آناتومی رویکرد غرب مقابل انقلاب ملی ایران
در اغلب کشورهای عربی، هنوز برخی از دستاوردهای دوران پهلوی در زمینه توسعه اجتماعی و حقوق زنان، در بهترین حالت، به عنوان چشمانداز آینده مطرح میشوند. با این همه، این ایران و حکومت پهلوی بود که بهطرزی غریب، بیش از بسیاری از آن رژیمها، در کانون حملات ایدئولوژیک، تبلیغات سیاسی و حساسیتهای گزینشی چپ جهانی و جریان حقوقبشری غرب قرار میگرفت
پیوند مشترک مردم ایران و اسرائیل: نمونهی استرالیا
روشنفکران و کنشگران ایرانی در تبعید گفتگوهایی را با مقامات اسرائیلی آغاز کردهاند. سفارت اسرائیل در کانبرا از این تعاملات حمایت کرده و علاوه بر دیپلماسی رسمی، به تقویت ارتباطات فرهنگی و تاریخی میان جوامع کمک کرده است. شکلهای اولیهای از گفتگوهایی در سطح نخبگان نیز در حال شکلگیری است؛ از جمله رایزنیهایی میان مقامات اسرائیلی و چهرههای ایرانی در تبعید پیرامون چارچوبهای احتمالی همکاری در دوران پس از رژیم اسلامی
چرا مردم ایران در اروپا متحدی ندارند؟
دولتهای اروپایی، با وجود لفاظیهایشان دربارهی حقوق بشر و دموکراسی، موفقیت احتمالی مردم ایران را بیش از هر چیز از منظری راهبردی مینگرند؛ یعنی به مثابهی از دست رفتن جمهوری اسلامی به عنوان یکی از مهرههای مهم (هرچند غیررسمی) محور مقاومت اروپایی - عربی در برابر آمریکا، و نیز احتمال پیوستن نظام جانشین جمهوری اسلامی در ایران به محور رقیب آمریکایی - اسرائیلی
هشدار شاهزاده رضا پهلوی و بازخوانی یک خطای تاریخی در رسانههای غربی
در اوایل دهه ۱۹۳۰، به واسطهی سیاستهای جوزف استالین در اتحاد شوروی، قحطی گستردهای در اوکراین رخ داد، رویدادی که بعدها با عنوان هولودومور- Holodomor شناخته شد و به مرگ میلیونها نفر انجامید. در همان زمان، «والتر دورانتی» - Walter Duranty - خبرنگار نیویورک تایمز در مسکو، در یکی از گزارشهای خود نوشت که «گرسنگی گستردهای وجود ندارد»
سنت ضدامپریالیستی در ایران؛ از محمد مصدق تا مجتبی خامنهای
در نگاهی تاریخی، میتوان محمد مصدق را خاستگاه سیاسی سنت ضدغربی در ایران معاصر دانست. نخستوزیری او تجسم نوعی نگاه ضد امپریالیستی و بهطور ضمنی ضدپادشاهی بود که اگرچه در کوتاهمدت ناکام ماند، اما در تثبیت یک زبان سیاسی پایدار موفق بود؛ زبانی که بعدها توسط روحالله خمینی در سال ۱۳۵۷ رادیکالیزه و نهادینه شد. از این منظر، انقلاب اسلامی از خلا پدید نیامد، بلکه تا حدی تحقق یک مسیر ایدئولوژیک پیشینی بود که اکنون به گفتمان موسوم به «مقاومت» انجامیده است
آناتومی دفاع از شر و شکستِ استراتژیِ فقر
حامیانِ غارت، مکانیسمهای روانی و مقاومتِ جامعه
از حکومتی که سن فحشا را به ۱۳ سالگی رسانده، کارگران را برای یک لقمه نان شب به ذلت و خواری انداخته و مردم را روزبهروز، بهگونهای سیستماتیک غارت میکند، چه کسانی هنوز دفاع میکنند؟ از حکومتی که نیمی بیش از مردم را به زیر خط فلاکت برده، خانوادهها را از یک تغذیه معمولی محروم کرده و مردم را با گرسنگی مزمن روبهرو ساخته است، چه آدمهایی با چه خصوصیات و مکانیسم روانی هنوز دفاع و حمایت میکنند؟
در فرهنگ ایرانی، «شاه» مفهومی صرفا جنسیتی ندارد و بیش از اشاره به مرد یا زن، به شایستگی و صلاحیت در اداره و فرمانروایی اشاره میکند؛ شایستگیای که در سایه خرد معنا مییابد. در این معنا، پادشاهی نه به جنسیت، بلکه به دادگری و بخشندگی بر پایه خرد وابسته است... در امتداد همین نگاه، شاهدخت نور پهلوی را میتوان چهرهای دانست که از ظرفیت نمایندگیِ تداوم یک میراث سیاسی، تاریخی و فرهنگی برخوردار است. ظرفیتی که در خوانش شخصی من، او را به یکی از چهرههای قابل توجه تبدیل میکند؛ برای تصور حضور یک زن در جایگاه ولایتعهدیِ پادشاهیِ ایران
میهندوستی یعنی دفاع از آزادی میهن؛ اما آنچه در فضای سیاسی این روزهای ایران شاهد هستیم و خود را در لباس ناسیونالیسمِ ظاهرا ضدجنگ عرضه میکند، در واقع «حکومتپرستی» است و از یک توهم دفاع میکند: توهم همسرنوشتی ایران و جمهوری اسلامی. این دیدگاه میکوشد چنین القا کند که ایران میتواند در سایه استبداد دوام آورد، یا اینکه میان مردم و رژیم حاکم، منافع مشترکی وجود دارد که مداخله خارجی آن را تهدید میکند
(بخش نخست)
بامداد کاویانی
هدف این سلسله یادداشتها، نگاهی اجمالی به بنیادشناسی، نشانهشناسی و معناشناسی نظریه پادشاهی ایرانی است؛ نظریهای که در این مجموعه، بهعنوان کهنترین فلسفهی سیاسیِ آگاهانه، مدون و سازمانیافته در تاریخ جامعه انسانی در نظر گرفته میشود. حقیقتی که، چنانکه خواهیم دید، در سایهی روایتهای نادرست یونانی و نیز نگاههای ایدئولوژیک اندیشمندان سیاسی غرب، کمتر مورد توجه قرار گرفته است
