Ghazal (Gujarati)

Gujarati Ghazals by Uday Shah

છંદમાં ઉપર ટપકું મુખ્ય પદ્યભાર અને નીચે ટપકું ગૌણ પદ્યભાર

-------------------------------------------------------------------------------------------------------

પામવાને કંઈક મેં હપ્તા ભર્યા છે;

જિંદગીના કટકે-કટકા મેં કર્યા છે.

સાવ નાની વાતમાં અટવાય છે એ;

ને કહે છે એમણે સાગર તર્યા છે.

સાચ પર કંઈ આંચ પણ આવી શકે ના;

એ ઝનૂન ઉતરી ગયું દોષી ઠર્યા છે.

છે જીવનમાં સુખ ક્ષણિક બાકી તો દુઃખ છે;

એ જ કારણ છે અમે સુખથી ડર્યા છે.

તોય તરછોડી ગયા તેઓ કે જેનાં;

કાંઠલો વેચી-વેચી દામન ભર્યા છે.

અંત આખર દુશ્મનીનો થઈ ગયો ને;

પ્રેમથી પેશ આવી સૌનાં મન હર્યા છે.

છંદ : ગાંલગ઼ાગા ગાંલગ઼ાગા ગાંલગ઼ાગા

કાફિયા-વ્યવસ્થા : અકાર+ર્યા

------------------------------------------------------------

જીવવા કોઈ બહાનું જોઈએ;

સુખ નહીં પણ દર્દ છાનું જોઈએ.

દાસ્તાં હો આપની લાંબી ભલે;

મારા નામે એક પાનું જોઈએ.

કોણ જાણે કેમ આ આદત પડી;

યાદમાં બસ જાગવાનું જોઈએ.

પાછો વાળ્યો ને કર્યું અપમાન પણ;

દિલ કે પાછું ત્યાં જવાનું જોઈએ.

કોઈ છંછેડી ગયું એને હવે;

શું થશે એ છાનુંમાનું જોઈએ.

દુઃખ મળે તો એકલો જીરવી જઈશ;

સુખ મળે તો એ બધાનું જોઈએ.

ઠોકરો ખાધી ઘણી રસ્તામાં તોય;

એ જ રસ્તે ચાલવાનું જોઈએ.

અંતે જ્યાં અટકી જશું મંઝિલ છે એ જ;

ત્યાં સુધી બસ ચાલવાનું જોઈએ.

છંદ : ગાંલગ઼ાગા ગાંલગ઼ાગા ગાંલગ઼ા

કાફિયા-વ્યવસ્થા : આકાર+નું

-------------------------------------------------------

વર્ષો વીતી ગયા એની ચાહત નથી ગઈ;

જખ્મો કુરેદવાની એ આદત નથી ગઈ.

મળતા રહ્યા છે એકબીજાને ગળે મળી;

અંતર મહી એ જૂની અદાવત નથી ગઈ.

આપ્યા કરે સલાહ પરંતુ મદદ નહીં;

મારા હિતેચ્છુઓની એ આદત નથી ગઈ.

મુજ પર જુલમ કરે છે કોઈ તો સહી લઉં;

ઈશ્વર કરે છે ન્યાય એ રાહત નથી ગઈ.

ખામોશ થઈ ગયો છું હું સંજોગવશ જરૂર;

એનાં જુલમની મનથી બગાવત નથી ગઈ.

છંદ : ગાગાં લગ઼ાલગાં લલ઼ગાગાં લગ઼ાલગાં

કાફિયા-વ્યવસ્થા : અકાર+ત

--------------------------------------------------------------

કર્યું મસ્ત ઝારણ ખરાં છો તમે તો;

પછી દીધું મારણ ખરાં છો તમે તો.

નજર મેળવીને નજર ફેરવો છો;

નથી કોઈ કારણ ખરાં છો તમે તો.

નજરને હૃદયને બરાબર ચકાસી;

કર્યું ખોટું તારણ ખરાં છો તમે તો.

રિસાઈ રડો છો પછીથી હસો છો;

રહે દિલને ભારણ ખરાં છો તમે તો.

પ્રણયના જખમની પીડા કંઈ અલગ છે;

કર્યું કેમ ઝારણ ખરાં છો તમે તો.

છંદ : લગાંગ઼ા લગાંગ઼ા લગાંગ઼ા લગાંગ઼ા

કાફિયા-વ્યવસ્થા : આકાર+રણ

----------------------------------------------------

કોણે દીઠી આવતી કાલ;

ચાલને થોડું સાથે ચાલ.

