Philips Op Lage Weide, Utrecht

Index

Philips In Regio Utrecht

Philips, het bekende technologiebedrijf, begon ooit in Eindhoven en groeide vervolgens uit tot een landelijke speler. De familie Philips was oorspronkelijk afkomstig uit Zaltbommel en verhuisde naar Eindhoven om daar het bedrijf op te richten. In Zaltbommel bleef een andere tak van de familie actief, maar zij maakten geen deel uit van het latere Philips N.V. concern. Ook in mijn eigen regio, Utrecht, liet Philips duidelijke sporen na. Het bedrijf had fabrieken en kantoren in Amersfoort, Baarn, Eemnes, Nieuwegein, Utrecht, Veenendaal en Zeist (Wikipedia, 2026). In deze blog staat één locatie centraal: de Philips‑fabriek op Lage Weide in Utrecht, waar de productie van lasstaven plaatsvond. Deze fabriek maakte deel uit van de ooit omvangrijke metaalindustrie in Utrecht en vormt een interessant, maar minder bekend hoofdstuk in de industriële geschiedenis van de stad.

Industrialisatie In Utrecht

In de tweede helft van de 19e eeuw kwam de industrialisatie in de provincie Utrecht op gang. Een belangrijke impuls hiervoor was de aanleg van nieuwe spoorlijnen, die steden en dorpen beter met elkaar verbonden. Daarnaast werd het Merwedekanaal gegraven, dat dwars door de provincie liep en een directe vaarroute vormde voor goederenvervoer. Deze infrastructuurprojecten maakten de weg vrij voor moderne industrie en economische groei in de regio (Verhalen van Utrecht, 2026).

Lasstaven & Lasbouten

De lasstavenfabriek in Utrecht produceerde lasstaven, een essentieel hulpmiddel bij het lassen. Voor het lasproces zijn lasstaven of lasbouten nodig: metalen staven met een speciale chemische coating die tijdens het lassen smelten en het metaal met elkaar verbinden. Halverwege de 20e eeuw was Philips uitgegroeid tot een breed conglomeraat met uiteenlopende bedrijfstakken. Daaronder bevonden zich ook bedrijven die zich specialiseerden in de productie van lasstaven, waaronder de fabriek op Lage Weide in Utrecht (Usine‑Utrecht, 2026a).

Waarom Lage Weide, Utrecht?

In de periode van naoorlogse wederopbouw (1945–1965), toen Philips sterk uitbreidde, koos het bedrijf er bewust voor om geen fabrieksarbeiders naar Eindhoven te verplaatsen. In plaats daarvan vestigde Philips nieuwe fabrieken in regio’s waar al voldoende geschoolde arbeiders woonden (Usine‑Utrecht, 2026b). Voor de Lasstavenfabriek speelde bovendien een strategische locatiekeuze mee. In Utrecht lagen namelijk twee belangrijke bedrijven vlakbij: DEMKA, leverancier van lasdraad, en Werkspoor, een grote afnemer van lasstaven (Usine-Utrecht, 2026b). Beide bedrijven waren gevestigd in Zuilen en bereikbaar via brug en veerverbinding toen Philips zich op Lage Weide vestigde. De productie van lasstaven, die tot dan toe plaatsvond in Eindhoven (gebouw SAC), werd volledig naar Utrecht overgeheveld. Op 4 juli 1947 kocht Philips het fabrieksgebouw van de Machinerieën- en Apparatenfabrieken (M.E.A.F.) aan de Croeselaan 28–30 (Philips Company Archives, 2026). Dit pand, eerder eigendom van Pintsch (Usine‑Utrecht, 2026c), vormde de eerste Utrechtse locatie van de lasstavenproductie voordat de fabriek definitief naar Lage Weide verhuisde.

Philips Lasstavenfabriek BV Op Lage Weide, Utrecht

Om de noodzakelijke uitbreidingen mogelijk te maken, verhuisde een deel van Philips Utrecht in 1958 naar het nieuwe industrieterrein Lage Weide. Al in 1956 had Philips daar een terrein van ongeveer vijf hectare aangekocht, gelegen aan de Kernkade 18/Neutronweg (Philips Company Archives, 2026). In 1958 verrees op dit terrein een gebouw van 2.400 m², bestemd voor de opslag van afgewerkte producten voor zowel de Nederlandse Philips‑verkooporganisatie en export. Daarnaast werd het gebruikt voor de verwerking, het trekken en snijden, en verzending van lasdraden. Dit magazijngebouw werd in maart 1959 officieel in gebruik genomen en was ontworpen door de eigen ontwerpafdeling van Philips (Philips Company Archives, 2026). Het uiteindelijke fabriekscomplex op Lage Weide groeide uit tot een volwaardige productielocatie. Het omvatte een kantoor, productiehallen voor lasstaven, een lasschool, een laboratorium en een verzendcentrum (Usine‑Utrecht, 2026a). Daarmee werd Lage Weide een belangrijke schakel in de Utrechtse metaalindustrie.