اروپا در بزنگاهِ تصمیم درباره ایران: تداوم وضع موجود یا نقشآفرینی در تغییر
ایرانِ پس از جمهوری اسلامی میتواند نقشی مهم در تامین انرژی اروپا ایفا کند. این کشور دارای یکی از بزرگترین ذخایر نفت و گاز جهان است که سالها به دلیل انزوا و سیاستهای ایدئولوژیک بلااستفاده مانده است. در صورت تغییر شرایط، ایران میتواند به یکی از تامینکنندگان قابل اتکای انرژی برای اروپا تبدیل شود؛ آن هم در زمانی که اروپا به دنبال کاهش وابستگی به روسیه است. از این رو، حمایت از گذار در ایران با منافع بلندمدت اقتصادی اروپا همسو است
آزمون آمریکا؛ گام بعدی، جلوگیری از بازسازی رژیم بهدست بقایای آن
جمهوری اسلامی یک حکومت امنیتی ریشهدار است که بر محور سپاه پاسداران شکل گرفته، با ایدئولوژی تقویت شده و هم در سرکوب داخلی و هم در بیثباتسازی منطقهای تجربه و مهارت دارد. اگر بخشهای موثر و مهم این ساختار باقی بماند، به سمت اعتدال نخواهد رفت، بلکه خود را بازسازی خواهد کرد... ٖهر طرحی که بر این فرض بنا شده باشد که عناصر درون رژیم این بار رفتاری متفاوت خواهند داشت، ذاتا موقتی است
تاملی بر پایهی اخلاق غایتگرا دربارهی جنگ علیه جمهوری اسلامی و اخلاقِ حمایت از آن
از منظر اخلاق غایتگرا، دفاع از مداخلهی نظامی علیه جمهوری اسلامی به معنای ستایش جنگ نیست؛ به معنای پذیرش این واقعیت تلخ است که گاه در جهان واقعی، انتخاب میان خیر و شرّ مطلق در کار نیست، بلکه میان دو مسیر تلخ باید آن را برگزید که رنج کمتری بهبار میآورد و امکان پایان دادن به شرّی عظیمتر را فراهم میکند. در مورد جمهوری اسلامی، حمایت از مداخله نهفقط قابل دفاع، بلکه در چارچوبی غایتگرا میتواند یک ضرورت اخلاقی تلقی شود
جنگ در ایران؛ معمای پناهجویانی که نیستند!
ایرانیان امروز در نقطهای تاریخی قرار گرفتهاند. بسیاری از آنها با وجود سرکوب خونین و جنگی که منطقه را در بر گرفته است، هنوز کشور خود را ترک نکردهاند. دلیل این تصمیم ساده است: آنها هنوز باور دارند که آیندهای متفاوت برای ایران ممکن است. اما اگر این امید از میان برود، پیامدهای آن تنها به مرزهای ایران محدود نخواهد ماند
اخلاق پادشاهان و اخلاق اشغالگران؛
نسبتِ قدرت با مفهوم وطن و هموطن
ایرانیان در منطق پادشاه نه صرفا یک توده (Mass) بلکه همانطور که در بالا گفته شد بخشی از یک انداموارهی زنده و ارگانیک بودند که باید با آن ارتباط مسئولانه و اخلاقی داشت نه صرفا آمرانه و حاکمانه. محمدرضاشاه فقید بر همین اساس و منطق قدرت را رها کرد و رفت چون بقای تمدنی ایرانیان را بر بقای سیاسی خودش اولویت و ارجحیت میداد
«جنبش دانشجویی» یا امتداد جامعه در دانشگاه؟
در میان انبوه تحلیلها و تفسیرهایی که به بررسی ریشهها و ماهیت اعتراضات دانشجویی اخیر و هماهنگی آن با بدنه جامعه میپردازند، یک خطای تحلیلی آشنا با لباسی تازه در حال بازتولید است. خطایی که تلاش میکند اعتراضات دانشجویی را، چه نفیا و چه اثباتا، در قالب کلیشهای به نام «جنبش دانشجویی» توضیح دهد؛ گویی با پدیدهای مستقل، خودبسنده و جدا از جریان عمومی جامعه طرف هستیم
فضای فکری حاکم بر دانشگاه؛ پیش از غائلهی ۵۷
«لطفالله میثمی» در جلد اول خاطراتش با عنوان از «نهضت آزادی تا مجاهدین خلق»، خاطرهای از محمد حنیفنژاد، مراد، محبوب و باجناق خود نقل میکند که از او درباره معنای واژه «لغو» در آیهٔ «وَالَّذینَ هُمْ عَنِ اللَّغْوِ مُعْرِضُونَ» پرسیده میشود و حنیفنژاد پاسخ میدهد که برخی شطرنج و موسیقی را لغو میدانند، حال آنکه «لغو اصلی» آن است که انسان کار اصلی را رها کرده و به کار فرعی بپردازد؛ مثلا در شرایطی که مبارزه با رژیم شاهنشاهی اصل است، به ساختن پارک و جاده مشغول شود
یادآوری یک نکته بدیهی به چپ ایرانی؛ ایرانگرایی، فاشیسم نیست
نقد جدی به بخشی از چپ ایرانی آن است که در مواجهه با مسئله ایران، اغلب از «طبقه» یا «خلق» سخن میگوید، اما نسبت خود را با کلیت سرزمینی و تاریخی ایران مبهم میگذارد. نتیجه این ابهام، بیتفاوتی نسبت به تهدیدهای عینی علیه تمامیت سرزمینی و انسجام ملی است؛ گویی پدافند از ایران بهعنوان یک واحد تاریخی - سیاسی، امری ناضروری است. این رویکرد، خواسته یا ناخواسته، میدان را برای نیروهایی خالی میکند که یا به پروژههای ضدملی میاندیشند یا در پی گسستهای هویتیاند
احیای پادشاهی پهلوی؛ صورتبندی مسئولانهی آینده نه عقبگرد تاریخی
