๑. สถานภาพ บทบาท สิทธิเสรีภาพ หน้าที่ในฐานะพลเมืองดีตามวิถีประชาธิปไตย

พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน ได้ให้ความหมายของ“พลเมือง” ว่าหมายถึง ประชาชนราษฎร หรือชาวประเทศ “พลเมืองดี” จึงหมายถึง ผู้ที่ปฏิบัติหน้าที่พลเมืองได้ครบถ้วน ทั้งกิจที่ต้องทำ และกิจที่ควรทำ

พลเมืองดีตามวิถีประชาธิปไตย คือ พลเมืองที่ดำเนินชีวิตในสังคมโดยยึดหลักประชาธิปไตยในการอยู่ร่วมกัน รู้จักเคารพในสิทธิเสรีภาพของบุคคลอื่น เคารพปฏิบัติตนตามกฎหมายและกติกาที่ร่วมกันสร้าง มีความรับผิดชอบและทำประโยชน์ต่อสังคมส่วนรวมอันจะก่อให้เกิดการพัฒนาสังคมให้เป็นสังคมที่สงบสุขมีความเจริญก้าวหน้าและเป็นสังคมประชาธิปไตยอย่างแท้จริง

การเป็นพลเมืองดีตามวิถีประชาธิปไตยนั้นประชาชนจะต้องเข้าใจและมีวิถีชีวิตโดยยึดหลักประชาธิปไตยด้วย ทั้งนี้จะต้องทำความเข้าใจความหมายของประชาธิปไตยใน ๓ ลักษณะดังนี้

๑. ประชาธิปไตยในฐานะที่เป็นอุดมคติ หมายถึง การมีความศรัทธาและความเชื่อมั่นในเหตุผลความสามารถ อิสรภาพ ความเสมอภาค สิทธิและเสรีภาพของมนุษย์

๒. ประชาธิปไตยในฐานะที่เป็นระบบการเมือง และวิธีการจัดระเบียบการปกครอง หมายถึง ระบบการเมืองที่ถือว่าอำนาจสูงสุดเป็นของประชาชน หรือการปกครองของประชาชน โดยประชาชน และเพื่อประชาชน ซึ่งเป็นระบบการปกครองที่ประชาชนเข้ามามี ส่วนร่วมในการตัดสินใจ และควบคุมตรวจสอบการทำงานของรัฐ ผู้แทนที่ประชาชนเลือกสรรแล้วจะต้องเข้าไปทำหน้าที่รักษาผลประโยชน์ของส่วนรวม

๓. ประชาธิปไตยในฐานะที่เป็นวิถีชีวิตหรือการดำเนินชีวิตประจำวัน หมายถึง การอยู่ร่วมกันโดยปฏิบัติต่อกันด้วยความเสมอภาค เคารพในสิทธิ-เสรีภาพของสมาชิกทุกคน เคารพกฎเกณฑ์ของสังคม ร่วมกันรับผิดชอบและทำประโยชน์เพื่อส่วนรวม ตลอดจนใช้สติปัญญาแก้ปัญหาโดยสันติวิธี

๑.๑ สถานภาพ บทบาทหน้าที่ สิทธิและเสรีภาพของพลเมืองดีตามวิถีประชาธิปไตย

สถานภาพ หมายถึง ตำแหน่งของบุคคลที่สังคมกำหนดขึ้น หรือได้รับจากการเป็นสมาชิกของกลุ่มและของสังคม เป็นปัจจัยที่ช่วยในการจัดระเบียบสังคมและเป็นตัวกำหนดบุคคลให้รู้จักหน้าที่และความรับผิดชอบ

ลักษณะของสถานภาพ มีดังนี้

๑.๒ การปฏิบัติตนเป็นพลเมืองดีตามสถานภาพ บทบาท หน้าที่ สิทธิและเสรีภาพ

๑) การเป็นสมาชิกที่ดีของครอบครัว เช่น บิดามารดาควรดูแลอบรมสั่งสอนบุตรให้กระทำแต่สิ่งที่ถูกต้อง สอนให้ประพฤติตนอยู่ในศีลธรรม และให้การศึกษาเพื่อให้มีความรู้สำหรับการประกอบอาชีพ ส่วนบุตรควรมีความกตัญญู ดูแลปรนนิบัติบิดามารดารวมถึงการประพฤติตนเป็นคนดีเพื่อตอบแทนพระคุณสมาชิกในครอบครัว ควรอยู่ร่วมกันโดยให้เกียรติซึ่งกันและกัน มีเหตุมีผลมีความเข้าใจกันและถนอมนํ้าใจกันให้มาก

