta:

tjáð hugmyndir sínar, reynslu og sköpun í texta, metið, mótað og endurskrifað með hliðsjón af hjálpargögnum,

Stafsetning og greinarmerkjasetning:

beitt algengum atriðum stafsetningar og greinarmerkjasetningar og notað tiltæk hjálpargögn við hæfi.

Mál og málnotkun

Einkenni málsins:

beitt málfræðiþekkingu sinni í umræðu um ýmis einkenni málsins og málnotkun sína,

Fjölbreytt málnotkun:

notað góðan orðaforða í ræðu og riti og nýtt sér fjölbreytt málsnið við orðmyndun, tal og ritun,

Sköpunarkraftur:

nýtt orðaforða sinn til að skapa ný orð og orðasambönd og notað þau í texta,

Orðflokkar:

áttað sig á hvernig orðaforðinn skiptist í sagnorð, fallorð og óbeygjanleg orð og greint hlutverk og helstu einkenni þeirra,

Orðtök og málshættir:

notað algeng orðtök og málshætti í töluðu máli og rituðu og greint notagildi þeirra í texta,

Gögn og hjálpartæki:

nýtt sér kunnáttu og færni til að fletta upp orðum í orðabókum og öðrum gagnabrunnum um tungumál.

Page updated

Report abuse