تلاش کنونی ملت ایران که در قالب «انقلاب ملی» صورتبندی شده است، تلاشی برای ترمیم و احیای نهادی عقلانی است که در نتیجهی یک انقطاع تاریخی - در اینجا مشخصا ۵۷ مدنظر است - دچار گسست شده است. مسئله در اینجا صرفا احیای اشکال زیستهی قدرت نیست، بلکه بازسازی نهادهایی است که منطق درونی آنها بر عقلانیت، و قاعدهمندی استوار بوده است: دولت ملی، حاکمیت قانون، بوروکراسی غیرشخصی، آموزش سکولار و ارتش ملی
بار دیگر به مناسبتِ «آمدنِ رضاشاه»
برخی مفسرین «تاریخ ایران اسلامی» - البته «ایرانِ اسلامی» به خیالِ خودشان - که هرگز نتوانستند سلامتِ عقل و زبانِ بیغرض را در جهتِ تایید دگرگونیهای تاریخیِ در خدمت ایران، نهتنها برخاسته از دورهی پادشاهانِ پهلوی، بلکه حتی برآمده از مشروطیت، به کار گیرند. چون نمیتوانستند غرشِ بلند و همهگیرِ «رضاشاه روحت شاد» را، با روحِ ایراندوستیِ جاری در آن، نشنوند یا دستکم ناشنیده بگیرند، دست به «تفسیر» زدند و آن را اینگونه تعبیر کردند که گویا مردمِ ایران با این شعار فقط میخواهند «رضاشاه را به رخِ رژیمِ» اسلامی بکشند. اما، از خود نپرسیدند؛ این مردم چه ویژگی در رضاشاه یافتهاند که میخواهند آن را «به رخ رژیم» اسلامی بکشند؟
«کارتل ۵۷» و کارزار ایذایی علیه «پهلوی»؛ یک بررسی موردی
همپای اوجگیری جریان ایرانگرا و تثبیت رهبری ملی آن، کارزار حملات ایذایی دستگاه پروپاگاندای رژیم با همدستی اپوزیسیون فیک تشدید و گسترش یافته است. بخصوص پس از حماسه تاریخی ۱۴ فوریه و شکسته شدن آخرین تردیدها درباره وزن واقعی این جریان در عرصه جهانی، انتظار میرود این صفآرایی بیش از پیش شکلی عریان و تهاجمی به خود بگیرد. از منظر تحلیل راهبردی، استراتژی برخورد با این کارزار چیزی جز نادیده گرفتن و بایکوت آن نمیتواند باشد
در لزوم نگهداشت حافظه، عدالت و هویت
یهودیان پس از هولوکاست تنها به سوگواری بسنده نکردند. آنان حافظه را ساختند، سند را حفظ کردند، آموزش را نهادینه کردند، و عدالت را پیگیری کردند. این درس برای ایران روشن است: یادبود فقط یک «نماد» نیست؛ یک «ساختار» است. اینجاست که تفاوتِ سرنوشتها روشن میشود: یادبود بهتنهایی کافی نیست. آنچه سرنوشت یک ملت را پس از فاجعه تعیین میکند، تبدیلِ حافظه به «نهاد»، و تبدیلِ سوگ به «بازسازیِ قدرت جمعی» است
ایران پس از قتلعام بزرگ: تغییر خودفهمی یک ملت
فرزندانِ آنان که در کشتار گتوی ورشو و نسلکشی هولوکاست جان، مال و شرافت خود را به هولناکترین شکل از دست داده بودند، برای جلوگیری از تکرار فاجعهای چنان عظیم، تصمیم به دگرگونی در خودفهمی سیاسی خویش گرفتند. آنان مصمم شدند مانند پدر و مادر و اجداد خود نباشند و بهجای زیست خفتبار و قربانیمحور در محلهی حاشیهای یهودی (گتو)، به شهروندانی «مسلح» تبدیل شوند که مسئولیت امنیت جمعی خود را به رسمیت میشناسند و در برابر جانیان و قاتلان از خود دفاع مشروع میکنند
فقر مسئولیت اخلاقی و واماندگی عملی؛
نقدی بر کوتهبینی ایدئولوژیک چپ رادیکال ایران
اوج این واماندگی عملی جایی است که برنامهی موقت و کوتاهمدت ۱۰۰ تا ۱۸۰ روزه شاهزاده رضا پهلوی برای گذار - که بر امنیت، اقتصاد اضطراری، لغو قانون اساسی فعلی و انتقال قدرت از طریق رفراندوم آزاد تأکید دارد - «ولایت فقیه جدید» نامیده میشود. اگر چنین سند موقتیای، با زمانبندی مشخص و هدفگذاری شفاف برای خروج از وضعیت اضطراری، «بنیاد فاشیسم» تلقی شود، دیگر عملا هیچ سناریوی گذارِ عملیای قابل تصور نخواهد بود
شاهزاده در مونیخ، دیاسپورا در خیابان
بازگشت «بدنهای اجتماعی تبعیدشده» در سیاسیترین عاشقانهی جهان
آنچه در ۱۴ فوریه ۲۰۲۶ در خیابانهای جهان خواهیم دید، فراتر از یک سوگواری یا اعتراضِ ساده، تبدیلِ «تبعید» به یک «فرصتِ استراتژیک» در سطح جهان خواهد شد؛ و از آن مهمتر اینکه ایرانیانی که قرار بود در غربت فراموش شوند، اکنون به مثابه یک «لابیِ عظیمِ ملی» عمل میکنند که سیاستمدارانِ غربی را میانِ دو گزینه قرار خواهند داد: تداومِ معامله با یک جثهی متعفنِ سیاسی در تهران، یا پذیرشِ واقعیتِ پویایِ جمعیتی که در قلبِ پایتختهای جهان حرکت میکند؟
حمله شیمیایی به ایرانیان در خیزش دیماه ۱۴۰۴
گزارشهایی از سوی شهروندان و کادر درمانی غیررسمی منتشر شده که نشان میدهد در برخی تجمعات و اعتراضات دیماه ۱۴۰۴، علائمی در مردم دیده شده که با الگوی معمول گاز اشکآور همخوانی ندارند. علائم گازهای اشکآور معمول، اغلب بلافاصله ایجاد میشوند (چند ثانیه پس از تماس)، و اگر فرد از محل دور شود، طی ۱۵ تا ۳۰ دقیقه بهبود پیدا میکنند. اما در بسیاری از گزارشهای اخیر، افراد از تنگینفس پیشرونده، خسخس شدید، درد قفسهسینه، یا التهاب پوستی - که ساعاتی بعد بدتر میشود - صحبت کردهاند