સદાચારીઓ છે કંગાલ;

ભ્રષ્ટાચારી માલામાલ.

એકલવાયું જીવન છે;

બંનેના છે સરખા હાલ.

ફૂલો રંગે ફિક્કા છે;

ચમકીલા છે તારા ગાલ.

ફૂલગુલાબી મોસમ છે;

એકબીજાને કરીએ વ્હાલ.

પ્રેમના પંથે ચાલી જો;

થઈ જાશે તું માલામાલ.

પ્રેમમાં અવ્વલ રહેતો ‘તો;

થઈ ગ્યા મારા કેવા હાલ.

તારી સાથે રહીને થઈ;

મારા માથે પૂરી ટાલ.

જુઠ્ઠાઓને જલસા છે;

સાચાઓના બૂરા હાલ.

નેતા રાજરમતમાં મસ્ત;

જનતા થઈ ગઈ છે બેહાલ.

નાની અમસ્તી વાત હતી;

થઈ ગઈ એમાં મોટી વબાલ.

ધર્મ અલગ પણ તેથી શું;

સૌનું લોહી રંગે લાલ.

ધર્મ અલગ પણ તેથી શું;

મંઝિલ એક જ જૂદી ચાલ.

દુશ્મન નહીં એ દોસ્ત હશે;

કોણે ચાલી આવી ચાલ.

તોયે દુશ્મન ફાવી ગ્યા;

મિત્રો મારા જાણે ઢાલ.

ધરતી ઉપર સ્વર્ગનું સુખ;

જેણે પામ્યું માનું વ્હાલ.

છંદ : ગાંગાગ઼ાગા ગાંગાગ઼ા

કાફિયા-વ્યવસ્થા : આકાર+લ

--------------------------------------------

તારી કિંમત કોણે પિછાણી;

પાણી તારી કિંમત પાણી.

નાની અમસ્તી દિલની દુનિયા;

એમાં હું-તું રાજા-રાણી.

માયાનગરીની માયા છોડ;

ત્યાંની કમાણી ત્યાં જ સમાણી.

દુનિયાદારી રાસ ન આવી;

મારી-એની એક કહાણી.

વર્ષો બાદ એ આજ મળ્યા છે;

જાણે કોઈ વ્યક્તિ અજાણી.

એવી અદાથી જોયું એણે;

જીવન આખું થાશે ઉજાણી.

ખર્ચી નાખ્યું જીવન આખું;

હાથ આવી બસ પાઈ કમાણી.

એનાથી ચેતીને રહેવું;

વાતો કરે જે શાણી-શાણી.

પ્રેમના પ્રશ્ને એની હાલત;

ભર ઉનાળે પાણી-પાણી.

જીવન કેરું અમૃત પીવા;

ઝેર પીધાં છે જાણી-જાણી.

મારી ગઝલો એ શું સમજે;

જેણે મોઘમ વાત ન જાણી.

છંદ : ગાંગાગ઼ાગા ગાંગાગ઼ાગા

કાફિયા-વ્યવસ્થા : આકાર+ણી

--------------------------------------------

નથી કોઈ બીજી તમન્ના મને;

રહે ખુશ તું એવી તમન્ના મને.

વિખૂટા થયા, આજ વર્ષો થયાં;

ફરી થઈ મિલનની તમન્ના મને.

જુદાઈની તડપન મિલનમાં નથી;

જુદાઈની જાગી તમન્ના મને.

જે વાતે મનાવ્યું મેં મનને સદા;

ફરી આજ એની તમન્ના મને.

લઈ પ્રેમ પ્રસ્તાવ પહોંચી ગયો;

કહ્યું “બોલ છેલ્લી તમન્ના” મને.

જીવનભર પ્રયત્નો કર્યા પામવા;

નથી આજ એની તમન્ના મને.

નથી મારે કહેવું વધુ કંઈ હવે;

હતી કેવી-કેવી તમન્ના મને.

છંદ : લગાંગ઼ા લગાંગ઼ા લગાંગ઼ા લગાં

કાફિયા-વ્યવસ્થા : ઈકારાંત

-------------------------------------------------

તારા-મારા સાથની રાત;

સપનું હતું એ ચાંદની રાત.

તારા રૂપનું અજવાળું;

દિવસ કહું કે ચાંદની રાત.

કિટ્ટા કરીને સાથ રહ્યા;

વિરહ બની ગઈ વસ્લની રાત.

હસતાં-રમતાં ટાળીશું;

આવે ભલેને કત્લની રાત.

સૂર્ય તણું અજવાળું છે;

તોયે ભાસે રાતની રાત.

