aanvullingen op de

Reisgids voor Schaakliefhebbers

pagina 6

Tot Tata!

(11 januari 2019)

Het geweldige Tata Steel schaaktoernooi gaat vandaag van start met de weekendvierkampen. De grootmeesters beginnen morgen met hun toernooi. Het commentaar zal dit jaar worden gegeven in Café De Zon. De buitenkant van het café zal ongetwijfeld weer voorzien zijn van de mooie schaakverlichting. In het café vindt u de tijdelijke winkel van New in Chess. Dit jaar overigens zonder uw oude vertrouwde verkoopadviseur ☺.

In die verkoopruimte staat op een kast een robuust schaakpaard (foto). Het Wijk aan Zeese schaakgenootschap Het Paard van Ree heeft twee identieke exemplaren van dit paard laten maken. Het tweelingbroertje staat in het Schachmuseum in het Duitse schaakdorp Ströbeck.

Wie op bezoek gaat in the Chess Capital of the World zal zien dat het al eerder op deze website besproken schaakhuis Caïssa te koop staat!

De beste wensen voor 2019!

(7 januari 2019)

Alle volgers van de website van de Reisgids voor Schaakliefhebbers een geweldig 2019 gewenst!

Gerrit van Oostrum vond in de stad Chania op Kreta een winkel met veel schaakspellen en schoot bijgaande foto. Let op de bijzondere vormgeving van dit schaakspel.

Kennelijk zijn schaakspellen een aantrekkelijk souvenir voor toeristen, want ook in andere steden zoals Firenze proberen toeristenwinkeltjes de bezoekers te verleiden met een groot assortiment aan schaakspellen.

Fijne

feestdagen

gewenst

aan

alle

supporters

van

de

Reisgids

voor

Schaakliefhebbers!

Een goede buur is beter dan een verre vriend

(16 december 2018)

Bij ons heten ze Buurman & Buurman, maar in hun thuisland Tsjechië en veel andere landen heten ze Pat & Mat. Ze zijn de hoofdrolspelers van de gelijknamige animatieserie.

In het Tsjechisch betekenen de woorden pat en mat precies hetzelfde als in het Nederlands. De buurmannen zijn dus vernoemd naar de bekende schaaktermen. In het Museum van de 20e eeuw in Hoorn is nog tot en met 6 januari 2019 de tentoonstelling A je to! te zien van deze handige mannen met onder meer bijgaande foto waarop ze met een schaakbord staan afgebeeld. Uit welke aflevering deze foto afkomstig is, ben ik nog niet achter. Wel dat ook in aflevering 8 Schaken het schaakspel aan bod uitgebreid aan bod komt. Maar daar is deze foto niet uit.

In het museum is verder een Flintstones schaakspel te zien bij de tentoonstelling Yabba dabba doo! Die blijft er tot en met 3 maart 2019.

De vaste collectie heeft ook nog enkele voorwerpen met schaakmotief, zoals diverse schaakstukken, een Kasparov schaakcomputer, een blik met een print van schaakstukken en een Blokker reclame met schaakmotief.

Musée des Arts Decoratifs in Lyon

(12 december 2018)

In het Musée des Arts Decoratifs in Lyon (Frankrijk) mag officieel niet gefotografeerd worden, maar er werd niet erg op gelet. Toch stiekem gedaan en daardoor kunt u hier de foto's zien van de 18e-eeuwse schaaktafel die in zaal 16 staat en een sculptuur van Clémence de Sermezy die in een vitrine in zaal 20 is te vinden. Van die sculptuur is niet zeker of het daadwerkelijk om schaken gaat. Het is ook moeilijk na te gaan omdat de zaal met een touw is afgeschermd en om nu ook dat met voeten te treden ging iets te ver (en er waren suppoosten nabij...)