پس از سرکوب خونین قیام بوداپست، رسانههای شوروی از «درگیریهای محدود» سخن گفتند و آمار کشتهها را بهشدت کاهش دادند. اسناد آرشیوی که پس از فروپاشی شوروی منتشر شد، از هزاران کشته و زندانی و پناهجو حکایت داشت. «انکار عددی»، نخستین گام برای شکستن شوک اخلاقی و انسانی جامعه چه داخل ایران و چه جامعهی جهانی است و در واقع «انکار عددی» قلبِ پروپاگاندا پس از کشتار است
اما این دوگل بود که رهبر واقعی فرانسه بود
تا زمان پیادهشدن متفقین در فرانسه، دوگل هرگز بهعنوان رهبر دولت موقت به آمریکا دعوت نشد. حتی زمانی که شارل دوگل در اوت ۱۹۴۴، در پیِ ورود لشکر دوم زرهی فرانسه به پاریس قدم به این شهر گذاشت، در درون دولت آمریکا نیز کسانی بهدنبال یافتن راهحلی برای ادامهی مذاکره با حکومت ویشی میگشتند؛ اما این دوگل بود که رهبر واقعی فرانسه بود
چرا تغییر رئیسکل بانک مرکزی روند تضعیف ریال را متوقف نمیکند؟
مهدی بیهقی، محمدرضا جهانپرور، بورگان نظامی نرجآباد، سعید قاسمینژاد
رئیسکلهای بانک مرکزی یکی پس از دیگری میآیند و میروند، همانطور که کابینهها تغییر میکنند، اما الگوی ناپایداری پولی و تضعیف ریال تداوم مییابد. این بهروشنی نشان میدهد که مسئله نه به افراد بازمیگردد و نه صرفا به ترکیب جناحی کابینهها. ریشه مشکل در چارچوب نهادی است که در آن تصمیمگیری اقتصادی نه بر مبنای عقلانیت شکل میگیرد، و نه بر مبنای شواهد و نظرات کارشناسی
بحران آلودگی هوای ایران؛ پیامد دههها حکمرانی شکستخورده
شیرین گلی، محمد نایبیزدی، سعید قاسمینژاد
پژوهشگران و متخصصان محیطزیست طی دههها هشدار دادهاند که سطح آلودگی در بسیاری از شهرهای ایران به آستانه «غیرقابل تنفس» رسیده و همزمان، نرخ بستری ناشی از بیماریهای تنفسی بهطور معناداری افزایش یافته است. این بحران نتیجهی تصمیمات آگاهانه و اولویتگذاریهای مشخص نظام حاکم است. جمهوری اسلامی، درآمدهای صادراتی، پروژههای ایدئولوژیک و هزینههای نظامی را بر نوسازی شبکه انرژی و زیرساختهای زیستمحیطی ترجیح داده است
حمایت حسابشدهی قطر از جمهوری اسلامی
سعید قاسمینژاد در این یادداشت، به دلایل پشتیبانی محاسبهگرانهی قطر از جمهوری اسلامی میپردازد. او این دلایل را در سه حوزه بر میشمارد که در نهایت جمهوری اسلامی را برای قطر یک «دارایی باارزش» میسازد و این کشور را مجاب میسازد که از موجودیت جمهوری اسلامی پاسداری کند
شاهزاده رضا پهلوی در پرتو دوگانهی تاریخی نظر و عمل
سهراب ثلاث
سهراب ثلاث در این یادداشت با عطف نظر به دوگانهی تاریخی نظر و عمل، تلاش میکند دستاوردهای شاهزاده رضا پهلوی در میدان عمل را بسنجد و بر این اساس عملکرد او در احیای حیثیت پادشاهی پهلوی را «بینظیر» ارزیابی میکرد که در تاریخ ایران و حتی جهان مانند ندارد. به باور سهراب ثلاث، «نظربازان»، توان یا انصاف اذعان به چنین دستاورد درخشانی را ندارند.
از میدان تا مدیا: نبرد روایتها در سپهر سیاسی ایران
ایرج لهراسبی در این یادداشت برای «فریدون» او به تحلیل شعارهای پهلویگرایانه در عمیقترین لایههای جامعهی ایران و تناقض این ارگانیسم پهلویگرا با فضای حاکم بر قاطبهی رسانههای فارسیزبان خارج از کشور میپردازد. در این مسیر او به اپوزیسیون ایرانگرا توصیه میکند بر ارتباط مستقیم با جامعه ایران بیش از پیش متمرکز باشد.
چرا جمهوری اسلامی از قواعد ضدّ تامین مالی تروریسمِ افایتیاف پیروی نخواهد کرد
سعید قاسمینژاد و توبی درشوویتز
سعید قاسمینژاد و توبی درشوویتز در این یادداشت با ترسیم و یادآوری ابعاد رفتاری جمهوری اسلامی در قبال گروههای تروریستی، تصمیم این رژیم برای تصویب مشروط «کنوانسیون مقابله با تامین مالی تروریسم» را یک «فریب حسابشده» ارزیابی میکنند که بایستی هوشمندی نهادهای مرتبط بینالمللی را بیش از پیش برانگیزاند
حقوق و اخلاق پزشکی نوین در دوره اضطرار
ممکن است برای برخی جای پرسش باشد که چرا پس از سقوط جمهوری اسلامی، در فردای آزادی و دوران اضطرار این موضوع آنقدر دارای اهمیت است که به شکل ویژه در دفترچهی اضطرار به آن پرداخته شود. بیماری زمان و مکان نمیشناسد. به طور مثال بیمارانی که به بیماریهای لاعلاج مبتلا هستند، باید در هر شرایطی حق و حقوقشان در دریافت یا عدم دریافت درمان حفظ شود. در خیلی از موارد، مانند باروری پزشکی، پیوند اعضا و از این دست، بیمار شاید این فرصت را نداشته باشد که منتظر بماند تا دورهی اضطرار طی شود و کشور به ثبات لازم برسد
اقتصاد ایران و چکاندهشدن ماشه تحریمهای سازمانملل
مهدی بیهقی، محمدرضا جهانپرور، بورگان نظامی نرجآباد