યાદ આવે છે દાદીમા;

કહેતી વાર્તા રાતની રાત.

જીવન આખું બળતા રહ્યા;

તોયે રહી ગઈ રાતની રાત.

છંદ : ગાંગાગ઼ાગા ગાંગાગ઼ા

કાફિયા-વ્યવસ્થા : અકાર+ની

--------------------------------------------

અમાસની અંધારી રાત;

આપ ચાંદ અજવાળી રાત.

કાળમુખી થઈ આવી રાત;

હસતાં-રમતાં ટાળી રાત.

અશ્રુ વહ્યા છે આખી રાત;

વર્ષા બિન વરસાદી રાત.

તારો સાથ ને આ વરસાદ;

થઈ ગઈ ફૂલગુલાબી રાત.

એકબીજાને જોતાં રહ્યાં;

નજર મળી ને બહેકી રાત.

ફૂલની ફોરમ પ્રસરી ગઈ;

એની યાદથી મહેકી રાત.

ચાંદનું શીતળ અજવાળું;

અંતર ભીતર બળતી રાત.

આવી ગયા એ મુજને યાદ;

છટપટ છટપટ તડપી રાત.

રોકી રાખ્યા આખો દિ’;

વહી રહ્યા એ આખી રાત.

આંખ નશાથી લાલ નથી;

આંસુ સાર્યા આખી રાત.

દિવસે ખુશમાં જોનારા;

રોઈ લઉં છું આખી રાત.

મારા દુઃખથી હતાશ થઈ;

તારા સાથે જાગી રાત.

સવાર થઈને આવે છે;

જાનારી અંધારી રાત.

સાથે હરતાં-ફરતાં હતાં;

છોડ્યો સાથ જો આવી રાત.

સૂર્ય હજી તો ઊગતો હતો;

ત્યાં તો થઈ ગઈ હાવી રાત.

આંખોંની લાલાશ કહે;

જામમાં નાખી પીધી રાત.

માર્ગ ન ભટકે પંથી કો’;

દીપ બની અજવાળી રાત.

એક દીપક પણ સૂર્ય સમાન;

અંધારે જ્યાં ભટકી રાત.

દુનિયાની તું માયા છોડ;

મીઠી નીંદર સારી રાત.

સુખદુઃખની ક્યાં અસર હવે;

કેવા દિવસો કેવી રાત.

કેમે કરીને આવી જા;

છે જીવનની છેલ્લી રાત.

છંદ : ગાંગાગ઼ાગા ગાંગાગ઼ા

કાફિયા-વ્યવસ્થા : ઈકારાંત

------------------------------------------------

પ્રેમના પ્રશ્ને તારી ના;

જુઠ્ઠું બોલે, જા રે જા.

ગયા નજીક જો અન્યની તો;

પ્રેમના પ્રશ્ને થઈ ગઈ હા.

પ્રેમગીત હું ગાઉં છું;

મારી સાથે તું પણ ગા.

મારું ક્યાં કંઈ ચાલે છે;

તારી હા તો મારી હા.

પ્રેમની પાછી ભૂલ કરું;

માફ કરી દો, ના રે ના.

આંખે આવી અટક્યો જીવ;

આવી શકે તો આવી જા.

સૂર્યના દોષને જોનારા;

પહેલાં તું એક દીપક થા.

છંદ : ગાંગાગ઼ાગા ગાંગાગ઼ા

કાફિયા-વ્યવસ્થા : આકારાંત

----------------------------------------------

એકબીજાના દુઃખો સહીએ;

ચાલને બંને સાથે રહીએ.

શબ્દો થકીયે વ્યક્ત નથી જે;

આંખોંથી એ વાતો કહીએ.

એકલતાના રણની વચ્ચે;

પ્રેમ-સરિતા થઈને વહીએ.

મનનું કરતાં અટવાયા ત્યાં;

લોકોનું સાંભળતા રહીએ.

છંદ : ગાંગાગ઼ાગા ગાંગાગ઼ાગા

કાફિયા-વ્યવસ્થા : અકાર+હીએ

------------------------------------------------------

એક જ રસ્તે ચાલ્યા ‘તાં;

હું છું ક્યાં ને તું છે ક્યાં.

સ્વભાવ ન્હોતો નડવાનો;

તેથી રહી ગ્યા જ્યાંના ત્યાં.

સાચું બોલી પસ્તાયો;

જુઠ્ઠા પહોંચ્યા ક્યાંના ક્યાં.

યાદ આવે છે તુજને કંઈ;

એકબીજાને ગમતા ‘તાં.

