๑. เหตุการณ์และการเปลี่ยนแปลงสำคัญของระบอบการปกครองของไทย

๑.๑ การเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ. ๒๔๗๕

การเปลี่ยนแปลงการปกครองเมื่อวันที่ ๒๔ มิถุนายน พ.ศ. ๒๔๗๕ มีความสำคัญมากต่อการเมืองการปกครองของไทยเพราะเป็นการเปลี่ยนแปลงการปกครองจากระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์มาเป็นระบอบประชาธิปไตยอันมี

พระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข

ก่อนการเปลี่ยนแปลงการปกครองใน พ.ศ. ๒๔๗๕ สังคมไทยมีแนวคิดในด้านการปรับเปลี่ยนการปกครองเพื่อให้ประชาชนมีส่วนร่วมในการปกครองมาตั้งแต่สมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว และกรณีกบฏ ร.ศ. ๑๓๐ ในสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว แต่ปฏิบัติการไม่สำเร็จ

๑) สาเหตุการเปลี่ยนแปลงการปกครองใน พ.ศ. ๒๔๗๕ มีดังนี้

(๑) การได้รับการศึกษาตามแนวความคิดตะวันตก อิทธิพลจากการปฏิรูปการศึกษาในสมัยรัชกาลที่ ๕ ทำให้

คนไทยส่วนหนึ่งที่ ไปศึกษายังประเทศตะวันตกได้รับอิทธิพลแนวคิดทางการเมืองสมัยใหม่ และนำกลับมาเผยแพร่ในประเทศไทย

(๒) ความเคลื่อนไหวของบรรดาสื่อมวลชน สื่อมวลชนมีบทบาทในการกระตุ้นให้เกิดความตื่นตัวในการปกครองแบบใหม่และปฏิเสธระบบการปกครองแบบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ต่างเรียกร้องให้มีการปกครองในระบบรัฐสภาที่มีรัฐธรรมนูญเป็นหลักในการปกครองประเทศ

(๓) ความขัดแย้งทางความคิดเกี่ยวกับการปกครองในระบอบประชาธิปไตย รัชกาลที่ ๗ ทรงเล็งเห็นความ

สำคัญของการมีรัฐธรรมนูญเป็นกฎหมายสูงสุดในการปกครองประเทศ และทรงเต็มพระทัยที่จะสละพระราชอำนาจ

มาอยู่ภายใต้รัฐธรรมนูญเมื่อถึงเวลาที่เหมาะสม แต่อภิรัฐมนตรีสภากลับไม่เห็นด้วยโดยอ้างว่าประชาชนยังขาดความ

พร้อมและเกรงจะเป็นผลเสียมากกว่าผลดี เป็นผลให้คณะผู้ก่อการ ชิงลงมือ ทำการเปลี่ยนแปลงการปกครองใน

วันที่ ๒๔ มิถุนายน พ.ศ. ๒๔๗๕

(๔) สถานะการคลังของประเทศและการแก้ปัญหา การคลังของประเทศเริ่มประสบปัญหามาตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ ๖ เพราะการผลิตข้าวเกิดความเสียหายจากภาวะนํ้าท่วมและฝนแล้งติดต่อกันหลายปี ภายในประเทศก็ ขาดแคลนข้าวเพื่อการบริโภค และไม่สามารถส่งข้าวไปขายต่างประเทศได้ ทำให้รัฐขาดรายได้เป็นจำนวนมาก จนต้องจัดสรรเงินงบประมาณมาช่วยเหลือชาวนา ข้าราชการ และผู้ประสบกับภาวะค่าครองชีพที่สูงขึ้น นอกจากนี้รัฐบาลยังได้นำเงินคงคลังที่เก็บสะสมไว้ออกมาใช้จ่ายจนหมดสิ้น และต้องกู้เงินจากต่างประเทศทำให้เกิดเสียงวิพากษ์วิจารณ์ว่ารัฐบาลใช้จ่ายเงินงบประมาณอย่างไม่ประหยัด ต่อมาในสมัยรัชกาลที่ ๗ ทรงดำเนินนโยบายตัดทอนรายจ่ายของรัฐบาลด้วยการลดจำนวนข้าราชการ และทรงตัดทอนงบประมาณรายจ่ายส่วนพระองค์ ให้น้อยลง

แต่เนื่องจากเศรษฐกิจของโลกเริ่มตกตํ่ามาเป็นลำดับตั้งแต่ พ.ศ. ๒๔๗๒ ทำให้มีผลกระทบต่อประเทศไทยอย่าง

ไม่มีทางหลีกเลี่ยง รัฐบาลต้องตัดทอนรายจ่ายอย่างเข้มงวดที่สุด เป็นต้นว่าปลดข้าราชการ งดจ่ายเบี้ยเลี้ยงและ

เบี้ยกันดารของข้าราชการ การเก็บภาษีเงินเดือนจากข้าราชการ แต่ก็ไม่สามารถจะกอบกู้สถานะการคลังของประเทศ