لازم به ذکر است که در کوتاهمدت ممکن است جمهوری اسلامی بتواند با صرف ذخایر باقیمانده کشور از وارد شدن تکانههای شدید به بازارهای شاخص در روزها و حتی هفتههای پیش رو جلوگیری کند. اما اینکه آیا قیمت دلار بازار آزاد در روزهای آتی به ۱۲۰ هزار تومان برسد یا به ۱۵۰ هزار تومان، و یا حتی در ظاهر کاهش یابد، تغییری در این واقعیت نخواهد داد که اقتصاد ایران بر لبه پرتگاه ایستاده و دسترسی کشور به اقتصاد جهانی در پی اعمال تحریمهای سازمان ملل از این پس دچار تحولات اساسی خواهد شد
تاملاتی بر رفراندم در دوران اضطرار؛ بایستگی مهر تایید تاریخی ایرانیان بر میراث سیاسی
بهفرجام تعارف را کنار بگذاریم. «دفترچه دوران اضطرار» در این فرازها چهبسا دیدگاه همه نویسندگان را لزوما پوشش ندهد اما بیگمان بازتابدهنده دیدگاه رهبر دوره گذار است. ماجرای رفراندم پیش از هر کس و هر چیز به خود ولیعهد و موضع صریح او در دهههای گذشته راجع است. مشکلی اگر با این بند باشد دقیقا آنگاه با خود نماد/ نماینده حیّ و حاضر نظم پادشاهی خواهد بود. وانگهی، ما جز او و بهتر از او کسی را نداریم و ایشان هم بهصرف حضور پرشور خیابانی در حمایت از پهلوی و بدون آنکه ملت ایران یکبار برای همیشه با خواست رسمی و قانونی خود بر میثاق تاریخیِ پایمال شده مهر تایید بزند، هرگز به هیچ کاخی پا نخواهند گذاشت
مقدمهای بر ادبیات جنگ داخلی: متغیرهای خشونت داخلی و نقش جمهوری اسلامی در تشدید آن
در این مقاله به برخی از عوامل مؤثر در آغاز درگیریهای داخلی، بر اساس یافتههای علم سیاست در این حوزه، اشاره میکنم. متأسفانه بسیاری از این عوامل در ۴۷ سال گذشته و بهواسطهی حکمرانی جمهوری اسلامی در ایران پدیدار یا تقویت شدهاند. با استمرار جمهوری اسلامی، این متغیرهای موثر بر دامن زدن به خشونتهای داخلی تشدید خواهند شد...استمرار جمهوری اسلامی به تشدید عواملی میانجامد که در آغاز جنگهای داخلی مؤثر هستند. ازاینرو وظیفه میهنی ماست که برای رفع یا کاهش چنین احتمالی، عامل اصلی این وضعیت، یعنی جمهوری اسلامی، را از سر راه برداریم
از شیر خیزان تا شیروخورشید: رتوریک و نماد در حمله اسرائیل به رژیم اسلامی
نام "شیر خیزان" در میان بسیاری از ایرانیان عادی نیز معنادار بود. کسانی که با رژیم اسلامی مخالفند، اغلب به نشان شیر و خورشید - نماد ملی تاریخی ایران که زمانی بر روی پرچم ملی نقش بسته بود - به عنوان نمادی از تداوم و هویت باستانی ایران نگاه میکنند... هنگامی که اسرائیلیها از عبارت "شیر خیزان" استفاده کردند، بسیاری در داخل ایران آن را به عنوان نشانهای از احیای ملی - نه فقط برای اسرائیل، بلکه برای ایران نیز - تفسیر کردند. نام این عملیات موجب تجدید حیات استعارههایی شد که قرنهاست که حیات ایرانی معنا میبخشد؛ از جمله تصویر ایران به عنوان ققنوس و در قامت ملتی که از خاکستر استبداد برمیخیزد
ناکامی دولت ترامپ در جلوگیری از صادرات نفت جمهوری اسلامی
«جمهوری اسلامی از پول حاصل از صادرات نفت برای تأمین مالی سرکوب داخلی و اقدامات تهاجمی خارجی استفاده میکند. اگر صادرات ادامه یابد، رژیم پول لازم برای بازسازی و گسترش برنامه هستهای، زرادخانه موشکی و گروههای نیابتی خود را خواهد داشت. برای فلج کردن مؤثر تجارت غیرقانونی نفت رژیم، ایالات متحده باید رویکرد خود را تغییر دهد. تحریمهای فعلی بیش از حد محتاطانه هستند و از هدف قرار دادن بانکها و بنادر اصلی در مکانهایی مانند چین و امارات متحده عربی، که مراکز شناختهشده این فعالیتها هستند، اجتناب میکنند»
سندهای گذار؛ چراغ راه در تاریکی بیبرنامگی
بر اساس نکاتی که در دوره مدیریت بحران دانشگاه هاروارد آموختم، در شرایط بحرانی در آغاز باید به این پرسش پاسخ داد: «چرا باید همین حالا اقدام کنیم؟» افراد و جوامع زمانی دست به تغییر میزنند که نه فقط بدانند چه باید کرد، بلکه درک کنند چرا این تغییر ضروری و فوری است. اسناد اولیهی دوران گذار با روشنکردن اهداف، ترسیم خطوط کلی آینده، و هشدار دربارهی هزینهی تأخیر، وظیفهی حیاتی خود را ایفا میکنند. از منظر اصول مدیریت تغییر، تا زمانی که «دلیل تغییر» روشن نباشد، «پذیرش تغییر» نیز رخ نمیدهد. بنابراین، تمرکز این اسناد بر هدفگذاری کلان، نه تنها ضعف نیست، بلکه بخشی از مسیر صحیح تغییرات است
دفترچه دوران اضطرار؛ تجلی یک ارادهی مدرن برای احیای بنیادهای دولت - ملت ایران
شاهزاده رضا پهلوی در همایش «محافظهکاری ملی» در آمریکا، با اشاره به تجربههای پرهزینهی عراق و افغانستان، هشدار داده بود که نادیدهگرفتن سنتهای سیاسی و فقدان سازوکارهای انتقال قدرت، میتواند در ایران نیز فاجعهآفرین باشد. «دفترچه دوران اضطرار»، پاسخی روشن به همین هشدار است: نقشهای واقعبینانه برای مدیریت ماههای نخست پس از فروپاشی جمهوری اسلامی و پیشگیری از خلا قدرت و بینظمی ساختاری.
ناسیونالیسم ابزاری، خدعهای برای تمام فصول!
