STOP1 (Kolonnadenhof)
Spree
De Spree is een vierhonderd kilometer lange rivier die in Tsjechië ontspringt en dwars door Berlijn loopt. Aanvankelijk was niemand in dit gebied geïnteresseerd. Berlijn heeft daarom ook geen “grootse” geschiedenis zoals Londen, Parijs of Rome. Er zijn geen Grieken of Romeinen geweest die hier monumenten achterlieten. Het duurt tot 1237 dat in dit gebied twee dorpjes ontstaan: Kölln (niet te verwarren met Köln) en Berlijn. Ongeveer elk buurvolk (Mongolen, Slaven, Duitsers…) komt er vechten, maar het zijn uiteindelijk de keurvorsten (we kennen de Kurfürstendamm!) die Kölln-Berlijn als hoofdstad van een groter rooms-katholiek gebied zien.
Na de Tweede Wereldoorlog wordt Berlijn opgedeeld in West- en Oost-Berlijn. Die grens was deels kunstmatig (de Berlijnse Muur), maar hier vormde de Spree de natuurlijke grens tussen het kapitalisme en het communisme.
Museumsinsel
Geklemd tussen de Spree en het Spreekanal zit het Museumsinsel. Op dit eiland, dat overigens tot het UNESCO-werelderfgoed behoort, vind je in het noordelijk deel enkele beroemde musea: Alte Nationalgalerie (negentiende-eeuwse kunst), Altes Museum (een archeologisch museum over Grieken en Romeinen), het Bode-Museum (met vooral beeldhouwkunst), het Neues Museum (met veel Egyptische kunst, o.a. de buste van Nefertiti, foto) en het Pergamonmuseum.
Het Pergamonmuseum is met een miljoen bezoekers per jaar het meest bezochte museum van Berlijn en omstreken. Het museum telt drie afdelingen met Assyrische, Babylonische en Perzische kunstwerken evenals de islamitische kunstafdeling. Een van de pronkstukken is de Isjtarpoort, een oude stadspoort in Babylon (foto). Helaas wordt het museum momenteel gerenoveerd en zit het dus niet in de lijst met keuzeactiviteiten.
Aan de noordkant vind je trouwens nog drie sculpturen: een boogschietende vrouw, een nimf (een Griekse halfgodin die in de natuur leeft) op een kentaur (mythisch paardmens) zit en een hun (zeg maar een krijger uit het oosten) te paard.
STOP2 (Lustgarten met zicht op Dom)
Lustgarten
We staan nu te midden van de Lustgarten. In de loop van de geschiedenis deed die dienst als tuin, plaats waar onder andere Napoleons leger wapenoefeningen deed en zelfs als patattenveld. Tijdens de recentere naziperiode vonden in deze Lustgarten betogingen plaats. Eerst politieke betogingen van de nazi’s, daarna ook van het verzet (o.a. onder leiding van Herbert Baum, een joods verzetsstrijder wiens standbeeld iets duidelijker staat). De nazi’s hadden het overigens niet zo voor kunst die niet aan hún verwachtingen of regels voldeed. Dat verklaart waarom veel kunst in die tijd gewoonweg vernietigd werd, ook op dit Museumsinsel. Wat overbleef, brandde op na luchtaanvallen van de geallieerden…
Berliner Dom
Aan de overzijde zien we de Berliner Dom pronken. De Dom is geen katholieke, maar een evangelische kerk. Het verschil tussen katholiek en evangelisch/protestants is niet heel eenvoudig: de structuur van de katholieke Kerk is veel steviger en voor iederéén welkom, protestanten geloven slechts in de Bijbel en niet in bv. het woord van de apostelen, in heiligen of in het toedienen van sacramenten. Ook in de naamgeving is er een groot verschil: katholieken spreken van pastoors, protestanten van dominees (die nota bene wel kunnen huwen, van het vrouwelijk geslacht mogen zijn en kinderen mogen krijgen). Een evangelische viering is ook veel muzikaler en minder liturgisch.
Sommigen zullen de Berliner Dom uitgebreid leren kennen tijdens hun keuzeactiviteit.
Alexander von Humboldt
Zo meteen lopen we door het Alexander von Humboldt-forum. Die Alexander was een knappe kop. Volgens Charles Darwin was Humboldt de belangrijkste wetenschappelijke ontdekkingsreiziger aller tijden. Hij ondernam o.a. een expeditie naar Zuid-Amerika en overleefde een hevige aardbeving in vulkanisch gebied, hij voerde in zijn vrije tijd experimenten uit waarbij hij de gevoeligheid van spieren wilde onderzoeken door zichzelf wonden op de rug toe te dienen en die met verschillende metalen zoals zink of zilver in contact te laten komen en hij voorzag eind negentiende eeuw al dat de verregaande ontbossing in Amerika catastrofale gevolgen voor het klimaat zou hebben.
STOP3 (Neptunbrunnen)
Marx-Engels-Forum
We wandelden net door het Marx-Engels-Forum. Het park is vernoemd naar Karl Marx en Friedrich Engels, de schrijvers van het Communistisch Manifest (1848). Daarin denken de twee na over economie, klassenstrijd en revolutie. Het Manifest is de voorloper van Marx’ alom gekende Das Kapital en leidt uiteindelijk tot het communistisch marxisme. Dat staat lijnrecht tegenover het moderne kapitalisme. Volgens de Marx en Engels gaat er te weinig aandacht naar de belangen van de arbeidersklassen. De oproep van het Manifest luidt dan ook: “Proletariërs aller landen, verenigt u!”
