Achhandas by Uday Shah
લય વગરના અછાંદસને હું કવિતા ગણતો નથી. પ્રસ્તુત અછાંદસમાં લય જાળવવા માટે કટાવ (૪/૮ માત્રિક આવર્તનો) અથવા વનવેલી (૪/૮ અક્ષરીય આવર્તનો) લયનો પ્રયોગ કર્યો છે.
-----------------------------------------------------------------
અછાંદસ : ભિખારી બાળક
(લય : કટાવ)
રાહ ટ્રેનની જોતો હતો ત્યાં
સ્ટેશન પરનો એક ભિખારી
બાળક નાનું,
ભીખ માંગવા આવ્યું મારી પાસે.
મેં ના પાડી તો
ચાલી ગ્યું ત્યાંથી.
ટ્રેન આવી ગઈ
ને ઉપડી ગઈ.
બારીમાંથીદ્રશ્ય એ જોયું,
પેટનો ખાડો પૂરવા બાળક
શોધે કંઈ
કચરાપેટીમાં.
------------------------------------------------
અછાંદસ : હેલમેટ
(લય : વનવેલી)
(૧)
અકસ્માતે થતી ઈજા માટે સૌને
હેલમેટ
ફરજીયાત સ્વખર્ચે.
અકસ્માતોના કારણો એ પણ છે,
રખડતાં ઢોર અને
રસ્તાના બિસ્માર હાલ.
એ સમસ્યા
યથાવત.
(૨)
હું મારી પત્ની ને મારાં બે બાળકો,
માસિક આવક એટલી જ છે કે
ગમે તેમ ગુજરાન ચાલી જાય.
આ મહિને અણધાર્યો ખર્ચો કર્યો,
હેલમેટ.
હેલમેટ આજે
ચોરી થઈ ગઈ.
પાછો કરવો પડશે
એ જ અણધાર્યો ખર્ચો.
----------------------------------------------------
અછાંદસ : સાહિત્ય-સેવક
(લય : વનવેલી)
સાહિત્ય રસિકજન,
એકવાર મળ્યા હતા.
મેં કહ્યું ‘તું “હું કવિ છું,
સાહિત્યનો સેવક છું.”
મેં કવિતા સંભળાવી,
સાંભળી એમણે કહ્યું,
“સાહિત્ય-સેવક હુંયે,
કવિતા લખતો નથી.”
-----------------------------------------------
અછાંદસ : સૌથી સહેલું
(લય : કટાવ)
વકીલ, ડૉક્ટર કે એન્જિનિઅર,
શિક્ષક હો કે હો પ્રોફેસર,
લાયકાત કેળવવા માટે,
અગત્યનું છે પહેલાં ભણતર.
કવિ થવાનું સૌથી સહેલું,
મનમાં આવે એ લખવાનું.
ફેસબૂક ને વોટ્સએપ છે,
પોસ્ટ એમાં કરતાં રહેવાનું.
----------------------------------------------
અછાંદસ : ટ્રાફિકનો કાયદો
(લય : વનવેલી)
અતિશય દંડવાળો
ટ્રાફિકનો આ કાયદો
હું ગરીબ છતાં પણ
જનહિત માટે એને
આવકારું.
ભ્રષ્ટાચારની સાંકળ
કેવી લાંબી
આપ પણ એ જાણો છો.
વિનમ્રતા સાથે હું એ પૂછું છું કે
જો કોઈ હવાલદાર
ભ્રષ્ટાચાર આચરતાં પકડાય
તો એ હવાલદારથી
ભ્રષ્ટાચારી નેતા સુધીના દોષીનું
શું કરશો?
કે પછી
સૌ ભ્રષ્ટાચારીને
પગાર ને ભથ્થાં ઉપરની આવક પણ
ઓછી પડી?
------------------------------------------------------
અછાંદસ : વર્ષો પહેલાં
(લય : કટાવ)
વર્ષો પહેલાં
જુદા થયાની પળનાં સ્મરણો.
હોઠ ચૂપ ને ભીની આંખો
કહેતાં હતાં કે
મુલાકાતનો છેલ્લો અવસર.
આજ દ્રશ્ય એ જ્યાં લહેરાયું,
બૂંદ એક અશ્રુ છલકાયું.
------------------------------------------