جنگ خودخواسته رژیم با اسرائیل، بار دیگر تضاد بنیادین میهنپرستی و حمایت از فرقه حاکم را به عرصه نظر عمومی کشانده است. اگرچه رژیم همه ظرفیتهای خود را در کاربست دوباره حربه ناسیونالیسم ابزاری بسیج کرده است، موفقیت مشهودی در جلب همدلی جامعه نداشته و تنها دستاورد آن همنوایی جریانی از افراد و گروههای خاص بوده است. از منظر سیاسی، چهرههای شاخص این جریان را عمدتا میتوان در طیف «اصلاحطلبان»، معدودی از ناسیونالیستهای اسرائیلستیز و شووینیستها، و اپوزیسیون صادراتی مشاهده نمود
از هاروارد تا میهن: جایی برای توهّم نیست
روزنباخ به من آموخت که رهبری مؤثر، کنترل همهچیز نیست؛ بلکه ایجاد وضوح در دل آشفتگی است. رهبری شاهزاده رضا پهلوی، بهویژه در جریان نزاع اخیر میان اسرائیل و رژیم اسلامی در ایران، دقیقا چنین مدلی از رهبری بود: روشنگری بدون دخالت در جزئیات، رهبری استراتژیک بدون مدیریت خرد. رهبری شاهزاده رضا پهلوی هیچگاه سلطهگرانه نبوده، بلکه همواره کانونی اخلاقی و ملی برای شکلگیری ایرانی آزاد و آباد بوده است. این همان نوع رهبری است که روزنباخ در کلاسهایش به ما آموزش داد: ریشهدار، مورد اعتماد، و مقاوم در برابر فشار. ما - فعالان، متخصصان، و رهبران محلی - باید با این الگو هماهنگ باشیم، نه در تضاد با آن
در گویش لری «جنگ جون» به هر آنچه گفته میشود که سرنوشت را تغییر میدهد. خاورمیانه پس از جنگ ۱۲ روزه اسراییل و جمهوری اسلامی در ماه جون ۲۰۲۵ قطعا سرنوشتی دیگر خواهد یافت. اما در ایران بازندگان اصلی این جنگ چه کسانی بودند؟ در پی فهرستی میبینید، که البته سوگیری ایرانگرایانه دارد. این فهرست حتما جای اماواگر هم دارد؛ اما میتواند مقدمهی متنی دقیقتر باشد برای تحویل به آیندگان.
خوشبینی خطرناک، سوءمحاسبهی مرگبار؛
مقامات جمهوری اسلامی، بهویژه شخص خامنهای، غرب را مجموعهای از کشورهایی میدانند که بهدلیل رفاهزدگی، روحیهی «دوری از ریسک» و توجه به افکار عمومی، حاضر به پرداخت هزینههای بالا برای مقابله با تهدیدات نیستند. این تصور ناشی از جهلی شدید دربارهی تاریخ غرب و از طرفی بومیگرایی و خود را محور عالم پنداریِ سران جمهوری اسلامی است. مقامات جمهوری اسلامی تعقل محاسباتی کشورهای غربی و آدابدانی دیپلماتیک آنان را با ضعف یکی میگیرند
کوررنگی کاتبان وفادار دایناسورها
در این یادداشت کوتاه ناصر کرمی به نقد «روشنفکران» مذهبی و چپگرایی میپردازد که به بهانهی جنگ جمهوری اسلامی با اسرائیل در کنار جمهوری اسلامی قرار گرفتهاند و به شماتت ملت ایران میپردازند. او که استاد دانشگاه در حوزه گردشگری و اکوتوریسم است، این دسته از «روشنفکران» را به زیستمندان هراسان از دایناسورها در دوران سلطهی دایناسورها تشبیه میکند. ناصر کرمی که در حوزه ادبیات داستانی نیز فعال است، نویسندهی راهیاب ایران نیز است که در انتشارات فرهنگ معاصر منتشر شده است و پرفروشترین کتاب در زمینهی جاذبههای گردشگری ایران است.
پیمان کوروش برای آینده ایران و صلح خاورمیانه ضروری است
در ۲۰ ژانویه ۲۰۲۵، رئیسجمهور «دونالد ج. ترامپ» به کاخ سفید بازگشت و با خود تغییری در سیاست خارجی ایالات متحده به همراه آورد، تغییری که بار دیگر بر تأمین منافع آمریکا در خارج از کشور متمرکز است. یکی از محورهای اصلی دولت قبلی او پیمان ابراهیم بود که به دنبال عادیسازی روابط میان اسرائیل و چندین کشور عربی بود و آرایش دیپلماتیک منطقه را تغییر داد. اگرچه این توافقنامهها روابط رسمی را برقرار کردند، اما اثربخشی آنها در تثبیت منطقه همچنان محل بحث است، زیرا نفوذ تهاجمی و اقدامات بیثباتکننده رژیم جمهوری اسلامی همچنان تهدیدی موجودیتی به شمار میرود
دیپلماسی فریبکارانهی جمهوری اسلامی؛ استراتژی پیشبرد فعالیتهای مخرب
هر مقام آمریکایی باید نسبت به «محمدجواد ظریف» هوشیار باشد. ظریف بهعنوان وزیر امور خارجه ایران از سال ۲۰۱۳ تا ۲۰۲۱، بارها دروغ گفت تا رژیم را از پاسخگویی محافظت کند، در حالی که سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نفوذ و عملیات خود را گسترش میداد. در یک فایل صوتی لو رفته، ظریف اعتراف کرد که او صرفا ابزاری برای پاک کردن مشکلات ایجاد شده توسط رهبر جمهوری اسلامی علی خامنهای بوده است. این اعتراف صریح باید پرسشهایی را در مورد دستور کار واقعی لابیهای غیررسمی رژیم در واشنگتن و گروههای طرفدار جمهوری اسلامی که ظریف را تبلیغ کرده و به پیشبرد برنامه او در غرب کمک کردهاند، مطرح کند
ایالات متحده بایستی بازیگران کلیدی اقتصاد جمهوری اسلامی را هدف قرار دهد
دولت ترامپ باید دامنه تحریمها را به افراد کلیدی گسترش دهد. تحریم صرف وزیر نفت کافی نیست؛ باید معاونان او، مدیران عامل شرکتهای زیرمجموعه مهم، اعضای هیئت مدیره و سایر مدیران ارشد نیز هدف قرار گیرند. علاوه بر این، لازم است تحریمها فراتر از وزارت نفت گسترش یابد. نهادهای دولتی دیگر مانند بانک مرکزی جمهوری اسلامی، وزارت دارایی، سازمان برنامه و بودجه و مجلس جمهوری اسلامی نقشهای مهمی در صادرات نفت، بازگرداندن درآمدها به چرخه اقتصاد جمهوری اسلامی و تخصیص آن به فعالیتهای غیرمجاز دارند