ขึ้นได้ ทำให้คณะผู้ก่อการใช้เป็นข้ออ้างในการเปลี่ยนแปลงการปกครอง

๒) ผลกระทบที่มีต่อสังคมไทย มีดังนี้

(๑) ผลกระทบทางด้านการเมือง การเปลี่ยนแปลงการปกครองในครั้งนี้ส่งผลกระทบต่อสถาบันพระมหากษัตริย์เป็นอย่างมาก เพราะเป็นการสิ้นสุดพระราชอำนาจในระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์

(๒) ผลกระทบทางด้านเศรษฐกิจ แม้จะมีการเปลี่ยนแปลงการปกครอง แต่ระบบเศรษฐกิจยังคงเป็นแบบทุนนิยมเช่นเดิม แต่กลุ่มผลประโยชน์เปลี่ยนแปลงจากเชื้อพระวงศ์และขุนนางมาเป็นกลุ่มพ่อค้าและกลุ่มผู้นำทางการปกครอง

(๓) ผลกระทบทางด้านสังคม หลังการเปลี่ยนแปลงการปกครองประชาชนเริ่มมีเสรีภาพและมีสิทธิต่าง ๆ ตลอดจนความเสมอภาคภายใต้บทบัญญัติแห่งรัฐธรรมนูญในขณะที่บรรดาเจ้าขุนมูลนายขุนนางต้องสูญเสียอำนาจและสิทธิประโยชน์ต่าง ๆ ที่เคยมี

๑.๒ เหตุการณ์ ๑๔ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๑๖

เหตุการณ์ ๑๔ ตุลาคม พ.ศ.๒๕๑๖ เป็นเหตุการณ์การเคลื่อนไหวทางการเมือง ครั้งสำคัญของกลุ่มนักศึกษาประชาชน โดยเป็นการชุมนุมเพื่อเรียกร้องรัฐธรรมนูญจากรัฐบาลทหารของจอมพล ถนอม กิตติขจร ซึ่งนำไปสู่การใช้กำลังทหารเข้าปราบปรามผู้ที่มาชุมนุมจนมีผู้บาดเจ็บและเสียชีวิตเป็นจำนวนมาก เหตุการณ์นี้ยุติลงได้ด้วย พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตรมีพระราชดำรัสขอให้ทุกฝ่ายระงับความรุนแรง ผู้นำรัฐบาลลาออกจากตำแหน่งและเดินทางออกนอกประเทศ

๑) สาเหตุของเหตุการณ์ ๑๔ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๑๖

(๑) ความไม่พอใจคณะรัฐบาลทหารของจอมพล ถนอม กิตติขจร เนื่องจากประชาชนไม่พอใจการใช้อำนาจโดยมิชอบของรัฐบาลหลายประการ ซึ่งเป็นผลมาจากการที่รัฐบาลทหารเข้าปกครองประเทศยาวนาน ผูกขาดอำนาจและผลประโยชน์

(๒) ความไม่พอใจคณะทหาร ตำรวจชั้นผู้ใหญ่และบุคคลใกล้ชิดจอมพล ถนอม กิตติขจร มีการล่าสัตว์ที่ป่าทุ่งใหญ่นเรศวร เมื่อเฮลิคอปเตอร์ของกองทัพบกที่ใช้ในการล่าสัตว์ตก พบซากสัตว์ป่าจำนวนมาก ทำให้มีกลุ่มนักศึกษาออกมาเคลื่อนไหวเรียกร้องให้ลงโทษผู้กระทำผิด

(๓) คณะนักศึกษาและอาจารย์ที่เรียกร้องรัฐธรรมนูญถูกจับ

๒) ผลกระทบที่มีต่อสังคมไทย

(๑) ประชาชนเกิดความตื่นตัวทางการเมือง มีการรวมกลุ่มผลประโยชน์และชุมนุมเรียกร้องทางด้านต่าง ๆ เช่น กลุ่มชาวนา ชาวไร่ กลุ่มกรรมกร

(๒) ประชาชนมีสิทธิเสรีภาพในการแสดงออกทางการเมือง สิทธิทางการเมืองในสังคมเป็นไปอย่างเปิดเผยและกว้างขวางมากขึ้น

๑.๓ เหตุการณ์ ๖ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๑๙

เหตุการณ์ ๖ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๑๙ เป็นเหตุการณ์ที่สืบเนื่องมาจากเหตุการณ์ ๑๔ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๑๖ โดยกลุ่มนักศึกษาที่ต่อต้านการกลับมาของกลุ่มเผด็จการทหารของจอมพล ถนอม กิตติขจร ประชาชนและนักศึกษาจึงออกไปประท้วงกลุ่มอนุรักษ์นิยมและเจ้าหน้าที่ตำรวจทหารปราบปรามอย่างรุนแรง ทำให้กลุ่มนักศึกษาที่ต่อต้าน สูญเสียชีวิตเป็นจำนวนมาก

