๑. ความคล้ายคลึงและความแตกต่างของวัฒนธรรมไทยและวัฒนธรรมของประเทศในภูมิภาคเอเชีย

พระราชบัญญัติวัฒนธรรมแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๕๓ ให้ความหมายของ “วัฒนธรรม”คือ วิถีการดำเนินชีวิต ความคิด ความเชื่อ ค่านิยม จารีตประเพณีพิธีกรรม และภูมิปัญญาซึ่งกลุ่มชนและสังคมได้ร่วมสร้างสรรค์ สั่งสม ปลูกฝังสืบทอด เรียนรู้ ปรับปรุง และเปลี่ยนแปลง เพื่อให้เกิดความเจริญงอกงามทั้งด้านจิตใจและวัตถุอย่างสันติสุขและยั่งยืน ดังนั้น วัฒนธรรมจึงมีความหมายครอบคลุมทุกสิ่งทุกอย่างที่มนุษย์สร้างขึ้นทั้งที่เป็นรูปธรรม เช่น ที่อยู่อาศัยเครื่องมือเครื่องใช้ต่าง ๆ งานด้านศิลปกรรมแขนงต่าง ๆ และนามธรรม เช่น แบบแผนพฤติกรรม ความคิด ความเชื่อ ศีลธรรม ที่สืบทอดมาตั้งแต่อดีต ผ่านการเรียนรู้ คิดค้น ดัดแปลงเพื่อสนองความต้องการ และพัฒนาชีวิตความเป็นอยู่

ลักษณะวัฒนธรรมในแต่ละภูมิภาคของเอเชีย

๑) เอเชียตะวันออกเฉียงใต้

ประกอบด้วยประเทศต่าง ๆ ได้แก่ ไทย เมียนมา ลาว กัมพูชา มาเลเซีย เวียดนาม สิงคโปร์ บรูไนดา-รุสซาลาม ฟิลิปปินส์ อินโดนีเซีย และติมอร์-เลสเต เป็นดินแดนที่ได้รับอิทธิพลจากวัฒนธรรมต่าง ๆ ผ่านการอพยพย้ายถิ่นที่อยู่ การค้า และการขยายอำนาจ

ลักษณะสำคัญของวัฒนธรรมในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เช่น

ศาสนา ชาวเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ที่อาศัยอยู่บริเวณภาคพื้นทวีป คือ เมียนมา ไทย ลาว กัมพูชา และสิงคโปร์ส่วนใหญ่นับถือพระพุทธศาสนา เพราะได้รับอิทธิพลจากวัฒนธรรมอินเดีย แต่ก็มีพิธีกรรมบางอย่างที่ได้รับอิทธิพลจากศาสนาพราหมณ์-ฮินดู

ประเทศเมียนมา ไทย ลาว กัมพูชา ประชากรส่วนใหญ่นับถือพระพุทธศาสนา ทำให้มีวัฒนธรรมเกี่ยวกับการทำบุญตักบาตรที่เหมือนกัน

ภาษา ประเทศต่าง ๆ ในกลุ่มอาเซียนต่างมีภาษาประจำชาติ คือ ภาษาอินโดนีเซีย ภาษามลายู (ใช้ ในประเทศมาเลเซีย สิงคโปร์ และบรูไนดารุสซาลาม) ภาษาตากาล็อก (ประเทศฟิลิปปินส์) ภาษาไทย ภาษาเวียดนามภาษาลาว ภาษาพม่า และภาษาเขมร

การแต่งกาย การแต่งกายของผู้คนในประเทศต่าง ๆ ของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ส่วนใหญ่มีชุดประจำชาติที่เป็นเอกลักษณ์ของตนเอง ซึ่งจะแต่งเฉพาะในโอกาสพิเศษต่าง ๆ ส่วนการดำเนินชีวิตประจำวันจะแต่งกายแบบสากล ยกเว้นผู้คนในประเทศที่นับถือศาสนาอิสลามจะแต่งกายตามศาสนบัญญัติ

อาหาร ชาวเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ส่วนใหญ่บริโภคข้าวเป็นอาหารหลักและมีเครื่องเทศเป็นส่วนประกอบของอาหารคาว ของหวานมักทำจากแป้ง มะพร้าว และนํ้าตาล

๒) เอเชียตะวันออก

ประเทศที่อยู่ในเอเชียตะวันออก ได้แก่ จีน ญี่ปุ่น เกาหลีเหนือ เกาหลี ใต้ ไต้หวัน และ มองโกเลีย เอเชียตะวันออกเป็นแหล่งอารยธรรมสำคัญ คือ จีน ที่มีวัฒนธรรมความเจริญในด้านต่าง ๆ ทั้งแนวคิด ปรัชญา ศาสนา และการประดิษฐ์คิดค้นสร้างสิ่งต่าง ๆ

