aanvullingen op de

Reisgids voor Schaakliefhebbers

pagina 8

Merano

(15 augustus 2019)

Edwin Vermeulen was in Merano, Italië en vond er in een vitrine in de St. Nicolaaskerk bijgaand schaakspel. Ik betwijfel sterk dat dit het schaakspel is waarmee Victor Kortchnoi en Anatoli Karpov hier in 1981 hun WK-strijd hebben uitgevochten...

Schaken met notenkrakers

(12 augustus 2019)

In het Ertsgebergte in Duitsland is een museum dat geheel gewijd is aan notenkrakers. Om een nootje te kraken moet de noot tussen de kaken van de kleurige figuren worden gelegd en door het overhalen van een hendeltje wordt het beoogde resultaat gerealiseerd. In het Nußknackermuseum in Neuhausen zijn maar liefst 6000 bijzondere notenkrakers bijeen gebracht. Zoals op de foto te zien heeft men er zelfs een schaakspel van notenkrakers in de voor de streek kenmerkende vormgeving. Foto en tip zijn aangeleverd door Henk Alberts.

Net echt

(9 augustus 2019)

In het kasteel van Crevecoeur (Normandië, Frankrijk) staan drie mooie middeleeuwse schaakstukken in een vitrine. De foto's zijn matig wegens het glas van de vitrine, maar er is te zien dat de schaakstukken er mooi uitzien. Misschien wel iets te mooi. Het bijschrift was inderdaad ontnuchterend. Iets met 'fac-similé' staat er en daaruit valt te concluderen dat het gaat om replica's. Wel begrijpelijk, want de Franse jeugd rende enthousiast door de gebouwen, waarbij de vitrine soms maar net aan een botsing ontsnapte. Waar de originele schaakstukken zich bevinden is me niet bekend.

Schaakspel in de Marksburg

(22 juli 2019)

De vakantietijd levert gelukkig weer nieuwe plekken met schaakmotieven op. Bij het Duitse dorpje Braubach (in de buurt van Koblenz) ligt de Marksburg. Dit kasteel is opgenomen in de lijst van UNESCO werelderfgoed. Vermoedelijk omdat er het schaakspel van bijgaande foto staat. Dit schaakspel is te vinden in een van de zithoeken van de Marksburg.

Tip en foto komen van Edwin Vermeulen.

Schaakeiland Schiermonnikoog!

(15 juli 2019)

Een schaakdorp hadden we al met het Duitse dorpje Ströbeck (zie de Reisgids voor Schaakliefhebbers blz 193), maar een schaakeiland is iets nieuws. In oktober 2018 heeft Schiermonnikoog zichzelf officieel uitgeroepen tot 'schaakeiland'. Een kortstondige hype of het begin van een mooie traditie? Oordeelt u zelf op basis van het volgende:

• er staan twee schaaktafels in de Willemshof (foto HW)

• de veerboot naar en van Schiermonnikoog is ingericht met vier schaaktafels

• er staan XXL schaakspellen bij de zelfpluktuin "De Tuin naast de branding" (foto HW, onder) en voor hotel Van der Werff

• er is een heus Schiermonnikoog schaakspel dat te koop is op het eiland (foto links)

• men organiseert veel schaakactiviteiten op het eiland

De tip en twee van de drie foto's zijn afkomstig van Hans Walther.

Miniatuur schaaktafeltjes

(10 juni 2019)

In het Chateau de Vendeuvre (Frankrijk) is een van de attracties een collectie van miniatuur meubelen. Zoals op bijgaande foto is te zien, staan daar ook drie miniatuur ivoren schaaktafeltjes uit de 18e eeuw bij. Twee daarvan zijn voorzien van bijpassende ivoren schaakstukken. De kunstig bewerkte schaaktafeltjes zijn vermoedelijk van Portugees-Indische makelij.

Wat soldaten denken nodig te hebben

(1 juli 2019)

De timing had beter gekund. Dit bericht had eigenlijk op 6 juni jongstleden al moeten worden geplaatst. Toen was het precies 75 jaar geleden dat de landing van de Geallieerden in Normandië plaatsvond. In zowat elk Normandisch plaatsje is tegenwoordig wel een museum te vinden dat aan deze indrukwekkende militaire operatie herinnert.

In het museum in Sainte-Mère-Église is te zien wat de moedige of in elk geval zeer optimistische soldaten zoal meenamen: onder andere honkbalattributen, speelkaarten én een schaakspel! Tip en foto komen van Henk Alberts.

Leopold Museum in Wenen

(25 juni 2019)

In Wenen is ook op schaakcultureel gebied veel te zien. Ronald van Ewijk vond in het Leopold Museum drie schaakgerelateerde museumstukken. Het schilderij De schaakpartij (foto linksboven) is van kunstenaar Max Oppenheimer die het rond 1930 heeft geschilderd.

