Wetenschap

Chronobiologie

De organisaties EBRS (European Biological Rhythms Society), ESRS (European Sleep Research Society) en SRBR (Society for Research on Biological Rhythms) hebben een gezamenlijk statement uitgebracht over de zomertijd-standaardtijd-regeling. In dit statement raden ze permanente standaardtijd aan in plaats van permanente 'zomertijd', omdat standaardtijd beter is voor de volksgezondheid. Er wordt duidelijk aangegeven dat het afschaffen van het verzetten van de klok en overgaan op standaardtijd een kans is om de gezondheid van de inwoners van landen te verbeteren. Lees hier het volledige Statement op de website van EBRS.

Kijk naar deze video van Marijke Gordijn, gemaakt door de Universiteit van Nederland in samenwerking met het AD. Chronobioloog Marijke Gordijn legt erg helder uit hoe het zit met 3 tijdzones: Engelse tijd, standaardtijd, 'zomertijd' en onze biologische klok.

In Safety! magazine is een artikel gepubliceerd, geschreven door chronobioloog Marijke Gordijn en wetenschapper Marco Langbroek (archeoloog en historicus). Zij geven hierin onder andere uitleg over de geschiedenis van tijdzones, wat tijdzones inhouden en de effecten ervan op de biologische klok. Wat is het effect van een tijdssysteem op de biologische klok en daarmee op veiligheid en gezondheid? Lees het artikel 'Biologische klok speelt grote rol veiligheid en gezondheid'.

De Duitse chronobioloog Till Roenneberg is er duidelijk over: 'zomertijd' maakt dik, dom en chagrijnig. Dat lijken kleine problemen, maar ook vergrote kans op allerlei vormen van kanker en diabetes liggen ons in het verschiet als we blijven leven volgens een tijdsindeling van een oostelijkere tijdzone. In het uitgebreide artikel over 'De nadelen van permanente zomertijd' in de Tagesspiegel onderbouwt professor Roenneberg met argumenten en relevante, wetenschappelijke onderzoeken zijn pleidooi voor invoering van de geografische tijdzone per land. De grafische weergaven van kaartjes van Europa met de verschillende tijdzones en daarbij de gehanteerde indeling verhelderen zijn verhaal nog eens.

De Amerikaanse chronobioloog Martha Merrow, sinds 1996 werkzaam aan de Ludwig Maximilians Universiteit in München, heeft onderzoek gedaan naar moleculaire en genetische mechanismen van zowel de circadiane klok als van menselijk gedrag en medische psychologie (Bron: Wikipedia). In het artikel in Metro Nieuws 'We worden ziek van de zomertijd' wordt haar uitleg over chronobiologie, tijdsindeling en gezondheid helder weergegeven (het gaat onder andere over sociale jetlag, invloed van kloktijd (sociale tijdsindeling) op gezondheid en haar voorstel voor één mondiale tijd).

Mensen in balans

Onze biologische klok is van essentieel belang voor onze gezondheid. Bij waken en slapen speelt onze interne klok een belangrijke rol. Het evenwicht tussen ons lichaam en externe factoren, zoals daglicht, is essentieel voor ons functioneren. Diverse onderzoeken hebben aangetoond, dat verstoren van dit biologische ritme (door bijvoorbeeld reizen over tijdszones of door het verzetten van de klok) aanpassingsproblemen met zich meebrengt. Deze problemen variëren van een gevoel van ongemak tot psychische en lichamelijke ziekten (zie ook het kopje 'Minder beroertes en hartfalen' hieronder).

Met het verzetten van de klok van wintertijd (d.i. standaardtijd) naar zomertijd verkort je de nacht met een uur, wat direct een uur slaapgebrek oplevert. Je slaapt immers niet direct een uur eerder in. De wekker gaat daarentegen wél meteen een uur eerder. Een mens heeft ongeveer 2 weken nodig om gevoelsmatig aan dit nieuwe ritme te wennen. Het is ineens 's ochtends een uur langer donker en 's avonds een uur langer licht. Bij het ontwaken mis je de natuurlijke lichtprikkel. Zonder het verzetten van de klok worden de dagen geleidelijk langer. In het voorjaar wordt het van nature dus nooit donkerder in de ochtend, maar geleidelijk steeds eerder licht (zo'n 2 tot 3 minuten per dag). Ook 's avonds wordt het geleidelijk steeds later donker. De natuur voorziet in een geleidelijke overgang naar vroeger opstaan in de zomer. Met het verzetten van de klok wordt het natuurlijk ritme verstoord. De abrupte wisseling in dagritme geeft de mens een optater in plaats van de mogelijkheid om zijn biologische ritme te volgen. Met alle gezondheidsgevolgen van dien.

Minder verkeersslachtoffers

In de week na het vooruit zetten van de klok vallen er significant meer verkeersslachtoffers. Automobilisten zijn moe doordat ze korter hebben geslapen. Je valt immers niet ineens een uur eerder in slaap als je een uur eerder naar bed gaat. Het kost tijd om je aan te passen aan de zomertijd. Gebruik maken van standaardtijd vereist geen aanpassing en scheelt daardoor verkeersslachtoffers. Het gaat volgens De Rekenkamer Wat kost zomertijd? om ongeveer 10 verkeersdoden meer per jaar. Sinds 1977 tot 2016 spreken we dan over 390 extra verkeersdoden.

Minder beroertes en hartfalen

Het verzetten van de klok is een abrupte, verplichte verandering van het dagritme voor velen. Werk en school beginnen immers op een afgesproken kloktijd. Bijna iedereen heeft daardoor te maken met het verschuiven van zijn dagritme. Deze verschuiving gaat verre van vlekkeloos voor het menselijk lichaam. Slaapgebrek is het gevolg voor velen. Te weinig slapen heeft veel nadelige effecten op de gezondheid, zoals verhoogd lichaamsgewicht en toename van vet rondom de buik en organen. Dit zijn gezondheidsrisico's, waar we mee te maken hebben. Studies hebben aangetoond, dat het verzetten van de klok meer beroertes en hartfalen tot gevolg heeft.

Fitter, actiever en sportiever

Met het juiste tijdsysteem, namelijk permanente West Europese Tijd voor West Europese landen zoals Nederland, zullen we ons fitter, actiever en sportiever voelen. De lange termijneffecten zoals de gevolgen van slaaptekort en ritmeverstoringen, zoals hart- en vaatziekten, overgewicht en diabetes type 2 zullen significant minder optreden bij de bevolking. Wij zullen gezonder zijn met een stabiele en juiste kloktijd gedurende het hele jaar. De korte termijneffecten, zoals directe toename van slaperigheid, vermoeidheid, concentratieproblemen, slaapgebrek, risico op ongelukken en verhoogd aantal hartinfarcten, zullen verdwijnen.