Een zelfstandige naamwoord kan je trouwens nog verder opsplitsen. Zo kunnen die woorden concrete zaken aanduiden, zoals mensen (man, Ineke), dieren (paard) en dingen (huis, hout), maar het kunnen ook plaatsen (Den Haag, Frankrijk) zijn. 

Of ze kunnen abstracte zaken zoals gevoelens (liefde), tijdsruimten (dag), eigenschappen (grootte), gebeurtenissen (botsing) en denkbeeldige personen of zaken (elf, Luilekkerland) weergeven.

Werkwoorden geven aan in welke tijd de zin staat: de verleden tijd, de tegenwoordige tijd of de toekomende tijd. Dat kan allemaal in één werkwoord, maar er kunnen ook twee of meer werkwoorden voor gebruikt worden.

Als in een zin meer dan één werkwoord staat, is een van die werkwoorden het hoofdwerkwoord. De andere werkwoorden zijn hulpwerkwoorden. Het hoofdwerkwoord heeft de vorm van een voltooid deelwoord of het hele werkwoord, ook wel de infinitief genoemd. Het hoofdwerkwoord is onmisbaar; als het wordt weggelaten uit de zin blijft een ongrammaticale zin over.

Hoofdwerkwoorden zijn er in twee soorten: zelfstandige werkwoorden (het belangrijkste werkwoord) en koppelwerkwoorden. 

Koppelwerkwoorden ‘koppelen’ het onderwerp aan een toestand, functie, hoedanigheid of eigenschap. Het gaat er bij koppelwerkwoorden dus altijd om dat het onderwerp iets ís. De bekendste koppelwerkwoorden zijn zijn, worden, blijven, blijken, lijken, schijnen, heten, dunken en voorkomen.

Het Nederlands heeft drie lidwoorden: de, het en een. 

Lidwoorden staan voor een zelfstandig naamwoord, zoals vrouw, bus, uur. Je kunt ze ook voor woorden plaatsen die je als zelfstandig naamwoord gebruikt, zoals een werkwoord (zoals ‘Het wachten duurde lang’) of een bijvoeglijk naamwoord (‘Er is een rode en een blauwe muts. Mag ik de rode?’). 

Tussen het lidwoord en het woord waar het bij hoort, kunnen een of meer andere woorden staan, zoals bijvoeglijke naamwoorden en telwoorden.

Telwoorden zijn woorden die het aantal of (rang)nummer van iets aangeven. Telwoorden kunnen het (niet) precieze aantal / (rang)nummer of een (niet-)gespecificeerd aantal of (rang)nummer aangeven. Met andere woorden, wanneer men het exacte aantal niet weet, zijn dat onbepaalde telwoorden, indien men dit wel weet, zijn dit bepaalde telwoorden.

Voorbeelden zijn getallen als vijf, miljoen, drieëntwintig. Ook beide is een hoofdtelwoord; het duidt altijd een tweetal aan. Ook de woorden veel en weinig en hun trappen van vergelijking (veel - meer - meest en weinig - minder - minst) behoren tot deze woordsoort. In informeel taalgebruik komt ook tig voor: ‘Dat heb ik je al tig keer verteld.’ Ook afgeleide vormen als tweeën (‘Wij tweeën weten wel beter’) en drietjes (‘We gaan gezellig met z’n drietjes op vakantie’) zijn telwoorden.

Rangtelwoorden worden kunnen dan gevormd door er -de of -ste aan toe te voegen: achtste, tiende, twintigste. Bij één hoort het rangtelwoord eerste, bij drie hoort derde. Ook de woorden laatste, middelste, hoeveelste en zoveelste behoren tot deze groep.

Bijwoorden zijn woorden die meer informatie over een werkwoord, een ander bijwoord, een bijvoeglijk naamwoord, een telwoord of over de hele zin geven. Er bestaan onder meer:

• bijwoorden van graad: heel, zeer, nogal, enigszins, hartstikke

• bijwoorden van plaats/richting: waarheen, hier, elders, ginds, opzij

• bijwoorden van tijd: wanneer, morgen, vandaag, gisteren, binnenkort, onlangs

• aanwijzende bijwoorden: daar, hier, nu

• onbepaalde bijwoorden: ergens, nergens, nooit, altijd

• vragende bijwoorden: waar, wanneer, hoe

• aanwijzende voornaamwoorden: verwijzen nadrukkelijk naar personen of zaken. Deze voornaamwoorden kunnen zelfstandig of niet-zelfstandig gebruikt worden. bv. Wil je deze chocolaatjes, of heb je liever zulke?