Een paar jaar eerder (1920) had Arnold Schönberg een variant op het schaakspel ontworpen (foto onder) dat hij Coalitieschaak noemde. Daarbij ongetwijfeld zeer geïnspireerd door de politieke en militaire gebeurtenissen in de Eerste Wereldoorlog.

Het derde en oudste schaakitem in Museum Leopold is een witte schaaktafel op rolkogels (foto linksonder). Het bijschrift meldt dat deze schaaktafel in 1903 is gemaakt en dat men tot op heden niet heeft kunnen achterhalen wie de maker is geweest.


Tentoonstelling RMO met schaakmotieven

(14 juni 2019)

In het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden loopt momenteel de tentoonstelling Middeleeuwse tuinen. Daar zijn een aantal schaakmotieven te bewonderen. Hier zijn ze op een rijtje:

  • 5 middeleeuwse ivoren schaakstukken.
  • 1 paard uit circa 1400.
  • 1 houten 16e-eeuws schaakstuk.
  • 1 gereproduceerde afbeelding: Schaken in een Perzische tuin.
  • 1 middeleeuws trippenblad (= bovenstuk van een slipper) met een afbeelding van Tristan en Isolde schakend in een minnetuin, zie de bovenste foto. Grappig feitje is dat dit trippenblad in 1979 bij toeval werd ontdekt, toen een grote kluit aarde van een met bagger gevulde vrachtwagen rolde.
  • 1 miniatuur met weer Tristan en Isolde in de minnetuin uit het boek Der minnen loep van Dirc Potter (1486), te zien op de onderste foto.

De tentoonstelling is te bezichtigen tot en met 1 september 2019. De tip is te danken aan Henk Alberts.

Middeleeuwse miniaturen op schaakbord

(10 juni 2019)

Dit fantastisch mooie middeleeuwse schaakbord bevindt zich in het Kunsthistorisches Museum in Wenen (Oostenrijk). Vermoedelijk is dit kunstwerk aan het begin van de 14e eeuw gemaakt in Venetië. Het bord meet 38 bij 38 centimeter en is 3 centimeter hoog. Vijftien van de donkere velden zijn versierd met miniatuur afbeeldingen. De afbeeldingen zijn van thema's uit de hoofse ridderlijke cultuur. De betreffende velden zijn afgedekt met bergkristal. De andere kant (binnenkant) van het opklapbare bord is een speelbord voor trictrac. De foto en tip zijn afkomstig van Ronald van Ewijk, waarvoor hartelijk dank!

Lewis schaakstuk # 79

(update 15 juli 2019)

Het schaakstuk is op 2 juli op de veiling van Sotheby's voor £735.000 verkocht aan een eigenaar die anoniem wil blijven.

(4 juni 2019)

Een origineel Lewis schaakstuk is opgedoken in Edinburgh (Schotland)!

Tot op heden waren er 78 Lewis schaakstukken gelokaliseerd, maar veilinghuis Sotheby's heeft bekend gemaakt dat er een 79e schaakstuk is ontdekt. Het gaat om een zogenaamde warder, die de rol van toren vervult. Ervan uitgaande dat er ooit 4 complete schaakspellen zijn geweest, ontbreken er nu nog 1 paard, 3 torens en 45 pionnen. De Lewis-schat met de 78 schaakstukken werd in 1831 gevonden; het heeft dus 188 jaar geduurd voor er weer een schaakstuk aan het aantal kan worden toegevoegd. In dit tempo zullen de Lewis schaakstukken in het jaar 11231 geheel compleet zijn...

Het verhaal van de ontdekking van dit schaakstuk is prachtig. Een antiekhandelaar had in 1964 dit schaakstuk van een collega gekocht voor het luttele bedrag van £5,-. Het belandde in een la bij de nieuwe eigenaar en raakte in vergetelheid. Beide antiekhandelaren hadden duidelijk geen idee met wat voor kostbaar item ze te doen hadden.

Een kleinzoon van de koper vond het schaakstuk recentelijk in die la en nam het mee naar een taxatiepunt van Sotheby's in Londen. Meestal is het daar aangebodene niet veel soeps, maar ditmaal viel de taxateur van zijn stoel. Op 2 juli 2019 wordt het Lewis schaakstuk door Sotheby's geveild. De verwachte opbrengst is tussen de £600.000 en £1.000.000.

Hopelijk kan het schaakstuk weer verenigd worden met zijn 61 broeders in het British Museum (Londen), of zijn 11 andere broeders in het National Museum of Scotland (Edinburgh), of zijn 6 weer andere broeders in Museum nan Eilean (Stornoway, Lewis, Schotland). Maar gevreesd moet worden dat dit kostbare kleinood in handen valt van een of andere sjeik.

Meer over de achtergrond van de Lewis schaakstukken kunt u lezen in de Reisgids voor Schaakliefhebbers vanaf bladzijde 271.

Colombiaanse schakers

(29 mei 2019)

Op het Plaza de San Pedro Claver in de Colombiaanse stad Cartagena is deze metalen schaaksculptuur te vinden. Op de achtergrond ziet u een klein deel van de San Pedro Claver kathedraal. De foto is door Alex Albrecht aangeleverd.

