Doel begeleidingsinstrument voor startende leraren

Als coach/begeleider van startende leraren begeleid jij waarschijnlijk één of enkele leraren die recent op jouw school zijn gestart als nieuwe leraar. Het zijn learen die kersvers van de lerarenopleiding afkomen, maar er zitten mogelijk ook zij-instromers bij, of zelfs leraren (stagiaires) die nog niet klaar zijn met hun opleiding. Jij bent (mede) verantwoordelijk voor een succesvolle start van deze nog onervaren leraar binnen jouw schoolorganisatie, maar ook als leraar binnen het voortgezet onderwijs in het algemeen. Jij helpt deze startende leraar op weg, geeft feedback op zijn lessen en zijn functioneren binnen de school en wijst hem op verbeterpunten. Dit begeleidingsinstrument zal jou én de startende leraar hierbij kunnen helpen. Met name door een en ander zichtbaar, overzichtelijk én inzichtelijk te maken!

Een startende leraar op jouw school heeft aan jou lees- en schrijfrechten gegeven voor zijn account op Google Sites: zijn persoonlijke pagina. Onder het kopje ‘Startersmatrix: LB, LC of LD ’ zie je in één oogopslag waar deze startende leraar de komende tijd aan wil gaan werken. Door bepaalde vakjes van ‘competenties/rollen’ binnen de matrix in te kleuren (rood/oranje/groen), maakt de startende leraar zijn ontwikkeling zichtbaar:

• Groen: dit kan ik, dit beheers ik, dit zijn mijn sterke punten
• Oranje: dit is een ontwikkelpunt, hier wil ik aan gaan werken
• Rood: dit kan ik nog niet, dit beheers ik nog niet, maar ik ga er ook nog niet aan werken

Deze startersmatrix dient voor jou als vertrekpunt voor de begeleiding van deze starter. Jij als begeleider gaat hierover uiteraard met de starter in gesprek. De startende leraar levert zelf input voor de vulling van deze site. Hij zal waarschijnlijk als eerste de items vullen onder het kopje ‘algemene gegevens’ en 'verdiepende gegevens'. Hij zal vast de items ‘reflectie assessmentgesprek’, ‘beoordelingsformulier eindstage’ en ‘POP’ gebruiken als basis voor de invulling (het ‘inkleuren’) van de startersmatrix, oftewel het vaststellen van zijn ontwikkelpunten. Onder de diverse ‘Competenties’ kun je als begeleider lezen hoe de startende leraar zijn ontwikkeling bij genoemde competentie inschat: hoe hij zijn sterke punten verwoordt (en eventueel aantoont) en wat hij ziet als zijn ontwikkelpunten. Hij beschrijft bij zijn ‘ontwikkelpunten’ (SMART) wat hij wil ontwikkelen, hoe hij dit wil gaan aanpakken en hoe hij zijn ontwikkeling kan aantonen. Hij kan hiertoe ook bijlagen uploaden (bv. een leerlingenenquête).

Uiteraard zullen jullie over deze ontwikkelpunten per competentie met elkaar in gesprek gaan, je zult ongetwijfeld lessen gaan bezoeken en de starter mondelinge feedback geven, maar je kunt als begeleider ook schriftelijk feedback geven op deze site. Zo wordt dit begeleidingsinstrument een persoonlijk groeidocument, welke de starter eventueel ook in een volgende baan kan meenemen en kan tonen aan een nieuwe begeleider.

Werking Startersmatrix

De Startersmatrix geeft een duidelijk overzicht van de stand van zaken van de startende leraar met betrekking tot de competenties en rollen. In één oogopslag wordt duidelijk welke competenties en rollen volgens de startende leraar beheerst worden, waaraan op dit moment gewerkt wordt en welke competenties verdere aandacht nodig hebben. Dit alles is aangegeven met een kleurenschema.

Betekenis kleurenschema:

Groen: dit kan ik, dit beheers ik, dit zijn mijn sterke punten.

Oranje: dit is een ontwikkelpunt, hier wil ik aan gaan werken.

Rood: dit kan ik nog niet, dit beheers ik nog niet, maar ik ga er ook nog niet aan werken.

