Ang Pulitika sa Car-Centrism at Bakit Nanatili itong Panlipunang Isyu
Ang car-centrism sa Kalakhang Maynila ay hindi lamang usapin ng trapiko; ito ay malalim na nakaugat sa sistema ng pamahalaan at kultura ng mga Pilipino. Ang desisyon ng gobyerno na maglaan ng mas malaking pondo para sa road infrastructure tulad ng expressways at flyovers kaysa sa modernisasyon ng pampublikong transportasyon ay isang malinaw na patunay ng kawalan ng balanseng pagpaplano. Halimbawa, noong 2022, mas malaki ang inilaan ng pamahalaan para sa road widening projects kumpara sa pagpapalawak ng MRT-LRT system, sa kabila ng mas malaking pangangailangan ng mga commuter.[4] Bukod dito, ang masidhing promosyon ng pagbili ng mga pribadong sasakyan sa pamamagitan ng mas mababang interes sa auto loans ay nagdulot ng mabilis na pagdami ng sasakyan sa kalsada. Sa kabila nito, walang sapat na regulasyon sa limitasyon ng mga pribadong sasakyan, na lalo pang nagpapalala sa congestion.
May kaugnayan and pagpapanatili ng car-centric policies sa malalim na pulitika ng bansa. Maraming opisyal ng gobyerno ang may koneksyon sa malalaking korporasyon ng mga automotibo at konstruksyon.[2] Ang pagkakaroon ng ganitong ugnayan ay nagiging sanhi ng conflict of interest, kung saan mas binibigyang-prayoridad ang pansariling interes kaysa sa kapakanan ng nakararami. Ang mahinang implementasyon ng mga batas na nagtataguyod ng pampublikong transportasyon, tulad ng Public Utility Vehicle Modernization Program (PUVMP), ay nagdudulot ng kawalan ng tiwala ng publiko sa mga polisiya ng pamahalaan. Sa halip na itaguyod ang modernisasyon, mas binibigyang-pansin ang pagbibigay ng subsidiya sa mga pribadong sasakyan tulad ng fuel excise tax exemption.[2]
Hindi lamang isyu ng transportasyon ang car-centrism; ito ay isang problemang may mas malalim na epekto sa ekonomiya, kalikasan, at lipunan. Ang patuloy na paggamit ng fossil fuels ng mga pribadong sasakyan ay nagdudulot ng polusyon na nagpapalala sa climate change. Ayon sa isang ulat ng Clean Air Asia noong 2023, ang transportasyon ang nag-aambag ng 39% ng kabuuang greenhouse gas emissions sa bansa.[1] Nagiging sanhi rin ng mas malaking gastusin ang kawalan ng maayos na pampublikong transportasyon para sa mga commuter. Ang mga manggagawa ay napipilitang gumamit ng mas mahal na alternatibo tulad ng ride-hailing services, na nagbabawas sa kanilang kita. Ang ganitong sitwasyon ay nagiging sanhi ng social inequality, kung saan ang may kakayahang bumili ng kotse ay mas may access sa mabilis at komportableng transportasyon kumpara sa mga ordinaryong Pilipino.
Sa kabila ng malinaw na epekto ng car-centrism, nananatili itong problema dahil sa kakulangan ng long-term vision ng mga policymaker na siyang namumuno sa pagresolba ng nasabing isyu. Ang mga proyektong transportasyon ay karaniwang short-term solutions, tulad ng road widening, na hindi naman tumutugon sa ugat ng problema. Ang "build-build-build" mentality ng pamahalaan ay kadalasang nakatuon sa imprastraktura para sa mga kotse kaysa sa transportasyong accessible sa lahat.[4] Ang kawalan din ng pakikilahok ng publiko sa paggawa ng polisiya ay nagiging hadlang sa epektibong solusyon. Maraming Pilipino ang hindi naipararating ang kanilang hinaing dahil sa limitadong konsultasyon at transparency sa pamahalaan. Ang ganitong sistema ay nagdudulot ng kakulangan sa accountability ng mga opisyal.