Château de Montrottier in Lavigny, Frankrijk

(2 december 2018)

Het Château van Montrottier (Lovagny, Frankrijk) ligt niet ver van de mooie plaats Annecy. Als u het kasteel bezoekt, ga dan vooral mee met de rondleiding, die bij de prijs is inbegrepen. Het is de enige manier om in de prachtige Salle Orientale te komen waar een mooi Kantonees puzzelbol schaakspel staat opgesteld. De bonte collectie van exotische kunstvoorwerpen is bijeengebracht door Léon Marès (1854-1916). Dat wil zeggen, Marès was zelf allerminst een wereldreiziger, maar hij liet zich de kunst bezorgen door zendelingen.

In de Salle des Dentelles, elders in het kasteel, vindt u vijf versierde steekpennen, die mogelijk deel hebben uitgemaakt van een steekschaakspel zoals er veel in Dieppe werden gemaakt. Zie ook de Reisgids voor Schaakliefhebbers blz 213.

Selenus schaakspel in Dokkum

(19 november 2018)

In de Kinder kelder (?!) van Museum Dokkum staat een schaakspel in Selenus-stijl. De uitvoering en afwerking van dit spel is minder mooi dan we van soortgelijke schaakspellen gewend zijn. Daar is een goede reden voor. Die andere Selenus schaakspellen zijn kostbare ivoren schaakspellen, door meester-ivoordraaiers gemaakt. Het Selenus schaakspel in Dokkum is echter van metaal gemaakt door een ijverige huis-, tuin- en keukendraaier (in 1872 gokken we). De tip is afkomstig van Kees Alberts.

Puzzelbol schaakspel in de Menkemaborg

(12 november 2018)

Het was natuurlijk een illusie om te denken dat in de Reisgids voor Schaakliefhebbers álle voor publiek toegankelijke schaakattracties in Nederland zouden zijn opgenomen. Maar het Noord-Groningse Uithuizen is ook wel echt een uithoek van Nederland. De autorit ernaartoe, onder meer langs het Lauwersmeer, was zeer de moeite waard en in het kasteelmuseum Menkemaborg werd daadwerkelijk een fraai schaakspel aangetroffen. Het puzzelbol schaakspel staat ideaal opgesteld voor lange winteravonden: vlak voor de open haard.

Daarmee is een langdurig raadsel opgelost. Er is een ansichtkaart met een dergelijk schaakspel waarbij staat vermeld dat het zich in de collectie van het Groninger Museum bevindt. In de stad Groningen is het echter niet te vinden. Nu is duidelijk waarom: het staat in de Menkemaborg opgesteld! Dit was een mooie tip van Henk Alberts.

Tegelvloer met schaakbord uit Heukelum

(4 november 2018)

Momenteel loopt in Museum Het Valkhof in Nijmegen de expositie Ik, Maria van Gelre. De nadruk ligt op het bijzondere en recentelijk gerestaureerde Gebedenboek van deze 15e-eeuwse edelvrouw.

Best aardig, maar onmetelijk veel interessanter was de mededeling van Joris Leijten dat op deze tentoonstelling een deel van de 14e-eeuwse mozaïekvloer van de kerk van Heukelum te zien is!

Het was bekend dat deze vloer, die in 1964 werd opgegraven, al jarenlang in het depot van het Rijksmuseum in Amsterdam werd bewaard. Dat die vloer ooit nog eens het depot zou verlaten is een aangename verrassing. Vooral omdat ze ervoor gekozen hebben precies dát deel van de mozaïekvloer te laten zien dat een schaakbord vormt. Nu is niet elk schaakbordpatroon ook als schaakbord bedoeld. In dit geval is dat wel zeer aannemelijk, omdat uit foto's blijkt dat op een ander deel van die vloer het patroon van het zogenaamde molenspel was gevormd.

In dezelfde zaal kunt u overigens de in de Reisgids voor Schaakliefhebbers beschreven (blz. 99) kaarsenkroon uit Zutphen van zeer nabij bekijken. De tentoonstelling duurt t/m 6 januari 2019 en tot die tijd kunt u dus beter naar Nijmegen dan naar Zutphen gaan.

