Uitgeverij Dupuis

Uitgeverij Dupuis begon in 1898 als drukkerijtje in het Waalse Marcinelle. De eerste uitga-ven waren parochieblaadjes en Franstalige tijdschriften. In 1936 verscheen Humoradio als Nederlandstalige versie van het Waalse radioprogrammaweekblad Moustique . Niet veel later verschenen het striptijdschrift Robbedoes  en stripalbums over de vermaarde Guust Flater. In 1958 werd Humoradio omgedoopt tot Humo . 

Humoradio

Behalve de radioprogrammering bevatte Humoradio sappige teksten over filmsterren en sportvedettes en sterke verhalen over opzienbarende moordzaken. Voor de humor zorg-den cartoons en moppenrubrieken. Daarnaast stonden er korte verhalen en feuilletons in, onder meer van Edgar Wallace, Leslie Charteris en Havank . Het vervolgverhaal Vier vreemde vrienden verscheen in de loop van 1955. 

Gevoeligheden

Een eerste verkenning wees al uit dat er veel tekst uit het boek geschrapt was. Vooral de kenmerkende Havankiaanse wijdlopigheid en lolbroekerij waren het slachtoffer. Fouten zijn verbeterd (en nieuwe fouten ontstonden). Onduidelijke of al te Nederlandse verwijzingen werden geschrapt. Nu brengt een nauwkeurige woord voor woord vergelijking met de oorspronkelijke tekst  aan het licht dat deze uitgave zeer omzichtig omsprong met een drietal gevoelige onderwerpen. Bij elk daarvan geef ik drie voorbeelden.

De Taal

Taal speelt in België een belangrijke rol. Voor het Engels is weinig plaats. Daarom zijn tussenwerpsels als ‘By the way’, ‘Damn, boy’, en ‘How thrilling’ geschrapt. Verder is het bij onze Zuiderburen óf Nederlands óf Frans. Een Vlaming spreekt niet graag Frans. Een Waal laat nooit vrijwillig merken dat hij de Nederlandse taal machtig is. 

• Dus… in ons Vlaamse vervolgverhaal staan niet al te veel Franse woorden. Een keertje ‘petite Parisienne’ als het over Manon gaat, of ‘Enchantée’ bij een kennismaking, dat kan nog net;

• Maar een in het Frans uitgesproken verzuchting van de Schaduw is voor het gemak toch maar in zijn geheel weggelaten;

• Tot overmaat van ramp verkondigt Havank dat de Schaduw ‘…een hartstochtelijk bewonderaar was en minnaar van zijn kostelijke moedertaal…’ en dat ‘Tout ce qui n’est pas clair, n’est pas français.’ Dat soort praatjes… nee, daar maak je geen vrienden mee in Vlaanderen. Schrappen!

De Kerk

Havank had een moeizame relatie met het katholicisme. Een kort verblijf op een seminarie, een vroeg afscheid van het geloof, een late terugkeer naar de Kerk… Het leidde in zijn boeken tot vele badinerende opmerkingen over serieuze religieuze zaken. Maar de katholieke uitgeversfamilie Dupuis ‘…was godvruchtig en zorgde ervoor dat ze niemand tegen de borst stuitte’ . 

De Vrouw

De lezer van Humoradio verdiende bescherming tegen al te opwindende teksten. Hij zou eens op zondige gedachten gebracht worden. Nu staat Havank niet bekend om zijn erotische praatjes; toch hebben een paar passages de Humoradio-redacteur tot ingrijpen aangezet. 

• Dat Silvère beseft dat Lady Emma ‘in haar jeugd een betoverend mooie vrouw moet zijn geweest’ mocht de Vlaamse lezer niet weten; zo hoort men kennelijk niet over een Lady te denken;

• Een ‘belaagde legendarische maagd’ werd een neutrale ‘ontvoerde vrouw’. De overweging dat de gevangene waarschijnlijk ‘even weinig legendarisch als maagd’ was, kon daardoor gelukkig ook verdwijnen. Maagden die geen maagd blijken te zijn, dat brengt een zedige Vlaming in de war;

• In een merkwaardige episode ontmoet de Schaduw een armoedig gekleed ‘zigeunerinnetje’. Al vlot stelt hij vast dat ‘die vale vodden een gracieuse gestalte omhulden’. Allemaal prima, dat mag nog. Maar vervolgens staat de Schaduw haar schaamteloos met zijn ogen uit te kleden: hij overweegt dat ‘het de moeite waard moest zijn die gestalte zonder al die emballage te mogen beschouwen’. En hij fantaseert gretig verder over haar ‘olijfkleurige huid, haar grote donkere ogen’ en later ook nog over haar ‘zo welgevormde benen’.  Al deze fantasieën zijn verwijderd. Een brave Vlaming gaat er maar raar van dromen…