નજર ઝુકાવી ચાલી જાય;

સામે મળે જો રસ્તામાં.

ખુશ્બૂ વિનાના રંગો છે;

બનાવટી ગુલદસ્તામાં.

હાથ ન આવું કાલે હું;

આજે મળું છું સસ્તામાં.

છંદ : ગાંગાગ઼ાગા ગાંગાગ઼ા

કાફિયા-વ્યવસ્થા : આંકારાંત

-------------------------------------------------

હું ને તું બસ મળતાં રહીએ;

દિલની વાતો કરતાં રહીએ.

ફેસબૂક પર મળતાં રહીએ;

વોટ્સએપ પણ કરતાં રહીએ.

ખુશ છે, બંને કહેતાં રહીએ;

એકબીજાને છળતાં રહીએ.

નદી-પહાડો જંગલ-જંગલ;

ચાલને સાથે ફરતાં રહીએ.

નદી સરોવર દરિયો સાગર;

નાવલડીમાં તરતાં રહીએ.

અજવાળાની સાથે રહીને;

અંધારું ત્યાં ઢળતાં રહીએ.

જાત અલગ હો તેથી શું છે;

જ્યાં ને ત્યાં બાખડતાં રહીએ.

પ્રેમ વધી જાશે જીવનમાં;

મીઠું-મીઠું લડતાં રહીએ.

મિલન આપણું શક્ય નથી તોય;

સપનામાં તો મળતાં રહીએ.

છંદ : ગાંગાગ઼ાગા ગાંગાગ઼ા

કાફિયા-વ્યવસ્થા : હલન્તોચ્ચાર+તાં

(આ પ્રકારના હલન્તોચ્ચાર ધરાવતા કાફિયા અયોગ્ય ગણાતા હોવાથી આ ગઝલમાં કાફિયાદોષ છે.)

---------------------------------------------

નહીં થવાનું થઈ ગયું છે;

પ્રેમ જેવું થઈ ગયું છે.

તારી ખ્વાહિશ પૂરી થઈને;

મારે દેવું થઈ ગયું છે.

છે ઘણીયે ચીજ જેને;

ત્યાગવાનું થઈ ગયું છે.

છે ઘણાં કે જેનું જીવન;

જેવું-તેવું થઈ ગયું છે.

પ્રેમમાં મુજ દિલ ઉપર તો;

કેવું-કેવું થઈ ગયું છે.

આ જીવન પણ શું જીવન છે;

મૃત્યુ જેવું થઈ ગયું છે.

છંદ : ગાંલગ઼ાગા ગાંલગ઼ાગા

કાફિયા-વ્યવસ્થા : ઉંકારાંત

-----------------------------------------------

જેવા મતલબ એવા રંગ;

દુનિયા તારા જોયા ઢંગ.

દંભીઓની દુનિયા છે;

મકાન મોટાં, હૈયાં તંગ.

કરી જો ચર્ચા મિત્રોની;

થઈ ગ્યા મારા દુશ્મન દંગ.

ત્યારથી દુનિયા દુશ્મન થઈ;

જ્યારથી થઈ ગ્યા હું-તું સંગ.

ખુદને પાવન કરવા મેં;

અંતર માંહી ખેલ્યો જંગ.

યાદમાં એની લીન રહું;

ધડકન પાડે રંગમાં ભંગ.

આમ તો જીવન છે મુશ્કેલ;

માણી શકો તો રંગબિરંગ.

સમજી શકો તો મારા શેર;

હીરા-મોતી જેવા નંગ.

છંદ : ગાંગાગ઼ાગા ગાંગાગ઼ા

કાફિયા-વ્યવસ્થા : અંકાર+ગ

-------------------------------------------

માની શકે તો માની જા;

આવી શકે તો આવી જા.

દુનિયા જૂઠી માયા છે;

છોડી શકે તો છોડી જા.

તોડી દુનિયાનાં બંધન;

પામી શકે તો પામી જા.

પ્રેમમાં બાજી હારીને;

જીતી શકે તો જીતી જા.

તારો-મારો પ્રેમ હતો;

ભૂલી શકે તો ભૂલી જા.

સત્યની થાય છે જીત સદા;

બોલી શકે તો બોલી જા.

ડગલે-પગલે મુશ્કેલી;

જીવી શકે તો જીવી જા.

પ્રેમ મધુરી રાગિણી;

ડોલી શકે તો ડોલી જા.

મન-ભીતરના ઉપવનમાં;

મ્હાલી શકે તો મ્હાલી જા.

રોકવું મુજને નામુમકિન;

ફાવી શકે તો ફાવી જા.