๒) การเป็นสมาชิกที่ดีของโรงเรียน เช่น ครูควรอบรมสั่งสอนนักเรียนให้เป็นคนเก่งและคนดี ปฏิบัติตนเป็นแบบอย่างที่ดีแก่นักเรียน สั่งสอนด้วยความเมตตาและให้ความยุติธรรมแก่นักเรียนอย่างเสมอภาค ส่วนนักเรียนควรตั้งใจเรียน มีความอ่อนน้อมถ่อมตน และรับผิดชอบในงานที่ได้รับมอบหมาย

๓) การเป็นพลเมืองดีของชุมชน สังคม และประเทศชาติ พลเมืองดีนอกจากต้องทำหน้าที่ตามที่รัฐธรรมนูญบัญญัติไว้แล้ว ยังต้องปฏิบัติหน้าที่อื่น ๆ อีกเช่น

(๑) การเข้าร่วมกิจกรรมทางการเมืองการปกครอง

(๒) การมีส่วนร่วมในการป้องกันและแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้นในสังคม

(๓) การมีส่วนร่วมในการป้องกัน และแก้ไขปัญหาสังคมและสิ่งแวดล้อม

(๔) การปฏิบัติตนเป็นพลเมืองดี

(๕) มีความรับผิดชอบต่อสังคมและประเทศชาติ

(๖) ยึดถือประโยชน์ส่วนรวมเป็นหลัก

(๗) มีจิตสาธารณะ

๒. แนวทางส่งเสริมการปฏิบัติตนเป็นพลเมืองดีตามวิถีประชาธิปไตย

๒.๑ คุณค่าของการปฏิบัติตนเป็นพลเมืองดีตามวิถีประชาธิปไตย

การที่สมาชิกในสังคมประชาธิปไตยรู้จักปฏิบัติตนเป็นพลเมืองดีตามวิถีประชาธิปไตยมีคุณค่าต่อสังคม ดังนี้

๑) ทำให้สังคมและประเทศชาติมีการพัฒนาไปได้อย่างมั่นคง

๒) ทำให้เกิดความรักและความสามัคคี ในหมู่คณะ

๓) สังคมมีความเป็นระเบียบเรียบร้อย

๔) สังคมมีความเป็นธรรมเมื่อสมาชิกทุกคนได้รับสิทธิหน้าที่ เสรีภาพจากกฎหมายเท่าเทียมกัน

๕) ทำให้สมาชิกในสังคมมีความเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่และมีนํ้าใจต่อกัน

๖) การเป็นพลเมืองดีแสดงถึงความเป็นผู้มีวินัยในตนเอง

๒.๒ แนวทางส่งเสริมการปฏิบัติตนเป็นพลเมืองดีตามวิถีประชาธิปไตย

๑) การส่งเสริมพัฒนาตนเองให้เป็นพลเมืองที่มีคุณภาพ กล่าวคือ บุคคลต้องพัฒนาตนเองทั้งในด้านความรู้ ความสามารถ และคุณธรรมจริยธรรม เพื่อที่จะได้เป็นพลเมืองที่มีคุณภาพของสังคม และประเทศชาติด้วยการตั้งใจศึกษาเล่าเรียน จะได้สามารถประกอบอาชีพสุจริตหาเลี้ยงตนเองและครอบครัว รวมทั้งใช้ความรู้ความสามารถนั้นให้เป็นประโยชน์ต่อสังคมและประเทศชาติ

๒) การส่งเสริมให้บุคคลอื่นปฏิบัติตนเป็นพลเมืองดี เช่น

ทำตนเป็นแบบอย่างที่ดี

เผยแพร่พลเมืองดีตัวอย่างให้เป็นที่รับรู้ในสังคม

ส่งเสริมให้ประชาชนเห็นความสำคัญของการปฏิบัติตนเป็นพลเมืองดี

จัดกิจกรรมที่เป็นการส่งเสริมให้เยาวชนและประชาชนปฏิบัติตนเป็นพลเมืองดี