Upang masugpo ang car-centrism, isang malaking isyu sa ating bansa, kailangang baguhin ang pananaw ng pamahalaan at mamamayan patungkol sa urban mobility. Ito ay tumutukoy sa kakayahang makagalaw o makapaglakbay ng mga tao, sasakyan, at kalakal sa loob ng mga lungsod sa isang mahusay, ligtas, at sustainable na paraan. Ang una at pinakamahalagang hakbang ay ang pagbuo ng mas komprehensibong polisiya na magbibigay-prayoridad sa pampublikong transportasyon at sustainable na mga pamamaraan ng pagbiyahe. Ito ang mga aksyon na nagtataguyod ng balanse sa pangangailangan ng tao, ekonomiya, at kalikasan upang matiyak ang pangmatagalang kaunlaran, tulad ng paggamit ng eco-friendly na transportasyon. Ang mga kasalukuyang polisiya na nakatuon sa pagpapadali ng buhay para sa mga nagmamay-ari ng sasakyan ay nagdudulot ng hindi balanseng pagtuon sa mga pribadong sasakyan, kaya’t nakakalimutan ang mga alternatibong solusyon na makikinabang ang mas nakararami.[4] Sa kasalukuyan, ang gobyerno ay nahihirapan sa pagbalanse ng mga polisiya na magtataguyod ng mas inklusibong mga solusyon sa transportasyon. Kailangan ng isang pambansang direksyon na magsusulong ng malawakang pagbabago, at ito ay magsisimula sa pagbabago ng oryentasyon ng mga polisiya, pati na rin ng kanilang badyet at imprastruktura.
Kailangang baguhin ng gobyerno ang kanyang pananaw mula sa pagiging "car-centric" patungo sa isang "people-centered" na sistema ng transportasyon. Sa kasalukuyan, ang karamihan ng pondo at proyekto ay nakatuon sa pagpapalawak ng kalsada at pagpapabuti ng mga imprastruktura na ang pangunahing benepisyaryo ay ang mga may mga sasakyan. Subalit, dapat itong baguhin upang magbigay-prayoridad sa pampublikong transportasyon at alternatibong mode ng mobilidad, tulad ng pagbibisikleta at paglalakad. Sa pamamagitan nito, mas magiging accessible ang mga pangunahing serbisyo at oportunidad para sa lahat, hindi lamang sa mayayaman o sa mga may sasakyan. Mahalaga ang pagpapalawak ng pampublikong transportasyon, tulad ng mga bus, jeepney, at tren, upang matugunan ang mabilis na paglaki ng populasyon sa mga urbanisadong lungsod. Bukod dito, ang pondo ay dapat ding mailaan para sa mga inisyatiba ng "active transport" na nagsusulong ng mas malusog na mga pamamaraan ng transportasyon, tulad ng pagbibisikleta at paglalakad. Ang mga imprastruktura tulad ng mga bike lane at pedestrian-friendly na kalsada ay hindi lamang magpapabuti sa kalidad ng buhay, kundi makakatulong din sa pagbawas ng polusyon at congestion sa mga siyudad.
May malaking papel na ginagampanan ang mga lokal na pamahalaan (LGUs) sa pagpaplano at implementasyon ng mga programa sa pampublikong transportasyon. Sa pagtatapos ng 2019, nakapagtala ng ₱510 bilyong pondo mula sa mga LGU na hindi nagamit.[4] Isang malaking sayang na pagkakataon ito upang mapabuti ang mga serbisyo sa transportasyon sa lokal na lebel. Dapat ay magkaroon ng mga programang pangkapasidad na magbibigay ng tamang kaalaman at kasanayan sa mga lokal na lider, upang magamit nila ang mga pondo nang epektibo. Dapat ding hikayatin ang aktibong partisipasyon ng mga mamamayan sa pagpaplano at implementasyon ng mga programa. Ang mga LGU ay pinakamalapit sa kanilang komunidad at may pinakamalalim na kaalaman sa mga pangangailangan at problema ng mga tao. Ang pagbuo ng mga participatory na proseso ay makakatulong upang matugunan ang mga isyu na may kinalaman sa transportasyon at urban mobility sa isang mas makatarungan at inclusive na paraan.
