Historia parafii

W 1563 roku na lewym brzegu Odry zostały założone nowe warzelnie soli. Daje to początek osadzie Nowa Sól, która w 1743 roku staje się miastem. Kamień węgielny pod budowę kościoła pierwotnie ewangelickiego położono w 1591 roku (dokładnie budowę rozpoczęto 22 kwietnia), budowę ukończono w 1597 roku. Poświęcenie świątyni nastąpiło 27 maja 1597 roku (w dzień Zielonych Świąt) przez pastora z Rakowa koło Smardzewa pod Świebodzinem i diakona Abrahama Cremerusa z Żubrowa.

Pierwszym pastorem kościoła był Melchior Ritilius. Od 1651 roku (w następstwie pokoju westfalskiego) na wniosek naczelnego starosty solnego kościół przekazano katolikom, choć już od 1625 roku, tj. po śmierci pastora Melchiora Riedla parafię objął proboszcz Melchior Rismann wyznania katolickiego. Zarówno on, jak i 5-ciu następnych proboszczów zamieszkiwało w Rudnie i stamtąd zarządzało obiema parafiami aż do 1731 roku. W Nowej Soli zamieszkał dopiero proboszcz Jan Szuman, późniejszy rektor wrocławskiego alumnatu. (Listę kolejnych 10 duszpasterzy Niemieckich kierujących życiem duchowym parafii aż do zakończenia II wojny światowej zamyka ks. Henryk Piwowar). Większość parafii stanowili jednak protestanci posiadający także swój kościół (1839). Wśród katolików liczną grupę stanowili Polacy miejscowi i przejeżdżający na roboty.

W 1945 roku przejęli parafię księża polscy (I.IX. 1945 roku ks. Bolesław Balicki). Przejęcie kościoła po protestantach przez O.O. Kapucynów stworzyło nową parafię. 22.VII. 1955 roku z części parafii św. Michała utworzono nową św. Antoniego. Pierwotny kościół św. Michała był jednonawowy. Później dobudowano kaplicę (1688), chór oraz nawy boczne nadając budowli kształt litery T. Wieża najwspanialej prezentowała się w XVII wieku (1688) w nowym hełmie. Spłonęła w 1736 roku, a odbudowana nie miała już dawnej prezencji. w 1945 roku spłonęła znowu. Przy odbudowie w 1956 roku otrzymała hełm jeszcze skromniejszy. Wnętrze ma wystrój barokowy. Ołtarze oraz rzeźby z XVIII wieku, chrzcielnica rokokowa.

W 1951 roku założono instalację elektryczną. W 1952 roku odmalowano wnętrze, a w 1953 roku zradiofonizowano kościół. W 1956 roku dobudowano wieżę, odnowiono fasadę i absydę. W 1957 roku poprawiono dach, a w 1964 roku przerobiono ławki. W 1965 roku rozpoczęto malowanie wnętrza według projektu i pod kierownictwem prof. A. Scalony Dobrzańskiego z Krakowa. Zakończono je w jesieni 1966 roku. W tym samym czasie z okazji Milenium urządzono kaplicę Matki Bożej Częstochowskiej fundując kopię obrazu MBC z pędzla prof. Jana Molgi z Warszawy oraz podest z marmuru.

W 1971 - 72 roku odnowiono ołtarze i wyposażenia wnętrza. Nowe żyrandole zostały zawieszone w 1977 roku. Trwałym i artystycznym nabytkiem kościoła są witraże wg projektu prof. A. Scalony Dobrzańskiego wykonane przez zakład witraży K. Paczki. W 1996 wykonano zabezpieczenia przeciw włamaniowe, oświetlenie wokół kościoła, a w 1997 przełożono dach. Dekretem Administracji Apostolskiej we Wrocławiu z dnia 22.VIII. 1950 roku parafię św. Michała podzielono na dwie: drugą utworzono przy kościele św. Antoniego prowadzoną przez O.O. Kapucynów (którzy pracowali w tutejszej parafii).

Od 28 czerwca 1972 roku parafia przynależała do Kurii Biskupie w Gorzowie Wielkopolskim, aktualnie do Diecezji Zielonogórsko - Gorzowskiej z siedzibą w Zielonej Górze. Parafia liczy 11,500 wiernych (miasto 45 tys.) co stanowi 25,6% liczby mieszkańców Nowej Soli. Obok kościoła parafialnego są dwie filie (kaplice) w Kiełczu pw. Podwyższenia Krzyża i w Nowym Żabnie pw. Matki Bożej Fatimskiej.

Od 25 sierpnia 1988 roku parafią zarządza ks. kanonik Jan Truty, któremu w duszpasterzowaniu pomaga 3 księży wikarych. Kościół jest najstarszym, bo 4-wiekowym zabytkiem sakralnym w mieście, rejestrowanym przez Państwową Służbę Ochrony Zabytków, szczególnie ze względu na bardzo cenny wystrój barokowy wnętrza. Kościół posiada organy firmy Berschdorf Nesce, które w 1988 roku zostały przestrojone do koncertów muzycznych. Odbywają się w nim występy chórów, artystów-solistów i innych zespołów muzycznych na Chwałę Bożą.

Wojciech Zatorski