پښتانه

پښتانه دې لږه پښتو وکړي

نااشنا شنواری

که په لراوبرکې دوه میاشتې ټول پښتانه یوازې په پښتو ژبه خبرې وکړي

یوازې په پښتو لیک او لوست وکړي

یوازې په پښتو مکتوب ولیکي

یوازې د پښتو ورځپاڼې ولولي

یوازې د پښتو تلویزونې خپرونې وګوري

یوازې د پښتو رادیو واوري

یوازې د پښتو ویب پاڼې ولولي

یوازې د پښتو موسیقي واوري

یوازې د پښتو ښونځې ته بچیان واستوي

یوازې د پښتو لوحې په دکانواوکورونو ولیکي

یوازې د پښتو سره مینه وکړي

نو هله به بیا پښتو کاملن دپوهې، حکومت ،دوتر، رسنو، هنر او ادب ژبه شي، او پښتنو ته به بیا خپله ژبه کار، نوم، او قدر ورکړي

یوازې د کابل ولایت پښتانه دې دا وه ازمايي، چې پلازمینه هم ده او دکابل ډیری وګړي پښتانه هم دي خو دکابل ولایت هرې برښې ته چې لاړ شې درې ویل کیږي درې هم زمونږ د هیواد ژبه ده خو پښتو مو مورنې ژبه ده هسې مې دکابل نقشې ته نظر وکړو او پکې وګرزیدم خو د پښتنو بیغوری ته مې سوچ وکړو چې پښتنو پخپله خپلې ژبې ته پاملرنه نه ده کړې

دکابل ولایت ولسوالی دي عبارت د سروبې، بګرامې، ده سبز، چاراسیاب، موسايي، خاکې جبار، شکردره، ګل دره، استالیف، قره باغ، میربچه کوټ، کلکان او پغمان.

اوس تاسو پخپله قضاوت وکړی چې دا ټولو ولسوالو اوسیدونکې تقریبن ټول پښتانه نه دي؟ نو کم نه کم دکابل ښار او په ذکرشوو ولسوالو کې به په سلو کې د اتیاوو فیصدو څخه ډیر پښتانه نه وي؟

نو بیا ولې پښتانه دومره بې غوره دي چې پخپل کور کې پښتو نه وايي؟

پښتو خو ډیره خوږه ژبه هم ده چې د نورو هیوادو وګړي هم ډیره مینه ورسره لري او زده کوي یي او په دې ورستیو کې په نړۍ کې په نظامې برښه کې د اینګیسې څخه وروسته پښتو ژبه زده کیږي، او د پښتنو خپله نظامې برښه نورو ژبو ته اوړي، نو په پښتنو پخپله څه شوي چې خپله ژبې ته خدمت نشې کولی؟

کیداې شي یو شمیر لوستونکې وواي چې دا کار هم د دولت دی، دولت خو ستاسو په ځاې ستاسو لپاره په پښتو خبرې نشي کولی او نه حکومت په اساسې قانون کې داسې څه ماده راغلې چې تاسو په پښتو خبرې مه کوی یا د پښتو ورځپاڼه مه ګوری یا د پښتو تلویزون مه ګوری

بله دا چې نړۍ والو څیړنو دا پوره ثابته کړې چې ماشوم یوازې په مورنی ژبه ښه زده کړه کولی شي نو د خپلو بچیانو سره خو زیاتې مه کوی چې مجبور نه یاست او په بله ژبه لیک لوست پرې کوی، دا زما خپله تجربه ده چې زه وړوکی وم په کابل کې ښونځې ته تللم درسونه په دري وو خو په هیڅ نه پوهیدم چې ښونکې به څه ویل بس سر به مې خوځول

سره ددې چې زه زیرک ماشوم وم خو اصلي ستونزه دا وه چې ماشوم په مورنې ژبه ښه پوهولی شې او پوهیداې شي

ځینې پلرونه او میندې واي چې پښتو خو یی خپله ژبه ده پریده چې بله ژبه هم زده کړي خو دا خبره سمه نه ده ځکه چې په کم عمر کې ماشوم په مورنې ژبه ښه پوهه حاصلولی شي

اوس پښتو ژبه د پخواه په نثبت ډیره بډاه ده او ډیر علمې کتابونه لري او هره ورځ ډیر شمیر ورته ژباړل کیږي ډیرې د پښتو راډیوګانې، تلویزونونه، ورځپاڼې او نور مواد لري او کله چې ټولو پښتنو خپلې ژبې ته مخ راواړولو نو ددې په سل ځله به پښتو غني شي