Nagmumungkahi ng National Urban Development and Housing Framework (NUDHF) noong 2022, ang ilang estratehiya na dapat isama sa mga plano ng pamahalaan upang matugunan ang car-centrism. Una, ang pagtataguyod ng "walkable communities" ay isang mahalagang hakbang. Sa ganitong paraan, magiging madali para sa mga tao na maglakad patungo sa kanilang mga destinasyon, kaya’t mababawasan ang pangangailangan sa paggamit ng mga pribadong sasakyan para sa mga maiikling biyahe. Pangalawa, ang pagsasaalang-alang sa low-emission strategies sa urban planning ay napakahalaga upang matugunan ang mga isyu ng polusyon. Ang pagpapabuti ng imprastruktura na may mababang carbon footprint, tulad ng mga electric vehicle charging stations, ay maaaring mag-udyok sa mga tao na gumamit ng mga environment-friendly na sasakyan.[3] Mahalaga ang mga hakbang na ito upang matulungan ang bansa na magpatuloy sa pag-develop ng mga solusyon na hindi nakakasama sa kalikasan.
Upang masiguro ang epektibo at episyenteng implementasyon ng mga programa at proyekto, kinakailangan ang isang komprehensibong sistema ng monitoring at evaluation (M&E).[4] Ang mga M&E systems ay makakatulong sa pagsusuri ng mga epekto ng bawat proyekto sa pampublikong transportasyon, pati na rin sa pagbibigay ng mga real-time na datos upang matukoy ang mga pagbabago o adjustments na kailangan sa mga polisiya. Sa pamamagitan ng M&E, mas madaling matutukoy kung aling mga proyekto ang epektibo at alin ang kailangang repasuhin. Ito ay magbibigay ng konkretong basehan para sa paggawa ng mga desisyon at magpapabilis sa pag-aangkop ng mga polisiya upang mas mabilis na matugunan ang mga pangangailangan ng mamamayan.
Ang proyektong "Lak-bayan?!” ay isang inisyatiba na naglalayong magbigay ng mas inklusibong solusyon sa problema ng urban mobility. Layunin ng proyekto na magtaguyod ng sustainable urban mobility at magsulong ng aktibong partisipasyon mula sa mga lokal na pamahalaan at mamamayan. Magiging unang hakbang sa proyekto ang pagbuo ng mga "Mobility Workshops," kung saan ang mga lokal na lider at komunidad ay tuturuan ng mga tamang pamamaraan ng sustainable urban planning. Tatalakayin sa mga workshop ang wastong paggamit ng mga pondo mula sa LGUs at ang pagpapabuti ng pampublikong transportasyon upang matugunan ang mga pangangailangan ng mga tao. Pangalawa, isang mahalagang bahagi ang "Pilot Projects" ng proyekto. Magtatag ng mga “walkable districts” sa piling mga lungsod tulad ng Quezon City o Cebu City. Sa mga proyekto ito, maaaring magsimula ang mga eksperimento sa pagbabawas ng bilang ng mga sasakyan sa mga piling lugar, at magsagawa ng mga “car-free zones” tuwing weekend upang hikayatin ang paggamit ng alternatibong transportasyon tulad ng pagbibisikleta at paglalakad. Pangatlo, makakatulong ang pagpapalaganap ng "Public Awareness Campaigns" upang mapalaganap ang mga benepisyo ng sustainable transport. Maaaring gamitin ang mga social media platform at iba pang digital na paraan upang ipakalat ang kaalaman tungkol sa mga hakbang na naglalayong magbigay solusyon sa car-centrism. Sa huli, ang pagtutulungan ng mga pribadong sektor, NGOs, at mga lokal na pamahalaan ay makatutulong upang pondohan at palakasin ang mga proyektong ito. Ang mga partnerships ay magbibigay daan upang mapabilis ang implementasyon ng mga programa at matutugunan ang mga pangangailangan ng mga komunidad sa aspeto ng transportasyon. Sa pamamagitan ng mga hakbang na ito, mas magiging maayos at sustainable ang sistema ng transportasyon sa Pilipinas. Hindi lamang ito makikinabang ang mga may sasakyan, kundi pati na rin ang mga hindi kayang magkaroon ng sariling sasakyan, na siyang pinagmumulan ng mga problema sa kasalukuyan. Sa pamamagitan ng malawakang pagbabago sa ating mga polisiya, makakamit natin ang isang mas maunlad at makatarungang sistema ng urban mobility para sa lahat.