ศาสนา จีนเป็นต้นกำเนิดของลัทธิสำคัญ คือ ลัทธิเต๋าและลัทธิขงจื้อ ทั้งสองลัทธินี้ เน้นหลักคุณธรรม จริยธรรม ต่อมาเมื่อพระพุทธศาสนาเผยแผ่เข้ามาก็ได้ผสมกลมกลืนเข้ากับลัทธิทั้งสอง ชาวจีนยึดมั่นในเรื่องความกตัญญูกตเวทีจึงมีพิธีกรรมเซ่นไหว้วิญญาณบรรพบุรุษ ชาวญี่ปุ่นส่วนใหญ่นับถือศาสนาชินโต ชาวเกาหลีมีทั้งที่นับถือพระพุทธศาสนา ศาสนาคริสต์ และลัทธิขงจื้อซึ่งมีอิทธิพลต่อความเชื่อและพิธีกรรมของชาวเกาหลี

ภาษา ชาวจีนมีภาษาพูดหลายภาษาตามแต่ละท้องถิ่น เช่น ภาษาจีนแมนดาริน (จีนกลาง) จีนกวางตุ้ง จีนแต้จิ๋ว แต่ภาษาราชการ คือ ภาษาจีนกลาง ส่วนญี่ปุ่นและเกาหลีต่างก็มีภาษาของตนเอง

การแต่งกาย เอเชียตะวันออกมีอากาศหนาวเย็น ดังนั้น จึงแต่งกายด้วยเสื้อผ้าหลายชิ้นและมีเสื้อคลุมยาวข้างนอก แต่ทุกประเทศในเอเชียตะวันออกต่างก็มีชุดประจำชาติที่เป็นเอกลักษณ์ของตน

อาหาร อาหารหลักของชาวเอเชียตะวันออกทั้งจีน เกาหลี ญี่ปุ่น คือ ข้าว เนื้อสัตว์และผักผลไม้ที่ผลิตได้ในท้องถิ่น นิยมรับประทานอาหารขณะกำลังร้อน เครื่องดื่มที่นิยม คือ ชา ที่ก่อให้เกิดประเพณีที่เป็นเอกลักษณ์คือพิธีชงชาและใช้ตะเกียบในการรับประทานอาหารชาวญี่ปุ่นจะมีการตกแต่งอาหารด้วยการใช้ศิลปะในการจัดวางให้สวยงามน่ารับประทาน

๓) เอเชียกลาง

ประเทศในเอเชียกลาง ได้แก่ คาซัคสถาน อุซเบกิสถาน เติร์กเมนิสถาน อาร์เมเนียจอร์เจีย อาเซอร์ไบจาน ทาจิกิสถาน และคีร์กีซสถาน ในอดีตเอเชียกลางเป็นที่ตั้งของเส้นทางติดต่อระหว่างโลกตะวันออกและโลกตะวันตก วัฒนธรรมจีนได้เผยแพร่มายังดินแดนแห่งนี้ผ่านเส้นทางการค้าทั้งทางบกที่เรียกว่า เส้นทางสายไหม และทางทะเลพระพุทธศาสนาจึงเผยแผ่เข้ามายังดินแดนนี้ ดังปรากฏพุทธสถานที่มีอยู่ตามที่ต่าง ๆ

ลักษณะสำคัญของวัฒนธรรมในเอเชียกลาง เช่น

ศาสนา ชาวเอเชียกลางส่วนใหญ่นับถือศาสนาอิสลาม ส่วนชาวอาร์เมเนียและจอร์เจียนับถือศาสนาคริสต์

ภาษา เนื่องจากประเทศต่าง ๆ ในเอเชียกลางอยู่ภายใต้การปกครองของสหภาพโซเวียตนานเกือบ ๑๐๐ ปี ทำให้ประชากรทุกประเทศต้องเรียนรู้และใช้ภาษารัสเซียเป็นภาษากลางในการติดต่อสื่อสาร

การแต่งกาย เนื่องจากชาวเอเชียกลางส่วนใหญ่นับถือศาสนาอิสลาม ดังนั้นการแต่งกายจึงเหมือนชาวมุสลิมทั่วไปที่ต้องแต่งกายตามศาสนบัญญัติ

อาหาร สภาพภูมิประเทศที่เป็นทะเลทรายและที่ราบทุ่งหญ้า อากาศแห้งแล้งมากในฤดูร้อนและหนาวเย็นมากในฤดูหนาว พื้นดินไม่เหมาะในการเพาะปลูก ผู้คนส่วนใหญ่จึงมีวิถีชีวิตแบบเลี้ยงสัตว์เร่ร่อน อาหารหลัก คือ เนื้อสัตว์ และอาหารแปรรูปจากสัตว์ เช่น เนย โยเกิร์ต