Werking van de competenties

Onder het kopje 'Competenties' vind je alle competenties die behoren bij een Leraar LB, LC en LD. Per competentie zijn de volgende onderdelen verwerkt:

• Sterke punten
• Zwakke punten
• Ontwikkelpunten
• Feedback coach/begeleider
• Behaalde ontwikkelpunten

Het eenvoudigst is om bij de onderdelen te werken met een lijst van opsommingstekens. Bij de ontwikkelpunten geef de startende leraar aan wat hij wil ontwikkelen, hoe hij dit wil gaan aanpakken en hoe hij zijn ontwikkeling aan kan tonen. De startende leraar kan onder andere bestanden toevoegen (bijvoorbeeld een leerlingenenquête), een afbeelding plaatsen, filmpjes uploaden (van een les) en een link plaatsen. Als coach/begeleider is het mogelijk om feedback te geven, namelijk bij 'feedback coach/begeleider'. De startende leraar moet jou dan wel eerst lees- en schrijfrechten geven (bewerkers toevoegen)!

Gewetens vraagstellingen per competenties

Als extra hulpmiddel en ondersteuning in je begeleiding van de startende leraar, kun je diverse gewetensvragen stellen. Een overzicht van de gewetensvragen per competentie is hieronder te vinden.

Interpersoonlijke competentie:

• Hoe authentiek ben je op school?
• Zie jij jezelf zoals anderen jou zien?
• Wat zien leerlingen als ze bij jou in je lokaal binnenkomen: een leraar die wat anders aan het doen is, of iemand die hen ontvangt?
• Wat zou je willen dat leerlingen over je schrijven als je jezelf zou googelen?

Pedagogische competentie:

• Hoe ziet volgens jou de ‘samenleving’ van de leerling er uit?
• Waarom stel jij regels?
• Hoe ga jij zelf met andermans regelgeving om?
• Wat doe je meer: letten op de dingen die fout gaan of op de dingen die goed gaan?
• Hoe vaak vroeg je de afgelopen les: 'Wie heeft er nog wat te vragen?' of 'Snapt iedereen het?'

Vakinhoudelijke & didactische competentie:

• Wanneer heb je voor het laatst je curriculum bestudeerd?
• Weet je wat in de eindtermen staat of denk je dat je dat weet?
• Welke verschillende didactische werkvormen gebruik jij?
• Hoe hou jij de onderwijskundige- en vakontwikkelingen bij?
• Welke vragen uit het laatste proefwerk waren voor leerlingen een volslagen verrassing?
• Welk van de volgende gedachten heb je bij het kiezen of schrijven van een toetsvraag: ‘Ik weet zeker dat de meeste leerlingen deze vraag goed kunnen beantwoorden’ OF ‘Ik weet zeker dat de meeste leerlingen deze vraag lastig kunnen beantwoorden’?

Organisatorische competentie:

• Pas jij de opstelling in de klas aan aan de activiteiten van de leerlingen?
• Overleg je met de leraar die ná jou in het lokaal komt, hoe hij/zij de opstelling van het meubilair wil?
• Welk stempel druk jij op de (technisch)onderwijsassistent door de manier waarop je hem/haar introduceert?
• Welke planningen van jou deel je met je leerlingen en reflecteer je daarop?

Competent in samenwerken met collega's:

• Gaat het teambelang boven jouw eigen belang?
• Kun jij in een enkele zin jullie teamdoel verwoorden?
• Welke positieve en constructieve bijdragen lever jij aan het bereiken van dat teamdoel?
• Hoe resultaat gericht ben jij op een teamvergadering?

Competent in samenwerken met de omgeving:

• Wat is jouw voornaamste reden om ouders/verzorgers uit te nodigen voor een spreekavond?
• Welke vragen stel jij aan de ouders tijdens de spreekavond?
• Waar ben je op uit: ouders gaan 'blij' naar huis of ouders gaan 'bezorgd' naar huis?
• Bij welk onderwerp ga jij 'je loopgraaf' in?

Competent in reflectie & ontwikkeling:

• Laat jij minstens 2x per jaar een ander naar je werkzaamheden kijken om feedback te vragen om daarvan te leren?
• Neem jij de moeite dagelijks te reflecteren op een aspect van je werk?
• Wat heb jij tot nu toe gedaan aan je verdere professionalisering?
• Waar heb je nog veel in te leren?
• Hou je een persoonlijk ontwikkelingsportfolio bij?