Een schaakspel van brood

(28 oktober 2018)

Wat zou het Berry Withuis goed hebben gedaan als hij nog had meegemaakt dat er momenteel in het Nationaal Bevrijdingsmuseum (Groesbeek) een tentoonstelling is over het communistische verzet in de Tweede Wereldoorlog. Een van de topstukken van deze tijdelijke tentoonstelling is een schaakspel van broodkruimels (!). De communistische verzetsman Nico Mourer maakte dit schaakspel tijdens een maandenlang onvrijwillig verblijf in een Huis van Bewaring (1941).

In het boek Raadselvader van Jolande Withuis over haar vader Berry Withuis wordt deze Nico Mourer bij naam genoemd. Mourer was enige tijd chef van Berry Withuis bij het communistische dagblad De Waarheid. Ook hebben Berry Withuis en zijn vrouw Jenny enige tijd een kamer bij Mourer gehuurd en heeft Berry Withuis eens zijn paspoort aan de stateloze Mourer geleend. Een korte beschrijving van het leven van Nico Mourer vindt u in Raadselvader op de bladzijden 179-182.

De tentoonstelling is zojuist wegens de grote belangstelling verlengd t/m 31 maart 2019.

Een schaakbord in Salzburg

(21 oktober 2018)

Schaakliefhebber Kasper van der Meulen was afgelopen zomer onder meer in Salzburg. Daar bracht hij een bezoek aan de Festung Hohensalzburg en vond daar een spellendoos met schaakbord. Het bijschrift wil ons doen geloven dat het om een dambord zou gaan, maar daar is verder geen enkel bewijs voor. Bijgaand een foto die Kasper van de spellendoos heeft gemaakt.

Überschach

(14 oktober 2018)

In het Kunsthaus in Zürich (Zwitserland) hangt het schilderij Überschach, dat in 1937 door Paul Klee is geschilderd. Zo te zien een pionneneindspel waarbij rood heeft gewonnen van blauw. Het is mogelijk dat Klee hiermee verwijst naar de politieke situatie in Duitsland in 1937, maar zeker is dat niet. Klee's kunst werd door de nationaal-socialisten in elk geval niet gewaardeerd en hij was dan ook al in 1933 vanuit Duitsland naar Zwitserland gevlucht. De foto en de tip zijn te danken aan Fenneke van Hartingsveldt.

Middeleeuws schaakstuk in Luik

(8 oktober 2018)

In het Archéoforum in Luik (België) staat vlak na de ingang van de ondergrondse rondleiding een vitrine met wat de Luikse archeologen beschrijven als "Spelpion van fluoriet in vorm van een kattenkop, late middeleeuwen". Doorgewinterde schaakliefhebbers die bijgaande wazige foto nauwkeurig bestuderen, zullen er een schaakstuk in herkennen. Meer precies: het is een loper in de bekende arabische abstracte vormgeving. In de Reisgids voor Schaakliefhebbers staan soortgelijke schaakstukken beschreven op blz 177 (Neurenberg - Schaakstukken met knobbels).

Tip en foto zijn afkomstig van Henk Alberts.

Schaken in concentratiekamp Buchenwald

(30 september 2018)

Niet bepaald een plek om vrolijk van te worden, maar kennelijk kon dit schaakspel het lijden in het concentratiekamp Buchenwald (nabij Weimar, Duitsland) althans voor even iets minder ondraaglijk maken.

De schaakstukken werden uit restjes hout gemaakt door de Franse violist, dirigent en verzetsstrijder Maurice Hewitt. Hewitt behoorde tot de gelukkigen die de gevangenschap in Buchenwald wisten te overleven.

Tip en foto's zijn met dank aan Godfried en Truusje Couwenbergh.