Plan Om Alle Fabrieksactiviteiten Aan De Croeselaan Naar Philips Lasstaven Lage Weide Te Verhuizen

Philips had op Lage Weide al in 1958 een fabriekscomplex van 2.400 m² laten bouwen. Toch bevonden zich in die periode nog steeds verschillende activiteiten aan de Croeselaan. Om alle productie te centraliseren, diende Philips bij de Centrale Budgetcommissie in Eindhoven een aanvraag in van bijna 9,5 miljoen gulden. Dit bedrag was bedoeld voor de bouw van een nieuwe fabriek op Lage Weide, waarin de volledige fabricage van lasstaven zou worden ondergebracht. De nieuwbouw zou worden geïntegreerd in het bestaande complex. Er was voldoende ruimte, want Philips had in 1956 een terrein van vijf hectare aangekocht. In de begeleidende brief aan de Centrale Budgetcommissie werd de noodzaak van deze investering onderbouwd met cijfers, een toelichting op de ruimtevraag en een motivatie voor verdere mechanisatie van de lasstavenproductie (Philips Company Archives, 1961). Ook werd rekening gehouden met de geplande verplaatsing van de Belgische productie uit het Lasstavenpark in Wavre naar Utrecht. De faciliteit op Lage Weide werd in 1964 verder uitgebreid aan de Neutronweg 11 (Usine‑Utrecht, 2026a). En op 11 september 1974 werd de naam Lasstaven Fabriek Utrecht BV officieel gewijzigd in Philips Lasstavenfabriek BV (Philips Company Archives, 2026).

Lasstaven Op Lage Weide Vandaag De Dag

In 1985 droeg Philips zijn Europese lasactiviteiten over aan ESAB AB in Göteborg, Zweden (Philips Archives, 2026). Het voormalige gebouwencomplex van de Lasstavenfabriek behoort tot de oudste structuren op het industrieterrein Lage Weide en geldt als waardevol industrieel erfgoed uit de naoorlogse wederopbouwperiode. Het verdient daarom bescherming als tastbare herinnering aan de Utrechtse metaalindustrie. Tegenwoordig worden de gebouwen gebruikt als kantoorruimtes en bedrijfshallen voor diverse huurders (Usine‑Utrecht, 2026b). De oorspronkelijke structuur is grotendeels behouden gebleven, met bouwmaterialen uit de tijd van de wederopbouw: dakpanelen, softboard plafondtegels, een uitkragende gevelconstructie van staal en glas, en elementen van cellenbeton (Usine‑Utrecht, 2026a). Hoewel het interieur bij binnenkomst modern oogt, is het aangepast aan de behoeften van huurders in de 21e eeuw. Het complex beschikt over een kantine met een grote muurschildering van de voormalige Philips Lasstavenfabriek, een publiekszaal met projector en spreektafel, vergaderruimtes en huurders met een eigen kantoor. 

Bronnen

• Philips Company Archives (1961) Brief aan Centrale Budget Commissie.

• Philips Company Archives (2026) Korte kroniek Philips Lasstavenfabriek Utrecht.

• Usine-Utrecht (2026a) De Philips lasstaven fabriek “De Lasstaaf” te Utrecht, bezocht op 27 april 2026.

• Usine-Utrecht (2026b) De schoorstenen van de Wederopbouw: naar de hoogste constructie van Nederland, bezocht op 27 april 2026.

• Verhalen van Utrecht (2026) Stille getuigen van de industrialisatie, bezocht op 27 april 2026.

• Wikipedia (2026) Lijst van Philips vestigingen, bezocht op 27 april 2026.

Hartelijk dank aan Koninklijke Philips N.V. / Philips Company Archives voor het ter beschikking stellen van archiefmateriaal over de Lasstaven-fabriek in Utrecht.