๑) สาเหตุของเหตุการณ์ ๖ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๑๙

(๑) ความไม่พอใจที่จอมพล ถนอม กิตติขจร เดินทางกลับเข้าประเทศ

(๒) ความแตกแยกในสังคมไทย แบ่งเป็น ๒ กลุ่ม คือ กลุ่มที่สนับสนุนบทบาทของนิสิตนักศึกษา และกลุ่มอนุรักษ์นิยมที่ต่อต้านนิสิตนักศึกษา โดยกล่าวหาว่ามีอุดมการณ์คอมมิวนิสต์สร้างความไม่สงบในประเทศ ความขัดแย้งขยายตัวนำไปสู่เหตุการณ์รุนแรงถึงขั้นเสียชีวิต

๒) ผลกระทบที่มีต่อสังคมไทย

สังคมไทยแบ่งแยกเป็นฝ่ายขวา คือ กลุ่มอนุรักษ์นิยม และฝ่ายซ้ายที่มีอุดมการณ์คอมมิวนิสต์ นักศึกษาส่วนหนึ่งหลบหนีเข้าป่าและร่วมมือกับองค์การคอมมิวนิสต์แห่งประเทศไทย เป็นเหตุให้สังคมไทยหวาดกลัวการขยายตัวของคอมมิวนิสต์เช่นประเทศเพื่อนบ้าน (เวียดนาม กัมพูชา และลาว) ซึ่งได้เปลี่ยนแปลงการปกครองเป็นระบอบสังคมนิยม

๑.๔ เหตุการณ์พฤษภาทมิฬ พ.ศ. ๒๕๓๕

เป็นเหตุการณ์ที่นิสิตนักศึกษาและประชาชนประท้วงรัฐบาลของพลเอก สุจินดา คราประยูร นายกรัฐมนตรี เมื่อเดือนพฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๓๕ และขยายตัวกลายเป็นการจลาจล และรัฐบาลได้สั่งการให้ทหารเข้าปราบปรามมีการเสียเลือดเนื้อและชีวิต นำไปสู่การเปลี่ยนแปลงรัฐบาล และแก้ไขรัฐธรรมนูญในเวลาต่อมา

๑) สาเหตุที่ก่อให้เกิดเหตุการณ์พฤษภาทมิฬ พ.ศ. ๒๕๓๕

ประชาชนเคลื่อนไหวประท้วงรัฐบาลและต่อต้านการสืบทอดอำนาจของ “คณะรักษาความสงบเรียบร้อยแห่งชาติ” (รสช.) โดยมีการอดอาหาร การเดินขบวน และการชุมนุมประท้วงในที่ต่าง ๆ รัฐบาลได้ใช้กำลังทหารและตำรวจสลายการชุมนุมอย่างรุนแรงมีประชาชนเสียชีวิตและบาดเจ็บจำนวนมาก เหตุการณ์นี้ยุติลงได้ด้วยพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ผู้นำของทั้งสองฝ่ายเข้าเฝ้าฯ และพระราชทานพระราชดำรัสให้ทุกฝ่ายเห็นแก่ประโยชน์ของชาติบ้านเมือง

๒) ผลกระทบที่มีต่อสังคมไทย

(๑) กองทัพขาดความน่าเชื่อถือ เนื่องจากการปฏิบัติหน้าที่ของทหารที่มีความรุนแรงต่อประชาชนมาหลายเหตุการณ์

(๒) เศรษฐกิจของไทยชะลอตัว เนื่องจากการชะลอตัวลงของภาวะการใช้จ่ายภายในประเทศซึ่งเป็นผลมาจากความไม่สงบทางการเมือง

(๓) บทบาทของสื่อสาธารณะเพิ่มมากขึ้น นำไปสู่การเรียกร้องสื่อเสรีที่มีคุณภาพมีความเป็นกลางทางการเมือง ดำเนินการอย่างเป็นอิสระเพื่อประโยชน์ของสาธารณชน

๒. หลักการเลือกรับข้อมูลข่าวสารทางการเมือง

๒.๑ สื่อกับการเปลี่ยนแปลงทางการเมือง

บทบาทของสื่อนับว่ามีความสำคัญต่อสังคมในทุกด้าน รูปแบบของสื่อที่มีความหลากหลายในปัจจุบัน เช่น สื่อวิทยุ สื่อโทรทัศน์ สื่ออินเทอร์เน็ต สื่อโทรศัพท์เคลื่อนที่สื่อสิ่งพิมพ์ ทำให้ประชาชนสามารถเข้าถึงสื่อได้ง่ายและรวดเร็วกว่าในอดีต ซึ่งความสะดวกรวดเร็วในการรับข้อมูลข่าวสารจากสื่อในปัจจุบันอาจทำให้ผู้รับสื่อรับข้อมูลมาอย่างรวดเร็วจนขาดการใช้วิจารณญาณไตร่ตรอง