در هم شکستن تجارت نفت جمهوری اسلامی: راهی به سوی فشار حداکثری
مارک دوبوویتز و سعید قاسمینژاد
نهادهای مرتبط با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و نیروی قدس آن بر تجارت غیرقانونی نفت ایران تسلط دارند و فعالیتهای تروریستی سپاه به صورت مستقیم از این تجارت تغذیه میشوند. مقامات آمریکایی باید هرگونه تامینکننده مالی سپاه را به عنوان جنگجوی دشمن در نظر بگیرند، و با آنها آنگونه برخورد کنند که با حامیان مالی داعش یا القاعده برخورد میکنند. استفاده از همه عناصر قدرت ملی، از جمله اقدامات نظامی، برای خنثیسازی و حذف حامیان مالی تروریسم، هزینه قاچاق نفت ایران را به طور قابل توجهی افزایش خواهد داد
در این میان فمینیست چپگرای ایرانی که ترجمه متون غربی با دههها تاخیر اولویت او شده با توهم برتری همچنان در پی تخریب زنان ملیگرای ایران و انکار دستاوردهای درخشان دوران پهلوی است. برای او باور این واقعیت دشوار است که زن ایرانی نخست خود را شهروندی مدرن میداند و سپس زن. برای او سخت است پذیرفتن این حقیقت که نیکاها و حدیثها در کنار حمیدرضاها و مجیدرضاها و ابوالفضلها برای مام میهن، پرچم و آزادی نام خود را جاوید میسازند. پذیرش یگانگی ما فارغ از جنسیت و قومیت برای آنها دشوار است؛ از همین رو پیایی به نهادهای پایدار و یکپارچهای همچون خانواده میتازند. این حجم از نفرت، خیانت و حسادت، از کجا میآید؟
صنعت خودرو، تحریمها، و دولت ترامپ
با استفاده از تهدید تحریمهای ثانویه، ایالات متحده میتواند شرکتهای چینی را تحت فشار قرار دهد تا روابط خود را با جمهوری اسلامی قطع کنند. با توجه به مقیاس عملیات جهانی آنها، شرکتهایی مانند دانگفنگ، چری و جکموتورز در صورت اعمال چنین تحریمهایی متحمل خسارات زیادی خواهند شد.
قطعی برق سراسری، ضعف ساختاری و نارضایتی فزاینده
قطعی برق زمانبندیشده نمونه آشکاری از ضعفهای ساختاری در زیرساخت صنعتی ایران، مدیریت نادرست و ناکارآمدی، و اولویتهای نادرست ناشی از ترجیحات ایدئولوژیک است. نتیجه، افزایش نارضایتی در میان ایرانیانی است که نه تنها احساس میکنند ایدئولوژی رژیم با آنها همسو نیست، بلکه قوه مجریه نیز توانایی بهبود وضعیت اقتصادی آنها را ندارد. نتیجه، تسلط احساسات انقلابی بر ایران است که از سال ۱۳۹۶ به سه اعتراض بزرگ منجر شده است.
مهدی کتابچی، محمد نایبیزدی، سعید قاسمینژاد
ورشکستگی آبی ایران عمیقا و عمدتا ریشه در سیستمهای سیاسی و اقتصادی نظام اسلامی دارد. ماهیت غیردموکراتیک ساختار سیاسی، همراه با سیاستهای ایدئولوژیک، ورشکستگی آبی را تشدید کرده، و فقدان مشارکت عمومی، و تضاد منافع میان بخشهای مختلف دولتی همگی به «غارت منابع آبی» دامن زدهاند. علاوه بر این، سیاست خارجی ایران و وابستگی اقتصادی آن به منابع طبیعی از جمله آب، وضعیت را وخیمتر کرده و توانایی کشور برای تطبیق با چالشهای روزافزون آبی را محدود کرده است. حل این مسائل نیازمند تغییرات سیستمی است، از جمله حرکت به سوی مدل حکومتی دموکراتیک، اتخاذ سیاستهای غیرایدئولوژیک، و ساختار اقتصادی متنوع که مدیریت و توسعه پایدار منابع آبی را در اولویت قرار دهند
میزان صادرات نفت جمهوری اسلامی در دوران بایدن:
۱۲۲ میلیارد دلار
واشنگتن ممکن است به دلایلی، از جمله کاهش تأثیر تحریمها علیه نفت روسیه پس از حمله مسکو به اوکراین، نسبت به قاچاق نفت ایران نرمتر عمل کرده باشد. این درآمد به تهران امکان داده تا به شدت در سرکوب داخلی و تجاوزات خارجی سرمایهگذاری کند. در داخل، رژیم خیزش مهسا در سال ۲۰۲۲ را به شدت سرکوب کرد. در سطح منطقهای، تهران ارسال پول و سلاح به نیروهای نیابتی و متحدان خود در یمن، عراق، سوریه، لبنان و غزه را تقویت کرده است. نتیجه این اقدامات شامل حملات حوثیها در دریای سرخ، حمله تروریستی ۷ اکتبر توسط حماس و هدف قرار دادن مداوم نیروهای آمریکایی در عراق و سوریه بوده است.
چهار پیام حذف اسماعیل هنیه در قلب تهران
جمهوری اسلامی و دستگاههای نظامی و امنیتی آن بر خلاف آنچه تبلیغ میکنند، ضعیف، ناکارآمد و ناتوان هستند. در مسیر براندازی جمهوری اسلامی، ملت ایران و کشور اسرائیل منافع مشترکی دارند و هر دو سو نیز از امکاناتی برخوردار هستند که میتوانند به یکدیگر در مسیر سرنگونی جمهوری اسلامی کمک کنند. در این مسیر سفر شاهزاده رضا پهلوی به اسرائیل در سال ۲۰۲۳ گامی مهم و تاریخساز در برقراری این ارتباط بوده است.
علی خامنهای در مراسم تنفیذ: از حمله به پهلوی تا امر و نهی به قوای چهارگانه
نگاهی به سخنرانی خامنهای نشان میدهد که او ۱۸ درصد از محتوای سخنرانی خود را به حمله به سلسله پهلوی و کارنامه رضاشاه و محمدرضاشاه اختصاص داد. اختصاص ۱۸ درصد از این سخنرانی به حمله به پادشاهی پهلوی - که آن را بایستی در تداوم حملات فزایندهی خامنهای و دیگر مقامات جمهوری اسلامی به سلسله پهلوی ارزیابی کرد - حاصل گسترش پشتیبانی جامعهی ایران، از پادشاهی پهلوی و میراثدار آن، شاهزاده رضا پهلوی است، چنانکه در سه موج اعتراضیِ انقلاب ملی در سالهای ۹۶، ۹۸ و ۱۴۰۱ این پشتیبانی را دیدیم.