نور قومونه د خپلې ژبې لپاره ټول عمر خواري کوي چې ژبه یی غني شي خو د پښتنو څخه غني ژبه غریبه کیږي

پښتانه ګیلې کوي چې پښتو ته څوک حق نه ورکوي دا خو پښتانه پخپله دي چې خپله ژبه او خپل ځانونه یی بې حقه کړې

که پښتانه په پښتو خبرې وکړي د هیواد نور وګړي به هم پښتو زده کړي او دغه دژبنی بدبختیو څخه به هم خلاص شو

په پښتنه مینه

زمونږ مشران پخوا په فارسۍ خبری کولي او اوس هم په فارسې خبري کوی، لکه مثل په توګه امان الله خان،نادرخان،ظاهرخان،دواد خان، کرزی، وزیر دفاع، معارف وزیراو داسې نور دېر خلک. په ټیلویزیون کې هم دېر پښتانه په فارسۍ خبری کوي لکه عمر خطاب، تیمورشاه حسن او داسۍ نور دېر پښتانه چې په فارسۍ خبري کوي، دوی ټول پښتانه دي مگر دوی ټول ډارن دي. مونږ ته په کار دی د خپلو ځامنو باندې پښتو زده کړو. دېرمننه

ملا ارزاني خوېشکی

ملا ارزاني دپښتو ړومبی صاحب دېوان شاعر دی . دی ېو نوم وتی صوفی ، عالم او فاضل شاعر تېر شوی دی . دپیر روښان دتصوفي مسلک سره ېې کلک تړون لرلو او په دغه مسلک کې دخلافت په درجه فائز وو . دده شاعري دروښاني تصوف ېعنې وحدت الوجود تفسیر او تبلیغ دي . شاعري ېې دصوفیانه فکر او اسرارو رموز نه ډکه ده . دی په قام خویشکی دی . په قصور (پنجاب) کې او سېدلو . مزارېې په خواجه ( هندوستان) کې دی ، چې دډهلي او عليګړهـ تر مینځه یو وړوکی ښار دی . ملا ارزاني دعربۍ ، فارسي او پښتو ډېر لوې عالم وو . دپښتو نه علاوه ېې په فارسي،عربي او هندۍ کې هم شعرونه ویلي دي .

دپښتو شاعرۍ ژبه ېې ګرانه ده . دعربۍ ، فارسي او هندۍ ټکي ېې ډېر په کې کارولي . زېاته شاعري ېې په لنډ کچه کې ده . په شاعرۍ کې ېې ډېرې علمي نکتې بېان کړي دي .

درنې درنې قافیې ېې کارولي دي . دده شاعرۍ دمرزا خان انصاري، دولت لواڼي او خوشحال خان خټک دپاره لار هواره کړې ده . دشاعرۍ نه ېې داسې محسوسېږي لکه چې دپښتو ژبې دپرمخ تګ دپاره ېې شعوري احساس لرلو .

دملا ارزاني دزېږېدنې او مړینې صحیح نېټې نه دي معلومې . البته د پېداېش کال ېې ۹۲۵ هـ خواوشا اټکل کېدی شي او اخري ژوندېې تر کال ۱۰۱۰ هـ پورې ېقینې دی . ددې نه وروسته ېې زر پورلنډکړی دی .

غزل :پيرمحمد کاروان

ښار دهوښيارانو دی اوزه دغره سړی يمه

تورې زولنې راپسې ګرځي ليونی يمه

ورکې مې تسبې دي دزنځير په کړۍ ذکرکړم

... زرځله شهيديمه او زرځله ژوندی يمه

هره يوه مسره مې بس دتورو وينو لپه ده

نه يمه شاعر دسروغاټولو کنډولی يمه

... مانه شيشې مه تاووه زه خو څه څراغ نه يم

نه مرم په طوفان کې عجيبه اور اورکی يمه

تاپه سپينولاسو باندې سين ته ورګوزارکړمه

کاڼی ومه تور خو اوس له شوقه شين غمی يمه

ځان مې په مريو کې دتار غوندې پټ کړی دی

زه دکومې چټې پرټټرباندې ځونډی يمه

کوڼ که وي جرس نو خپل ويده کاروان به ويښ کړمه

مات به شم په شرنګ دليونی دلاس بنګړی يمه