PAPEL NG KOMUNIDAD AT PUBLIKO
Hindi lamang ang pamahalaan ang may responsibilidad sa isyung ito. Ang komunidad ay kailangang maging bahagi ng solusyon. Ang edukasyon tungkol sa epekto ng car-centrism at ang kahalagahan ng sustainable transportation ay dapat na bahagi ng mga programa sa paaralan. Bukod dito, ang mga mamamayan ay dapat maging aktibo sa pagsusulong ng kanilang mga karapatan sa transportasyon sa pamamagitan ng paglahok sa mga public consultations at advocacies. Isang problema ang car-centrism na hindi lamang isyu ng transportasyon; ito ay isang hamon sa kung paano natin titignan ang ating mga lungsod at kung paano natin isusulong ang kaunlaran nang hindi nakokompromiso ang kapakanan ng tao at ng kalikasan. Bilang isang bansa na naghahangad ng mas magandang kinabukasan, mahalagang tanungin: Kakayanin ba nating itaguyod ang pagbabago o mananatili na lamang tayo sa kasalukuyang kalakaran? Sa pamamagitan ng pagtutulungan ng pamahalaan, komunidad, at pribadong sektor, maaaring bumuo ng mas maayos na urban system na nagbibigay halaga hindi lamang sa efficiency kundi pati na rin sa inclusivity at sustainability. Panahon na upang palitan ang car-centric mindset ng isang sistema kung saan ang bawat Pilipino ay may pantay na access sa mobilidad. Hinihikayat ang bawat isa na makilahok sa mga kampanya para sa sustainable transportation. Maging aktibo sa pagtuligsa sa mga polisiya na nagpapalawak ng car-centrism at sumuporta sa mga inisyatibo para sa mas inclusive na transport system.
Sa huli, ang pagbabago ay magsisimula sa ating mga desisyon—at sa kolektibong pagkilos, maitatama natin ang direksyon ng ating bansa tungo sa mas maayos at desentralisadong lungsod.
[1] Accessing Asia: Air Pollution and Greenhouse Gas Emissions Indicators for Road Transport and Electricity. 2012. Clean Air Asia Organization.
[2] Mattioli, G., Roberts, C., Steinberger, J. K., & Brown, A. (2020). The political economy of car dependence: A systems of provision approach. Energy Research & Social Science, 66, 101486. DOI:https://doi.org/10.1016/j.erss.2020.101486
[3] National Urban Development and Housing Framework 2017-2022, Abridged Version. (2017). Housing and Land Use Regulatory Board. https://unhabitat.org.ph/wp-content/uploads/2017/10/NUDHF-ABRIDGED-20171030-DIGITAL-EDITION.pdf
[4] Suzara et. al. (2021, May). Move people, not just cars: Correcting the systemic underfunding in national road-based public transport in the Philippines (2010 - 2021). Move People, Not Just Cars. DOI:http://dx.doi.org/10.13140/RG.2.2.29216.51208