Tại sao doanh nghiệp cần hiểu rõ báo cáo tài chính, không chỉ riêng kế toán

Báo cáo tài chính thường được gắn liền với trách nhiệm của bộ phận kế toán, nhưng trong thực tế, đây là công cụ vô cùng quan trọng mà bất kỳ nhà quản lý, nhà đầu tư, hoặc chủ doanh nghiệp nào cũng cần hiểu rõ. Việc nắm bắt đúng và đủ nội dung của báo cáo tài chính sẽ giúp đưa ra các quyết định điều hành chính xác hơn, kiểm soát dòng tiền hiệu quả hơn và tránh những rủi ro tài chính tiềm ẩn.

Không chỉ là một bản tổng kết khô khan về số liệu, báo cáo tài chính chính là bức tranh toàn cảnh về sức khỏe tài chính của doanh nghiệp – điều mà người quản lý không thể phó mặc hoàn toàn cho kế toán.

1. Báo cáo tài chính là “ngôn ngữ chung” của quản trị doanh nghiệp

Trong kinh doanh, mọi hoạt động đều thể hiện qua số liệu. Lợi nhuận, doanh thu, chi phí, dòng tiền, nợ vay – tất cả đều được thể hiện rõ trong báo cáo tài chính. Đây là lý do vì sao doanh nghiệp muốn quản lý hiệu quả, ra quyết định đúng thì phải bắt đầu từ việc hiểu báo cáo tài chính gồm những gì.

Việc nắm rõ thành phần cơ bản như bảng cân đối kế toán, báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, báo cáo lưu chuyển tiền tệ và phần thuyết minh sẽ giúp nhà quản lý có cái nhìn toàn diện về tình hình tài chính doanh nghiệp tại một thời điểm hoặc trong một kỳ kế toán.

Bạn có thể tham khảo chi tiết tại: báo cáo tài chính gồm những gì

2. Lý do nhà quản lý, chủ doanh nghiệp cần chủ động đọc hiểu báo cáo tài chính

2.1. Không bị động trong quyết định chiến lược

Việc hiểu báo cáo tài chính giúp nhà quản trị:

• Đánh giá được khả năng sinh lời thực tế

• Phân tích chi phí, hiệu quả kinh doanh

• Biết được dòng tiền có đang lành mạnh không

• Xác định điểm mạnh – điểm yếu về tài chính để lập kế hoạch phát triển hoặc tái cấu trúc

Một giám đốc không hiểu báo cáo tài chính có thể đưa ra quyết định dựa vào cảm tính hoặc thông tin không đầy đủ, từ đó dẫn đến sai lầm nghiêm trọng.

2.2. Hiểu để đặt câu hỏi đúng và kiểm soát tốt hơn

Khi nắm được cách đọc báo cáo tài chính cơ bản, người quản lý sẽ biết cần kiểm tra chỉ tiêu nào, số liệu nào có bất thường và cần làm rõ điều gì từ bộ phận kế toán. Điều này giúp tăng tính minh bạch và giảm rủi ro sai sót hoặc gian lận.

3. Không cần là kế toán vẫn có thể hiểu và vận dụng tốt báo cáo tài chính

Hiểu báo cáo tài chính không đồng nghĩa với việc phải xử lý định khoản, ghi sổ sách hay nắm vững hệ thống tài khoản. Điều cần thiết là biết cách đọc – phân tích – ứng dụng số liệu để ra quyết định quản trị. Một số điểm cơ bản người quản lý nên nắm:

• Hiểu rõ từng mẫu báo cáo tài chính: Hình thức trình bày phổ biến, định dạng chuẩn theo quy định và mục đích của từng báo cáo. Việc hiểu cấu trúc của mẫu báo cáo tài chính sẽ giúp bạn dễ dàng tiếp cận và phân tích số liệu hơn.

• Biết vai trò của phần thuyết minh: Nhiều người chỉ đọc số liệu tổng hợp mà bỏ qua phần thuyết minh, trong khi đây là nơi giải thích chi tiết các chỉ tiêu, chính sách kế toán áp dụng và các yếu tố phát sinh có ảnh hưởng lớn đến kết quả. Bạn có thể xem rõ hơn tại: thuyết minh báo cáo tài chính

• Hiểu báo cáo tài chính hợp nhất khi có công ty con: Trong các tập đoàn hoặc công ty mẹ – con, việc lập báo cáo tài chính riêng không phản ánh đầy đủ tình hình toàn hệ thống. Người điều hành cần hiểu thế nào là báo cáo tài chính hợp nhất và cách phân tích hợp lý giữa báo cáo hợp nhất và báo cáo riêng lẻ.

4. Cách tiếp cận báo cáo tài chính hiệu quả cho nhà quản lý

4.1. Bắt đầu từ tổng thể đến chi tiết

Trước hết, hãy nhìn tổng quan các chỉ số chính: doanh thu, lợi nhuận, tổng tài sản, dòng tiền thuần... Sau đó, đi sâu vào từng chỉ tiêu và đọc phần thuyết minh để hiểu nguyên nhân biến động.

4.2. Học cách phân tích theo mối quan hệ giữa các báo cáo

Báo cáo tài chính không nên nhìn tách biệt. Doanh nghiệp lời nhưng dòng tiền âm? Chi phí quản lý tăng nhưng không tương xứng với doanh thu? Những mối quan hệ này mới là yếu tố quyết định chất lượng tài chính.

4.3. Trau dồi kiến thức theo chuẩn mực

Việc nắm vững quy định pháp lý cũng rất quan trọng để đảm bảo báo cáo tài chính đúng luật. Đối với các doanh nghiệp Việt Nam, bạn nên tham khảo thêm cách lập báo cáo tài chính theo Thông tư 200 – văn bản pháp lý chuẩn đang được áp dụng rộng rãi hiện nay.

Kết luận: Báo cáo tài chính là công cụ quản lý – không chỉ là nghĩa vụ

Thay vì xem báo cáo tài chính là tài liệu “phải nộp” cho cơ quan thuế, doanh nghiệp nên thay đổi tư duy: đây là công cụ quản trị giúp doanh nghiệp sống khỏe, lớn mạnh và phát triển bền vững. Chỉ khi chủ doanh nghiệp và cấp quản lý chủ động hiểu và ứng dụng được báo cáo tài chính thì hiệu quả quản lý mới thực sự bứt phá.

Hãy bắt đầu từ những gì đơn giản nhất: học đọc, học phân tích, học đặt câu hỏi. Và đặc biệt, hãy biến báo cáo tài chính từ tài liệu bắt buộc thành lợi thế chiến lược cho tổ chức của bạn.

Bài viết cùng chủ đề:

• Tại sao doanh nghiệp cần hiểu rõ báo cáo tài chính, không chỉ riêng kế toán?

• Những sai lầm phổ biến khi đọc và phân tích báo cáo tài chính

• Lộ trình tự học báo cáo tài chính cho người không chuyên

• Vai trò của báo cáo tài chính trong việc ra quyết định quản trị

• Cập nhật kiến thức làm báo cáo tài chính đúng quy định và thực tế