Kitabu cha Mwongozo wa Mwezeshaji Jamii (CBT)

MWONGOZO WA MWEZESHAJI WA JAMII (COPO CBT HANDBOOK)

TOLEO LA KWANZA

JUNI 2026

IMETOLEWA NA:

Community Plus Organization (COPO)
Morogoro, Tanzania

🌐 Website: https://tinyurl.com/copoafrica
📧 Email: copplusorg@gmail.com

HAKI MILIKI (COPYRIGHT)

Hairuhusiwi kunakili, kusambaza, au kuchapisha sehemu yoyote ya waraka huu bila idhini rasmi ya Community Plus Organization (COPO).

DIBAJI

Ninayo furaha kuwasilisha Mwongozo wa Community Based Trainers (CBTs)/Wawezeshaji wa Jamii wa Community Plus Organization (COPO), ambao ni chombo rasmi kinachoongoza uteuzi, mafunzo, uthibitishaji na usimamizi wa CBTs katika ngazi zote za utekelezaji.

CBTs ni nguzo muhimu katika utekelezaji wa mipango ya maendeleo ya jamii, hususani katika kupunguza umaskini uliokithiri, uwezeshaji wa kiuchumi, usawa wa kijinsia na maendeleo endelevu. Kupitia mfumo huu, COPO inalenga kuifikia jamii moja kwa moja kwa ufanisi zaidi na ushirikiano wa karibu na wananchi.

Mwongozo huu unaweka viwango, taratibu na maadili ya kitaasisi yatakayohakikisha uwajibikaji, uwazi na ubora wa huduma zinazotolewa na CBTs katika ngazi ya kijiji/kata, wilaya na mkoa chini ya usimamizi wa COPO.

Ninawasihi CBTs, viongozi na wadau wote kuusoma, kuuelewa na kuutekeleza kwa umakini ili kufanikishamalengo ya COPO ya kujenga jamii imara, yenye uwezo na inayojitegemea.

Kwa niaba ya COPO, nawashukuru wadau wote wanaoendelea kuunga mkono juhudi hizi za maendeleo ya jamii.

L ughano Keneth Mwamboghela
Mkurugenzi Mtendaji
Community Plus Organization (COPO)
Juni 2026

SHUKRANI

Community Plus Organization (COPO) inatoa shukrani za dhati kwa wadau wote, viongozi wa jamii, wataalamu na wanachama wanaochangia katika maendeleo ya programu za ukuaji wa Shirika letu.

Shukrani maalum ziwaendee viongozi wa serikali za mitaa, wilaya na mikoa kwa ushirikiano wao katika kuwezesha shughuli za maendeleo ya jamii kwa kulitumia shirika kama mwavuli.

VIFUPISHO

COPO – Community Plus Organization
CBT – Community Based Trainer
CoDO – Community District Officer
CoRO – Community Regional Officer
CDSC – Community Development Support Committee
SDGs – Sustainable Development Goals
M&E – Monitoring and Evaluation
VICOBA – Village Community Bank
NGO – Non-Governmental Organization
HQ – Makao Makuu ya COPO

MWANZO WA MWONGOZO (SDG ALIGNMENT)

Mwongozo huu unaunga mkono Malengo ya Maendeleo Endelevu (SDGs):

SDG 1 – Kutokomeza Umaskini
SDG 5 – Usawa wa Kijinsia
SDG 8 – Ajira na Uchumi Endelevu

UTANGULIZI WA JUMLA (EXECUTIVE OVERVIEW)

“COPO CBT Handbook” ni mwongozo rasmi unaoeleza jinsi Community-Based Trainers (CBTs) wanavyochaguliwa, kufundishwa, kuthibitishwa na kusimamiwa.

CBT ni mtu wa jamii anayesaidia Shirika kufika moja kwa moja kwa wananchi kupitia:

Uhamasishaji wa jamii
Usajili wa wanachama
Mafunzo ya vikundi
Ufuatiliaji wa miradi ya maendeleo
Ukusanyaji wa taarifa za jamii

CBT ni kiungo muhimu kati ya Shirika na jamii.

MFUMO WA UONGOZI

Mfumo wa uongozi ni wa ngazi 4:

👉 CBT → CoDO → CoRO → COPO Headquarters (HQ)

Maelezo:

CBT – Hufanya kazi moja kwa moja na jamii
CoDO (Community District Officer)

Husimamia CBT kata zote ndani ya wilaya/Halmashauri husika.

CoRO (Community Regional Officer) Husimamia

wilaya/Halmashauri zote ndani ya mkoa

HQ (Makao Makuu) Huongoza sera, uthibitisho na maamuzi ya mwisho

SURA YA KWANZA: UTANGULIZI

1.1 COPO ni nini?

“Community Plus Organization” (COPO) ni shirika lisilo la kiserikali linalolenga kuboresha maisha ya wananchi kupitia:

Kupunguza umaskini uliokithiri
Kukuza ujasiriamali
Elimu ya jamii
Usawa wa kijinsia
Uwezeshaji wa kiuchumi

1.2 DIRA YA COPO

Jamii yenye uwezo wa kujitegemea kiuchumi na kijamii.

1.3 DHIMA YA COPO

Kuwawezesha wananchi kupitia elimu, ujuzi na miradi ya maendeleo endelevu.