છંદ : ગાંગાગ઼ાગા ગાંગાગ઼ા

કાફિયા-વ્યવસ્થા : ઈકારાંત

---------------------------------------------------

મારા-તારા સૌનાં ચાલે;

કેવા ગોરખ ધંધા ચાલે.

પૈસા પૈસા પૈસા પૈસા;

એના વિના તો કંઈ ના ચાલે.

પૈસા વિનાનો પ્રેમ નકામો;

પ્રેમ વિનાના પૈસા ચાલે.

જૂઠું બોલી ટોચે પહોંચો;

સાચું બોલો કંઈ ના ચાલે.

જીવનના સંજોગો શું છે;

કિસ્મત બાજી, પાનાં ચાલે.

સજ્જનતાનું મૂલ્ય નથી કંઈ;

જો એનાથી ઘર ના ચાલે.

હાથમાં હાથ પરોવી આવ્યાં;

મનથી બંને આઘા ચાલે.

જીવનમાં જો સફળ થયા તો;

આપના રસ્તે દુનિયા ચાલે.

છંદ : ગાંગાગ઼ાગા ગાંગાગ઼ાગા

કાફિયા-વ્યવસ્થા : આકારાંત

(આ પ્રકારના કાફિયામાં અનુનાસિક અનુસ્વારની છૂટ લઈ શકાય છે.)

-------------------------------------------------

પૃથ્વી પર મેં જોયા ઈશ્વર;

ઈશ્વરથીયે મોટાં ઈશ્વર.

ઈશ્વર ઈશ્વર ઈશ્વર ઈશ્વર;

એક છે તોયે કેટલાં ઈશ્વર.

સાચો ઈશ્વર ખોવાયો છે;

થઈ ગ્યા કેવા-કેવા ઈશ્વર.

માનવધર્મનું પાલન કરતાં;

થઈ જશો ખુદ સાચા ઈશ્વર.

છંદ : ગાંગાગ઼ાગા ગાંગાગ઼ાગા

કાફિયા-વ્યવસ્થા : આકારાંત

(આ પ્રકારના કાફિયામાં અનુનાસિક અનુસ્વારની છૂટ લઈ શકાય છે.)

--------------------------------------------------

ધર્મના અધિકારીઓ રાખે ભરમમાં;

વાત બસ ઇન્સાનિયતની સૌ ધરમમાં.

વાત આગળ ના વધી, કારણ ફકત એ જ;

હું અહમમાં રહી ગયો ને એ શરમમાં.

એની પાસે મેં કશું માંગ્યું જ છે ક્યાં;

કેવી રીતે મૂકી દઉં એને શરમમાં.

દ્રષ્ટિ હો તો હૂબહૂ એક જ જણાશે;

એ જ મળશે મંદિરોમાં ને હરમમાં.

છંદ : છંદ : ગાંલગાગ઼ા ગાંલગાગ઼ા ગાંલગાગ઼ા

કાફિયા-વ્યવસ્થા : અકાર+રમમાં

-------------------------------------------------

જીવનના અનુભવ નિતરતી ગઝલ;

ને અશ્રુ લહૂના ટપકતી ગઝલ.

બહુ રંગે રંગાઈ ખીલતી રહે;

છે ફૂલોથી નાજુક નિખરતી ગઝલ.

સદી એક વીતી,અડીખમ છતાં;

નવા રંગ રૂપો બદલતી ગઝલ.

છંદ : લગાંગ઼ા લગાંગ઼ા લગાંગ઼ા લગાં

કાફિયા-વ્યવસ્થા : હલન્તોચ્ચાર+તી

(આ પ્રકારના હલન્તોચ્ચાર ધરાવતા કાફિયા અયોગ્ય ગણાતા હોવાથી આ ગઝલમાં કાફિયાદોષ છે.)

-------------------------------------------------

સત્કર્મો તું કરતો જા;

ભાથું તારું ભરતો જા.

મીઠી વાણી બોલીને;

સૌનાં મન તું હરતો જા.

સંસારી સાધુ થઈને;

ધ્યાન તું એનું ધરતો જા.

લાયક ના હો વાંધો નહીં;

જાતના નામે ચરતો જા.

છંદ : ગાંગાગ઼ાગા ગાંગાગ઼ા

કાફિયા-વ્યવસ્થા : અકાર+રતો

----------------------------------------------

સૌને હસતાં-હસતાં મળીએ;

એકલતામાં રડતાં રહીએ.

પ્રેમ જ્યોત સળગી છે હૈયે;

ચાલને એમાં હું-તું બળીએ.