๔) เอเชียใต้

ประเทศในเอเชียใต้ได้แก่ อินเดีย ศรีลังกา มัลดีฟส์ ปากีสถาน เนปาล ภูฏาน และบังกลาเทศ เอเชียใต้เป็นแหล่งอารยธรรมที่สำคัญอีกแห่งหนึ่งของโลก คือ วัฒนธรรมอินเดีย อยู่บริเวณลุ่มนํ้าสินธุ ถือเป็นรากฐานอารยธรรมร่วมของเอเชียใต้

ลักษณะสำคัญของวัฒนธรรมในเอเชียใต้ เช่น

ศาสนา ชาวเอเชียใต้ส่วนใหญ่ซึ่งได้แก่ ชาวอินเดียและชาวเนปาลนับถือศาสนาฮินดู ส่วนชาวปากีสถาน บังกลาเทศ และชาวมัลดีฟส์นับถือศาสนาอิสลาม ชาวศรีลังกาและภูฏานนับถือพระพุทธศาสนา

ภาษา ในเอเชียใต้มีภาษาที่ใช้แตกต่างกันในแต่ละรัฐ แต่ภาษาที่ชาวอินเดียส่วนใหญ่ใช้กัน คือ ภาษาฮินดีโดยมีภาษาราชการคือภาษาฮินดีและภาษาอังกฤษ

การแต่งกาย โดยทั่วไปการแต่งกายของชาวเอเชียใต้จะคล้ายคลึงกันเพราะมีวัฒนธรรมอินเดียเป็นวัฒนธรรมร่วม จะแตกต่างกันบ้างตามศาสนาที่นับถือ ผู้ชายทั่วไปจะสวมชุดหลวม ๆ สีขาว

อาหาร อาหารหลัก คือ ข้าวกับแกงซึ่งจะใช้เครื่องเทศต่าง ๆ และผงกะหรี่เป็นส่วนประกอบ และนิยมรับประทานแป้งทอดที่เรียกว่า “โรตี” บางคนไม่บริโภคเนื้อสัตว์ตามความเชื่อของศาสนาที่นับถือ

๕) เอเชียตะวันตกเฉียงใต้

ประเทศในเอเชียตะวันตกเฉียงใต้ได้แก่ อิหร่าน อิรัก ซีเรีย ตุรกี ซาอุดีอาระเบีย โอมาน เยเมน สหรัฐอาหรับอิมิเรตส์ บาห์เรน กาตาร์ เลบานอน คูเวต จอร์แดน ไซปรัสอิสราเอลและอัฟกานิสถาน เอเชียตะวันตกเฉียงใต้มีความเจริญรุ่งเรืองมาตั้งแต่อาณาจักรเมโสโปเตเมีย

๒. วัฒนธรรมที่เป็นปัจจัยสำคัญในการสร้างความเข้าใจอันดีระหว่างกัน

ลักษณะสำคัญประการหนึ่งของวัฒนธรรม คือ มีการเปลี่ยนแปลงได้ทั้งจากการคิดค้นสร้างสรรค์พัฒนาให้เหมาะสมขึ้น หรือจากการผสมผสานวัฒนธรรมที่เกิดจากการอยู่อาศัยในบริเวณใกล้กัน การย้ายถิ่นที่อยู่ การค้าขาย และความเจริญด้านเทคโนโลยีการสื่อสารและการคมนาคม ส่งผลให้ประเทศต่าง ๆ รับวัฒนธรรมสากลอันเป็นที่ยอมรับของนานาประเทศเข้ามาเป็นส่วนหนึ่งหรือปรับใช้ในวัฒนธรรมของตน

การผสมผสานทางวัฒนธรรมมีส่วนช่วยให้ผู้คนในสังคมต่าง ๆ มีความคิด ค่านิยมและวิถีการดำเนินชีวิตที่สอดคล้องกัน ก่อให้เกิดความเข้าใจที่ดีต่อกัน ความรู้สึกเป็นพวกเดียวกัน ส่งผลให้อยู่ร่วมกันอย่างสันติสุข ตัวอย่างวัฒนธรรมด้านต่าง ๆ ที่มีส่วนช่วยให้เกิดความเข้าใจอันดีต่อกัน เช่น วัฒนธรรมด้านศาสนา วัฒนธรรมด้านภาษาวัฒนธรรมด้านอาหาร วัฒนธรรมด้านกีฬา และวัฒนธรรมด้านศิลปะและวัฒนธรรม