1.4 MAADILI YA COPO

COPO inaongozwa na:

Uadilifu
Uwajibikaji
Uwazi
Ushirikiano
Heshima
Ubunifu
Usawa

1.5 LENGO LA MWONGOZO

Mwongozo huu unalenga:

Kuweka mfumo rasmi wa CBT
Kueleza majukumu ya CBT
Kuweka viwango vya maadili
Kuwezesha uwajibikaji
Kuimarisha utendaji wa jamii

SURA YA PILI: MFUMO WA CBT

CBT anafanya kazi katika mfumo ufuatao:

👉 CBT → CoDO → CoRO → HQ

Majukumu kwa ngazi:

CBT

Kuhamasisha jamii
Kusajili wanachama
Kuendesha mikutano ya vikundi
Kukusanya taarifa

NB: Atakuwa mwenyekiti wa kamati ya wajumbe 5. Afisa Maendeleo Kata ni mshauri wa kamati.

CoDO

Kusimamia CBT wote ndani ya wilaya/Halmashauri
Kuhakikisha taarifa zinawasilishwa kwa wakati
Kuratibu mafunzo

NB: Atakuwa mwenyekiti wa kamati ya wajumbe 5.

Aina ya kiongozi mshauri, itategemea agenda iliyopo

mezani wakati husika.

CoRO

Kusimamia Halmashauri zote ndani ya Mkoa husika
Kuandaa ripoti za mkoa
Kutoa ushauri kwa HQ

NB: Atakuwa mwenyekiti wa kamati ya wajumbe 5.

Aina ya kiongozi mshauri, itategemea agenda iliyopo

mezani wakati husika.

HQ

Uthibitisho wa CBT
Sera na maamuzi ya mwisho
Usimamizi wa kitaifa

SURA YA TATU: SIFA ZA KUWA CBT

Mtu anayestahili kuwa CBT lazima awe na:

3.1 Sifa za msingi

Raia wa Tanzania
Mkazi wa eneo husika
Umri wa miaka 18 au zaidi
Anaweza kusoma na kuandika Kiswahili

3.2 Sifa za tabia

Mtu mwaminifu
Mwenye nidhamu
Asiyekuwa na historia ya rushwa
Anayeheshimu jamii

3.3 Sifa za ziada

Anaweza kuhamasisha watu
Anaweza kuandika taarifa
Ana uelewa wa shughuli za jamii

SURA YA NNE: UTEUZI WA CBT

Mchakato wa uteuzi:

Hatua:

Tangazo la nafasi
Kupokea maombi
Uchambuzi (CoDO)
Usaili
Uteuzi wa majaribio (miezi 3–6)
Tathmini
Uthibitisho na HQ

SURA YA TANO: MAFUNZO YA CBT

CBT hupitia mafunzo haya:

5.1 Mafunzo ya awali

Utambulisho wa COPO
Majukumu ya CBT
Maadili ya kazi

5.2 Mafunzo ya vitendo

Kazi za jamii
Uhamasishaji
Usajili wa wanachama

5.3 Mafunzo endelevu

Mafunzo ya mara kwa mara
Uboreshaji wa ujuzi
Wakati wa mradi maalum

SURA YA SITA: UTHIBITISHO WA CBT

CBT anathibitishwa baada ya:

Kumaliza mafunzo
Kufanya kazi kwa miezi 3–6
Kupata tathmini nzuri

Ngazi:

CBT wa majaribio
CBT aliyethibitishwa
CBT mwandamizi

SURA YA SABA: HAKI NA WAJIBU

Haki za CBT

Kupata mafunzo
Kupata mwongozo
Kuheshimiwa

Wajibu

Kutoa taarifa sahihi
Kuhamasisha jamii
Kufanya kazi kwa uaminifu

SURA YA NANE: TAARIFA NA TATHMINI (M&E)

CBT anatakiwa:

Kutoa ripoti za kila wiki/mwezi
Kuhakikisha taarifa ni sahihi
Kushirikiana na CoDO

Mfumo:

CBT → CoDO → CoRO → HQ

SURA YA TISA: MOTISHA

CBT anaweza kupata:

Vyeti vya pongezi
Mafunzo
Posho (kulingana na mradi)
Tuzo za utendaji bora

SURA YA KUMI: NIDHAMU

Makosa yamegawanyika:

Madogo

Kuchelewesha taarifa

Kati

Kushindwa kufuata maelekezo

Makubwa

Rushwa
Udanganyifu na Uzembe

Hatua:

Onyo
Kusimamishwa
Kuondolewa

VIAMBATISHO

Fomu ya maombi ya CBT (kwenye mfumo)
Kanuni za maadili
Fomu ya ripoti
Tathmini ya CBT
Ahadi ya CBT

MWISHO

COPO inawakaribisha CBT wote kushiriki kikamilifu katika safari hii ya kuleta mabadiliko chanya katika jamii. Tunawashukuru kwa kujitoa kwenu, na tunatambua mchango wenu mkubwa katika kuinua maisha ya wananchi.

Endeleeni kuwa waaminifu, wenye bidii na mfano bora katika jamii. Kumbukeni kuwa kila hatua mnayochukua ni sehemu ya kujenga taifa imara na jamii yenye matumaini mapya.

“Pamoja tunaweza. Endelea kuwa mwanga wa mabadiliko”.

UKURASA WA NYUMA (BACK COVER)

COMMUNITY PLUS ORGANIZATION (COPO)

CBT (Community-Based Trainers) ni mfumo wa wawezeshaji wa jamii unaolenga kukuza maendeleo endelevu, kupunguza umaskini, kuimarisha usawa wa kijinsia, kuongeza ajira na ujasiriamali pamoja na kuboresha ustawi wa jamii kupitia elimu, mafunzo na uwezeshaji wa wananchi.

Mwongozo huu umeandaliwa ili kutoa maelekezo ya utekelezaji wa CBT katika maeneo ya majukumu, maadili, uongozi, utendaji kazi na usimamizi katika ngazi zote za COPO.

Empowering Communities, Transforming Lives

🌐 Website: https://tinyurl.com/copoafrica

“WEZESHA, UWEZESHWE”