હુંયે અધૂરો તુંયે અધૂરી;

એકબીજાને તોયે ગમીએ.

માયાના બંધનમાં રહીને;

જૂઠી માયા કહેતાં રહીએ.

છંદ : ગાંગાગ઼ાગા ગાંગાગ઼ાગા

કાફિયા-વ્યવસ્થા : ઈકાર+એ

--------------------------------------------

મોટાં કરે તો ચાલી જાય;

નાનાં કરે એ તો દંડાય.

દુનિયા તારાં બમણાં રૂપ;

નાને ધૂપ ને મોટે છાંય.

મોટાં થઈને ભાન ભૂલ્યાં;

નાનાં સામે ચઢાવે બાંય.

જીવનની છે ફિલસૂફી;

એક ને એક બે ના પણ થાય.

છંદ : ગાંગાગ઼ાગા ગાંગાગ઼ા

કાફિયા-વ્યવસ્થા : આકાર+ય

(આ પ્રકારના કાફિયામાં અનુનાસિક અનુસ્વારની છૂટ લઈ શકાય છે.)

---------------------------------------------

સમજી ગયો હું તારી વાત;

વાતની વાત ને લાતની લાત.

હિંદુ મુસ્લિમ શીખ ઈસાઈ;

તોયે સૌની માણસ જાત.

તારી નજરમાં આવી ગયો;

એનાં માથે બેઠી ઘાત.

ફૂલગુલાબી મોસમ છે;

એ જો હોત તો સારું થાત.

એનાં રૂપનું શું કહેવું;

મેઘધનુષી રંગો સાત.

છંદ : ગાંગાગ઼ાગા ગાંગાગ઼ા

કાફિયા-વ્યવસ્થા : આકાર+ત

-----------------------------------------------

મારી આખી જિંદગી બદનામ છે;

છું રતન ને કોડીઓના દામ છે.

મારી બરબાદીનું કારણ હું જ છું;

પણ હવે લાગે છે તારું કામ છે.

છો ઝવેરી આપ તો સાબિત કરો;

આપની દ્રષ્ટિ અમારા દામ છે.

મારી ગઝલોમાં નથી ઉલ્લેખ પણ;

લોક સમજી જાય, તારું નામ છે.

દ્રષ્ટિ હો તો એનાં દર્શન થાય છે;

મારે મન ગઝલો જ તીરથ ધામ છે.

એ કહે ગઝલો હૃદયસ્પર્શી છતાં;

ના-ગઝલ-ગોમાં ‘ઉદય’નું નામ છે.

છંદ : ગાંલગ઼ાગા ગાંલગ઼ાગા ગાંલગ઼ા

કાફિયા-વ્યવસ્થા : આકાર+મ

----------------------------------------------------

એ તો અમથું કંઈક બોલી જાય છે;

ને પછી અર્થો-અનર્થો થાય છે.

એનો ચહેરો ખુશનુમા દેખાય છે;

આંખમાં કિંતુ વ્યથા વંચાય છે.

હું મુસીબતમાં ફસાયો ત્યારથી;

દોસ્ત ને દુશ્મન મને પરખાય છે.

સામસામે થઈ ગયાં વર્ષો પછી;

કંઈ કહ્યું ના, આંખ બસ છલકાય છે.

દુઃખ હવે દિલને નથી પહેલાં સમું;

આંખમાં ભીનાશ ક્યાં દેખાય છે.

પુસ્તકો વાંચ્યા હશે આપે ઘણાં;

માનવીના મનને ક્યાં વંચાય છે.

સાવ સીધી ને સરળ છે તે છતાં;

એમને ક્યાં એ ગઝલ સમજાય છે.

દાદ મહેફિલમાં ન આપી એમણે;

ઘર ગયા બાદ એમને સમજાય છે.

તું ને તું નજરો સમક્ષ આવે અને;

જે વિચારું એ ગઝલ થઈ જાય છે.

મોટી હસ્તી થઈ ગયાનાં બંધનો;

મન મુજબનું ક્યાં પછી જીવાય છે.

રૂપ તારું ચાંદ ને સૂરજ સમું;

દિલમાં ઠંડક ને નયન અંજાય છે.

યાદ એને રહી ગયો હું છેવટે;

નામ મારું લ્યો ને છંછેડાય છે.

એને કહી દો કે ‘ઉદય’ને જઈ મળે;

જો ગઝલમાં છંદ તૂટી જાય છે.

બહુ થયું બસ કર ‘ઉદય’, બસ કર હવે;

ગઝલો નહીં, જોડકણાં એ કહેવાય છે.