چگونه جنگ اسراییل و حزبالله میتواند بازار انرژی را داغ کند
راه صلح از اعمال قدرت و ارزیابی واقعبینانهی استراتژی دشمن میگذرد. اگر ایالات متحده، اروپا و کشورهای عربی میانهرو بخواهند تهدید محور مقاومت را برای اقتصاد جهانی خنثی کنند، ضروری است که حلقهی فشار فزایندهی آن را از هم بگسلانند. این هزینه ممکن است برای ایالات متحده و اروپا بالا باشد، اما در مقایسه با هزینهای که غرب در صورت اجازه دادن به جمهوری اسلامی و نیرویهای نیابتی آن برای تهدید بازارهای جهانی انرژی پرداخت خواهد کرد، ناچیز است.
ارز چندنرخی؛ فساد سازمانیافته برای تعمیق تبعیض در یک نظام بسته
محمدرضا جهانپرور، بورگان نظامی نرجآباد و سعید قاسمینژاد
در این یادداشت کوتاه دکتر محمدرضا جهانپرور و دکتر بورگان نظامی نرجآباد، دو اقتصاددان برجسته ایرانی همراه با دکتر سعید قاسمینژاد، عضو شورای سیاستگذاری «فریدون» و دکترای اقتصاد مالی، به مسئله ارز چندنرخی در ایران میپردازند و آن را از جمله ابزارهای جمهوری اسلامی برای تعمیق تبعیض و فساد ارزیابی میکنند. به باور این سه تن، چندنرخی بودن ارز در ایرانِ تحت سلطهی جمهوری اسلامی، مسئلهای سیاسی است و نه اقتصادی و بالتبع راهحل آن نیز یک ایدهی سیاسی است؛ برانداختن جمهوری اسلامی.
تورم و نظام اسلامی
محمدرضا جهانپرور، بورگان نظامی نرجآباد و سعید قاسمینژاد
چهار دهه پس از برآمدن جمهوری اسلامی تولید ناخالص سرانه واقعی به دلار ۲۰۱۵ همچنان از سطح پیش از بهمن ۵۷ پایینتر است. در حالیکه ایران پیش از بهمن ۵۷ در فاصله سالهای ۱۹۶۱ تا ۱۹۷۸ شاهد متوسط رشد سالانه ۸.۸ درصد بود، پس از ۵۷ این رقم به ۲ درصد رسیده است.
جمهوری اسلامی در سال ۲۰۲۳ چقدر نفت فروخت؟
گروهی دو حزبی در مجلس نمایندگان و سنا در نامهای به جو بایدن از او خواستند تا تحریمهای ایالات متحده علیه صادرات نفت ایران را اعمال کند. عدم اعمال تحریمها توسط بایدن به جمهوری اسلامی امکان داده است دهها میلیارد دلار درآمد نفتی کسب کند که رژیم آن را صرف سرکوب در داخل و تهاجم در خارج کرده است.
در این میان شاید این روزها در بیت رهبری کسانی مشغول بحث با خامنهای باشند که یک خاورمیانهی در آتش، فضای مطلوبیست برای فرار هستهای به سوی سلاح اتمی و اینک زمان روی مین رفتن نیروهای نیابتی است تا نایب امام زمان سریعتر و کمدردسرتر، گام نهایی به سوی بمب اتمی شیعی را بردارد.
آبراهامیان منکر مشکلات اقتصادی مردم نیست. اما راه حل را بازگشت جمهوری اسلامی به «عصر روشنگری و دوران خاتمی» میداند. «مورخ» ما به رغم اعتقاد به دیالکتیک تاریخی ظاهرا تاریخ را نه یک رودخانه که میگذرد و میرود بلکه یک مرداب میبیند. مردابی که مکرر میشود پرید داخل آن و بیرون آمد.
بابک مینا
آیا نوپهلویگرایان تجددخواهانی رادیکال هستند؟ یا آنان محافظهکارانی تجددستیزند؟ از آنجا که نوپهلویگرایی حاصل خلق از عدم نیست، و بر اساس سابقهای تاریخی خود را تعریف میکند، پاسخ این پرسشها را نمیتوانیم به گونهای ذهنی و منقطع از تاریخ بدهیم.
با بازخوانی تنبیهالامه و همینطور آثار شیخ فضلالله نوری درخواهیم یافت که اینگونه نیست که آرای یکی به دموکراسی و آزادی برسد و دیگری به استبداد دینی بلکه هر دو میتواند به درجاتی مبلغ تمامیتخواهی مذهبی بشود.
لنین که خود رهبر انقلاب ۱۹۱۷ بود در ژانویه همین سال و تنها کمی چند قبل از انقلاب در سخنرانیای در جلسهی سوسیالیستهای جوان سوئیسی در فولکشائوس زوریخ گفت: «ما، آدمهای پیر، شاید آنقدر زنده نمانیم که نبردهای سرنوشتساز انقلاب آتی را ببینیم...»
جمهوری اسلامی که بر اساس ایدهی «حکومت اسلامی» بر ایران حاکم شد، از سازوکار حکومتهای اسلامی سدههای پیشین برای نظارت بر امور اجتماعی نیز بهره گرفت. یکی از این ساز و کارها «حِسبَه» بود که در آن حکومتها وجود داشت.
بابک مینا
از میان رهبران پسااستعماری در کشورهای مسلمان میتوان به نمونهٔ جمال عبدالناصر و سرنوشت تراژیک ملیگرایی عربی اشاره کرد. ملیگراییِ تلافیجو و تودهگرای عبدالناصر در مصر زمانی الگوی آرمانیِ رهبرانِ پسااستعماری در جهان عرب بود
خلاصه نظریه مارکوس این است که مطالعه مواردی مثل قحطی ۱۹۲۸-۱۹۳۳ در اوکراین و قزاقستان در شوروی سابق و ۱۹۵۸-۱۹۶۱ در چین ما را به این نتیجه میرساند که گاه حکومتها از بلایای فراگیر به عنوان سلاحی برای کنترل توده مردم و سرکوب اعتراضات آنها استفاده میکنند.