Neptunbrunnen
De Neptunusfontein is een van de oudste en mooiste fonteinen van Berlijn. De centrale figuur is de Romeinse watergod Neptunus. Hij wordt omringd door vier vrouwenfiguren die elk een rivier van het voormalige Pruisen voorstellen: de Rijn, de Elbe, de Oder en de Weichsel. Kunstenaar Reinhold Begas haalde zijn inspiratie voor dit werk uiteraard in… Italië!
Rotes Rathaus
Dit Rotes Rathaus (1869) is het stadhuis van Berlijn. Het gebouw behoort tot de eclecticisme: verschillende stijlen worden gecombineerd tot één mooi geheel.
STOP4 (Alexanderplatz t.h.v. Weltzeituhr)
Fernsehturm
We passeerden zonet de Fernsehturm of televisietoren die 368 meter meet en daarmee het hoogste bouwwerk van Duitsland is. Je kunt de toren tegen betaling bezoeken. Bovenin bevindt zich een restaurant dat je een prachtig uitzicht over de hele stad bezorgt (bij goed weer tot 40 km ver!). De bol, en dus ook het restaurant, draait overigens rond (daar doet hij een half uur over). Ooit was de toren een belangrijk symbool van de DDR, vandaag van een herenigd Duitsland.
Toen de toren af was, bleek dat zo rond het middaguur een groot kruis op de stalen bol verschijnt wanneer de zon erop schijnt. Het kruis werd, verwijzend naar de atheïstische DDR, de Rache des Papstes (wraak van de paus) genoemd. Er werd geprobeerd het kruis weg te werken, maar het is nog steeds zichtbaar.
Alexanderplatz
De Alexanderplatz – of kortweg Alex – is een plein in het oostelijk deel van Berlijn. Het is vernoemd naar tsaar Alexander I van Rusland. In de DDR-periode was het plein het kunstmatig gecreëerde centrum van Oost-Berlijn. Dagelijks passeren hier 400 000 mensen. Het is vooral bekend omwille van de Weltzeituhr (1969), de Fernsehturm, winkelcentra, het treinstation en het Rotes Rathaus.
De Weltzeituhr (foto) is een 10 meter hoog uurwerk. Veel Berlijners gebruiken het als afspreekplaats. Het uurwerk dateert uit de DDR-periode, maar de namen op de 24 tijdzones werden al meermaals geactualiseerd. De machinekamer die het uurwerk aanstuurt, zit onder de grond.
Rond dit plein, waar je naar hartenlust kunt eten en shoppen, brengen jullie de middagpauze van dag 3 door.
STOP5 (Souvenirshop Ampelmann)
Ampelmann
We staan voor een souvenirshop van Ampelmann waarvan je er wel meerdere vindt in Berlijn. Ampelmann is een bedrijf vernoemd naar het Ampelmännchen (Duits voor “het verkeerslichtmannetje”). Het figuurtje op de DDR-verkeerslichten is veel speelser in vergelijking met andere landen en overleefde zelfs de Europese uniformisering. Je komt het DDR-figuurtje nu overal in Berlijn tegen. Het is een mooi voorbeeld van Ostalgie, de Duitse term voor het verlangen naar het dagelijkse leven ten tijde van de DDR.
Rosenhöfe und Hackesche Höfe
Achter een nietsvermoedende gevel bevinden zich de Rosenhöfe en Hackesche Höfe, acht binnenpleinen die met elkaar verbonden zijn en een mengeling van winkels, cafés, appartementen en kantoren zijn.
Het complex wordt beschouwd als een van de mooiste voorbeelden van industriële Jugendstil in Duitsland. Het centrale plein wordt omringd door gebouwen die betegeld zijn met geglazuurde tegels en versierd zijn met Moorse mozaïeken. De pleinen werden gecreëerd aan het begin van de jaren 1900. Vroeger was hier onder andere een joodse meisjesvereniging, een balzaal en een dichtersgenootschap.
Hier kun je niet anders dan even halt houden om iets te eten of drinken!
Uitbreiding avondloop
Op het einde van Wereldoorlog II hadden heel wat Berlijnse musea hun meesterschilderijen naar deze plek gebracht. Heel wat van die werken zijn verloren gegaan of verdwenen. Tot op de dag van vandaag wordt over sommige werken druk gespeculeerd.
STOP6 (top van de Großer Bunkerberg)
Großer Bunkerberg (Flakturm)
We staan op de Grote Bunkerberg. Omdat Berlijn tijdens de Tweede Wereldoorlog steeds vaker het doelwit werd van Britse bommenwerpers, besloten de nazi’s Flakturme, luchtafweertorens, te bouwen (waarvan vandaag helaas niks meer te zien is: ze werden op bevel van de geallieerden opgeblazen). In de toren zitten 120 000 m3 beton en 10 000 ton staal verwerkt. De muren waren 2,6 m breed en de luchtafweertoren bestond uit 16 luchtafweergeschutsystemen. Bij de bominslagen werden veel soldaten gedood. In de laatste dagen van de oorlog werden soldaten trouwens vervangen door 16-jarige scholieren. Kort en slecht opgeleid betekende dat voor velen een snelle dood.
Prenzlauer Berg
Zo meteen verlaten we het park weer en lopen we richting de Rosenhöfe en Hackesche Höfe. Dat doen we langs de Prenzlauer Berg, de naam van een Berlijns stadsdeel dat tijdens de Koude Oorlog net buiten Oost-Berlijn viel. Terwijl in Berlin-Mitte de DDR-regering grote regeringsgebouwen neerzette, werd de arbeiderswijk Prenzlauer Berg verwaarloosd. De grijze huurkazernes werden het domein van studenten, kunstenaars en “Alternativen”. Vandaag is het een levendige buurt en werd zelfs een voormalige joodse wijk in het stadsdeel in ere hersteld.