છંદ : ગાંલગ઼ાગા ગાંલગ઼ાગા ગાંલગ઼ા

કાફિયા-વ્યવસ્થા : આકાર+ય

-------------------------------------------------------

હતા બા-વફા, બે-વફા થઈ ગયા;

નથી કોઈ કારણ, જુદા થઈ ગયા.

અમારા જીવનની હકીકત હતી;

એ કિસ્સા ઘણાં વારતા થઈ ગયા.

અમે રક્ત સીંચી સજાવ્યું હતું;

એ ઉપવનનાં ફૂલો જુદા થઈ ગયા.

કર્યા લાખ યત્નો, બિચારી નજર;

બધા રાઝ દિલના છતા થઈ ગયા.

મનાવ્યા, અમે ખૂબ મહેનત કરી;

વળી ત્યાં જ પાછા ખફા થઈ ગયા.

જીવનમાં થઈ એક સ્વજનની વિદાય;

બધાં સુખ જીવનના સજા થઈ ગયા.

સફળતા મળી ‘તી અમારા થકી;

ટીકાકાર અમારા બધા થઈ ગયા.

અજ્ઞાનીની વચ્ચે અમે ચુપ રહ્યાં;

કે મૂરખ સલાહ આપતા થઈ ગયા.

અમારા વિચારોની થઈ એ અસર;

નિરંતર સુગંધિત હવા થઈ ગયા.

‘ઉદય’ની ગઝલનો છે એવો પ્રભાવ;

જુઓ, સૌ ગઝલ માણતા થઈ ગયા.

છંદ : લગાંગા઼ લગાંગા઼ લગાંગા઼ લગાં

કાફિયા-વ્યવસ્થા : આકારાંત

----------------------------------------------------

જોઈએ તો જુદા નથી હોતાં;

તે છતાં બા-વફા નથી હોતાં.

બાદ વર્ષો મળ્યાં છે એ રીતે;

જાણે કે જાણતાં નથી હોતાં.

રાખી અંતર મળી રહ્યાં છે અમે;

તે છતાં પારકાં નથી હોતાં.

એ ખુદા થઈ ફરે છે દુનિયામાં;

પાપ જેનાં છતા નથી હોતાં.

આપણાં છે અને સદા રહેશે;

તે છતાં આપણાં નથી હોતાં.

આપણાં ક્યાં હતાં ને ક્યાં રહેશે;

તોય ક્યાં આપણાં નથી હોતાં.

સમજી લ્યો એ હૃદય વિનાનાં છે;

જે ગઝલ માણતાં નથી હોતાં.

છે ‘ઉદય’ની ગઝલ હૃદયસ્પર્શી;

કોણ વાંચી ભીનાં નથી હોતાં.

છંદ : ગાલ઼ગાગાં લગા઼લગાં લલ઼ગા

કાફિયા-વ્યવસ્થા : આકારાંત

(આ પ્રકારના કાફિયામાં અનુનાસિક અનુસ્વારની છૂટ લઈ શકાય છે.)

-------------------------------------------------

ખુલ્લી આંખેં ચોતરફ બસ એ જ દેખાયા કરે;

બંધ આંખેં મનની ભીતર એ જ વર્તાયા કરે.

જિંદગી સાથેનો મારો નાતો ચર્ચાયા કરે;

આપતી રહે દુઃખ છતાં આ દિલ કે મલકાયા કરે.

દર્દ સરખું તે છતાં હાલત છે બંનેની અલગ;

છે હૃદય વેરાન રણ ને આંખ છલકાયા કરે.

મિત્રો મારા મારી સાથે જાણે પડછાયા જ હો;

ને મને બરબાદ કરવા યત્નો પડછાયા કરે.

સાથ છોડ્યાને થયાં વર્ષો, પછી આજે મળ્યાં;

આંખ ઊંચી થઈ શકી ના, ખુદથી શરમાયા કરે.

પ્રશ્ન એને બેવફાઈનો કર્યો મેં ત્યારથી;

ભીની આંખોંનું જવાબી મૌન પડઘાયા કરે.

પાપ-પુણ્યોનો તફાવત આ હૃદય જાણે તો છે;

પાપથી હરદમ છતાં આ મન કે લલચાયા કરે.

દાદ મહેફિલમાં ન આપી એમણે શા કારણે;

છે ઘણાં એવાંય કે મોડેથી સમજાયા કરે.

સ્તર વિનાની ગઝલો મહેફિલમાં ‘ઉદય’ કહેતો ફરે;

એ ગઝલ-ગો કોણ જાણે કેમ કહેવાયા કરે.