• betrekkelijke voornaamwoorden: verbinden twee zinnen met elkaar. De zinnen ‘Het boek wordt prachtig’ en ‘Ik schrijf dat boek’ kunnen met het betrekkelijk voornaamwoord dat met elkaar verbonden worden tot ‘Het boek dat ik schrijf, wordt prachtig.’ Datgene waarnaar een betrekkelijk voornaamwoord verwijst, heet het antecedent. Dat kan één woord zijn, maar ook een hele zin. Het boek is het antecedent van dat in de zin ‘Het boek dat ik schrijf, wordt prachtig.’

• bezittelijke voornaamwoorden: geven aan dat er een bepaalde relatie is tussen een persoon, dier of instantie en een zelfstandig naamwoord. In mijn fiets is iemand bijvoorbeeld eigenaar van een fiets. Bezittelijke voornaamwoorden kunnen zowel zelfstandig als niet-zelfstandig voorkomen. Bijvoorbeeld: ‘Dáár staat jouw (niet-zelfstandig) glas; dit is het mijne’ (zelfstandig). 

• onbepaalde voornaamwoorden: verwijzen niet naar specifieke personen of zaken. Het zijn algemene verwijzingen, waarbij het aantal of de identiteit van iets of iemand niet nader gespecificeerd wordt. Voorbeelden van onbepaalde voornaamwoorden zijn alles, andere(n), elk, ieder, iedereen, iemand, iets. 

• persoonlijke voornaamwoorden: verwijzen naar levende wezens of zaken, zonder die verder bij de naam te noemen: ik, jou, zij, hen, hem, etc. De vorm hangt af van de persoon, het getal, het geslacht en de functie in de zin.

• vragende voornaamwoorden: kunnen zelfstandig en niet-zelfstandig gebruikt worden. De zelfstandige vragende voornaamwoorden kunnen zowel naar personen als naar niet-personen verwijzen: Wie hoor ik daar? De niet-zelfstandige vragende voornaamwoorden passen zich aan aan het zelfstandig naamwoord dat erop volgt: Wiens idee was dat?

• wederkerende voornaamwoorden: verwijzen bijna altijd terug naar het onderwerp van de zin. Welke vorm juist is, hangt dan ook af van het onderwerp van de zin: 'De kapper scheert zich(zelf)' of 'Bij het schillen van de aardappels heb ik me(zelf) gesneden'.

• wederkerige voornaamwoorden: elkaar, elkander, mekaar zijn voorbeelden van wederkerige voornaamwoorden. Deze woorden drukken uit dat twee personen een wederzijdse handeling verrichten: ‘Sem en Indy groeten elkaar’ en ‘We hebben elkaar gisteren nog gezien.’

Een voornaamwoordelijk bijwoord is een combinatie van een van de bijwoorden van plaats er, hier, daar, waar, ergens, nergens en overal, en een of meer voorzetselbijwoorden (bijvoorbeeld af, aan, achter, door, heen, in, mee, op, toe, uit, van, voor). 

Betrekkelijk

Wanneer je een betrekkelijk voornaamwoord combineert met een voorzetsel, dan gebruiken we 'die' en 'dat' niet. Wat we wel doen, hangt ervan af of we verwijzen naar een persoon of niet.

• PERSONEN: voorzetsel + wie (bvb. aan wie)

• GEEN PERSONEN: waar+voorzetsel (bvb. waaraan)

Aanwijzend

Wanneer je een aanwijzend voornaamwoord combineert met een voorzetsel, dan gebruiken we ook 'die' en 'dat' niet. Ook hier hangt het ervan af of we verwijzen naar een persoon of niet.

• PERSONEN: voorzetsel + persoonlijk voornaamwoord (bvb. aan hem)

• GEEN PERSONEN: daar+voorzetsel (bvb. daaraan)

Persoonlijk

Wanneer je het persoonlijk voornaamwoord 'het' combineert met een voorzetsel, dan maak je een voornaamwoordelijk bijwoord met 'er':

• er + voorzetsel (bvb. eraan)