Münster Domschat in Utrecht

(10 mei 2019)

In Museum Catharijneconvent in Utrecht is vrijwel de gehele Münster Domschat te bewonderen. Daaronder tastbaar bewijs dat de vertegenwoordigers van het christendom niet altijd op goede voet hebben gestaan met het schaakspel. Dat tastbare bewijs bestaat uit een 12e-eeuws gouden reliekkruis, dat een bergkristallen voet heeft. Meer dan een eeuw eerder had een Irakese ambachtsman aan dit bergkristal zijn oorspronkelijke bestemming als schaakstuk gegeven. De tentoonstelling met dit verminkte schaakstuk is nog tot 10 juni 2019 te zien.

Speelgoedmuseum Trier

(2 mei 2019)

Er zijn veel goede redenen om naar de fraaie stad Trier in Duitsland te gaan. De Porta Nigra bijvoorbeeld, of de Keizerlijke thermen. Henk Alberts stuurde bijgaande foto's ten bewijze dat de rechtgeaarde schaakliefhebber in Trier ook aan zijn trekken komt. Daarvoor begeeft u zich naar het Spielzeugmuseum.

Schakende dames in Bracciano

(26 april 2019)

Deze foto van een prachtig schaakmotief kreeg ik vandaag van Freya Reynaert. Het fresco waarop twee dames aan een schaakbord zitten en een derde toekijkt bevindt zich in Castello Orsini-Odescalchi. Dit kasteel ligt in Bracciano, Italië. Het fresco werd eind 15e eeuw geschilderd. De tekst onder het fresco luidt: "Semiramis Asirior(um) Regina", hetgeen vermoedelijk verwijst naar de legendarische Assyrische koningin Semiramis. Er werd alleen in haar tijd (800 vC) nog niet geschaakt...

Pasen 2019

(21 april 2019)

Voor alle volgers van deze pagina: Fijne Paasdagen!

't Schaeckbert in Brecht

(19 april 2019)

Voor de fanatieke schaakreiziger heeft het kleine Belgische plaatsje Brecht een klein schaakmotief. Wat nu bekend staat als het Logementshuis heette vroeger 't Schaeckbert. Een theorie is dat de benaming 't Schaeckbert voortkomt uit de middeleeuwse belastinginning, op dezelfde wijze als Exchequer in het Verenigd Koninkrijk en l'Echiquier in Frankrijk. Tellingen werden verricht op een geschakeerd bord, dat vanwege zijn gelijkenis met een schaakbord daarnaar werd vernoemd. En het gebouw dan ook maar. Als deze theorie klopt, werd op deze plek dan vroeger belasting geïnd.

De foto's en tip zijn afkomstig van Brechtenaar en schaakliefhebber Yves Surmont.

Sofonisba's schaakschilderij

(13 april 2019)

Martin van Driel leverde in woord en beeld bewijs dat het schilderij Een Schaakpartij van Sofonisba Anguissola te bewonderen is in het Nationaal Museum in Poznan (Polen).

Onderstaand een korte beschrijving die hopelijk ooit gaat worden gebruikt voor het onderhanden zijnde project Kunstgids voor Schaakliefhebbers:

Titel: Een Schaakpartij

Kunstenares: Anguissola, Sofonisba (Cremona 1532- Palermo 1625, Italië)

Datering: 1555

Schilderij: olie op canvas

Afmetingen: 72 x 97 cm

Locatie: Nationaal Museum (Narodowe Muzeum), Poznan, Polen

Stroming: Maniërisme

Type: Genre-stuk

Het schilderij beeldt een opmerkelijk spontaan huiselijk tafereel uit. Lachende personen kwamen doorgaans niet voor in portretschilderijen. De vrolijke schaaksters zijn drie zussen van Sofonisba: links Lucia, in het midden Europa en rechts Minerva. Uiterst rechts is een bediende.

Tekst op rand schaakbord: Sephonisba Angvssola virgo Amilcaris filia ex vera efigie tres svas sorores et ancilam pinxit MDLV

Anguissola was een van de eerste vrouwen die een internationale reputatie als kunstschilder verwierf. Ze werkte onder meer aan het hof van de Spaanse koning Filips II.

De Anguissola's waren een rijke adellijke familie. Vader Amilcare Anguissola was een vooruitstrevend mens die zijn zes dochters en een zoon stimuleerde zich op artistiek vlak te ontwikkelen. Bij de oudste, Sofonisba, is dat het best gelukt.

In de Rijksburcht Cochem

(10 april 2019)

In het Moezelstadje Cochem (Duitsland) torent de rijksburcht boven alles uit. Tegenwoordig is de burcht een museum dat men middels een rondleiding van binnen kan bekijken. U kunt dan ook het schaakspel van de foto hiernaast zien; of er bijbehorende schaakstukken in de schaakdoos zijn opgeborgen is niet bekend. De foto en tip zijn afkomstig van Piet M. Konijn.