થઈ ગયાં વર્ષો ‘ઉદય’ના મૃત્યુને પણ તે છતાં;

થઈ ગયો છે એ અમર, ગઝલોમાં જીવાયા કરે.

છંદ : ગાંલગા઼ગા ગાંલગા઼ગા ગાંલગા઼ગા ગાંલગા઼

કાફિયા-વ્યવસ્થા : આકાર+યા

----------------------------------------------------------------

‘ઉદય’ની ગઝલોમાં સમજાયું;

નામ કોઈનું છે ચર્ચાયું.

વ્યર્થ ગયું જે કંઈ કહેવાયું;

ગઝલો કહી પણ શું સમજાયું.

જીવન જીવતાં શીખો પુસ્તક;

વાંચીને પણ ક્યાં જીવાયું.

નકાબની શી જરૂર તમને;

સૂરજથી પણ તેજ સવાયું.

ચુપ રહ્યા ને આંખોં બોલી;

બધું જ બંનેને સમજાયું.

જીવન પૂરું થવાને આરે;

તોયે જીવન ક્યાં સમજાયું.

રાઝ હૃદયનું પ્રગટ થઈ ગ્યું;

જ્યાં બૂંદ એક અશ્રુ છલકાયું.

ભણતર જ્યાં હરીફાઈ બન્યું છે;

ફૂલ સમું બચપણ કચડાયું.

નથી ગણિત આ જીવન છે ભઈ;

જેવા સંજોગ એવું જીવાયું.

વાતોમાં તો છુપાવી ગ્યા ‘તા;

બધું જ આંખોંથી છલકાયું.

દુનિયાની માયા ઝૂઠી છે;

જાણે છે મન, પણ ભરમાયું.

અંતે આશ અધૂરી રહી ગઈ;

જીવન જેવું ક્યાં જીવાયું.

મસ્ત બની ગઈ મહેફિલ આખી;

નામ ‘ઉદય’નું જ્યાં ચર્ચાયું.

ગઝલોનો ઇતિહાસ રચાયો;

નામ ‘ઉદય’નું પણ લેખાયું.

છંદ : ગાંગાગા઼ગા ગાંગાગા઼ગા

કાફિયા-વ્યવસ્થા : આકાર+યું

----------------------------------------------------------

વ્યથાનું છે કારણ, અમારા વિચાર;

વ્યથિત છે અમે પણ, તમારા વિચાર.

જુદાઈ મિલનથીયે કમ તો નથી;

મળ્યા છે તમારા-અમારા વિચાર.

છતાં આખું જીવન નિભાવી લીધું;

મળ્યા ક્યાં અમારા-તમારા વિચાર.

બન્યા એ અજાણ્યા ને દિલમાં હતાં;

અમે ને અમે, બસ અમારા વિચાર.

કહી ના શક્યા એ નજર બોલી ગઈ;

તમે ને તમે, બસ તમારા વિચાર.

હતા ચાહતા નેમળ્યા એ રીતે;

અમે કોણ, કેવા અમારા વિચાર.

હતા એવા મજબૂર, કહેવું પડ્યું;

તમે કોણ, કેવા તમારા વિચાર.

બની ધ્રુવ તારા ચમકશે સદા;

અમારા પછી પણ અમારા વિચાર.

હૃદયમાં હમેશાં મહેક્યા કરે;

તમારા પછી પણ તમારા વિચાર.

પછી રાત આખી એ સૂવા ન દે;

કર્યા છે જો પળભર અમારા વિચાર.

હસીને મળો છો, શું અમને છળો છો;

કહી દે છે આંખો તમારા વિચાર.

ભલે છોડી જાઓ રહે કિન્તુ યાદ;

કરી દેશે ગમગીં અમારા વિચાર.

જુદા થઈ ગયા આજ વર્ષો થયા;

રહ્યા છે સતત, બસ તમારા વિચાર.

કરે છે ઉપેક્ષા જમાનો ભલે;

નવી રાહ દેશે અમારા વિચાર.

હું કહેતો નથી તોયે સમજે છે લોક;

ગઝલમાં છે પ્રસ્તુત તમારા વિચાર.

‘ઉદય’ આ જુદાઈનું કારણ છો આપ;

કે સમજી શક્યા ના અમારા વિચાર.

ગઝલમાં લખ્યું છે તખલ્લુસ ‘ઉદય’;

શું સાચે જ છે આ તમારા વિચાર.

છંદ : લગાંગા઼ લગાંગા઼ લગાંગા઼ લગાં

કાફિયા-વ્યવસ્થા : અકાર+મારા

-------------------------------------------------------------