Nau mai ki te pae tukutuku o te Whānau Huia
He mea tango ēnei kōrero i te paetukutuku o Te Ara
He huhua ngā ingoa mō te kapua. Ko ao anō tētahi kupu e whakahuatia ana i roto i te ingoa a Aotearoa. Nā te wāhine a Kupe i taunaha te ingoa nei i tōna kitenga i te kapua roa e uwhi ana i tēnei whenua.
Ka pānui te kaumātua o te Tai Rāwhiti i ngā kokonga o ngā kapua, e karangatia nā he ‘pīpipi o te rangi’. E tohu ana ngā kokonga ki te wāhi e haramai ana te hau. Mēnā he whero te tae o te kapua, ka ua. Mēnā he mā, ka pupuhi te hau. Mēnā he kōwhai, ka pā mai te hauangi, me te rangi paki. Mēnā e anga whakarunga ana te kapua, he marangai kei te haere. Mēnā e pōuri ana kāore e roa ka heke te marangai.
Ahakoa te huhua o ngā ingoa mō ngā kapua me ō rātou momo āhua, kāore ētahi kupu i te whakamahia. Anei ētahi e whai ake nei:
Ko te pīpipi – ngā kapua cirro stratus. He tioata ēnei kapua kei runga ake i te rangi. He pūataata ēnei tūmomo kapua, ā, ka tīaho tonu mai te mārama o te rā me te marama i ngā kapua nei. E karapoti ana te rā me te marama, e te ‘Kura hau awatea’, me te ‘Kura hau pō’.
Ko ngā Pūtahi – he ‘long stratus clouds’, ā, ko ngā Pūrehurehu – ngā kapua cirrus. Ko te kupu taipua e pā ana ki ngā cumulus clouds e huihui ana.
Ko ngā Okewa – he kapua nimbus ēnei.
He maha ngā kīanga mō te hanga mai o te kapua. Ko ngā rārangi kapua ka kīia ko ‘te kupenga a Tara-mainuku’. He kīanga Pākehā te ‘mackerel sky’, e whakarite ana i ngā kapua ki te āhua o te ika. Heoi ki tā te Māori titiro, he ōrite kē ngā kapua nei ki te māra kūmara, nā reira ka kīia ērā momo kapua ko ‘te māra kūmara a Ngātoroirangi’. Ko ngā ‘mares tail’ a te Pākehā ka kīia ērā he iorangi.
Ko ngā kapua papatahi ka whakaritea ki te tātua:
ngā kapua mākurakura i te tōnga o te rā – ko Te tātua o te Kaha tērā
ngā kapua e tū mai ki te hauāuru i te tōnga o te rā – ko Te tātua o te Kahu tērā
ētahi kapua mārama e tū tata ana ki te paerangi – ko Te tātua o Kahu tērā.
Ka pānui anō ngā tīpuna i ngā kapua hei kite i te āhua o te rangi:
Ko ngā rārangi kapua kei runga ake i te pae, ko te ‘rangi mātāhauariki’ tērā. Whai muri i tēnei tūāhua ka pā mai ko te hau makariri o te tonga a Tutakangahau.
Ki te puta mai te atiru ka tūpono mai te marangai me te hau.
He tohu āwhā ngā kapua titi taranaki.
He tohu hau te whare hau.
He kapua pōuri ngā kaiwaka kei runga i te paerangi. He tohu aituā tēnei.
Ko ngā kapua (he kohu i ētahi wā) e rārangi mai ana i te rangi he papanui. E kī ana te kōrero, ‘He papanui tōna tohu he āio āpōpō’.
Whakautua ngā pātai e hāngai ana ki te tuhinga:
Nā wai te ingoa AOTEAROA i taunaha?
Whakamāramatia te tikanga o te ingoa AOTEAROA
E tohu ana ngā kokonga o te hau i te aha? Whakamāramatia mai
He aha te tikanga o ngā tae o ngā kapua, mēnā he whero rānei, he mā rānei.
Whakaoti ai te rerenga:
"Mēnā he kōwhai, ka _____________ mai te ______________, me te rangi".
He aha te kupenga o Taramainuku?
Whakamāoritia te tikanga o te 'mackerel sky'
Whakamāramatia ēnei kupu whakarite:
Te māra kūmara a Ngātoroirangi
Te tātua o Te Kaha tērā
He aha te tikanga o te kapua pūataata?
Rangahaua te whakatauākī rongonui nei:
"He ao te rangi ka ūwhia, he huruhuru te manu ka tau"