รำสะเอง เป็นพิธีกรรมอย่างหนึ่งของชาวขุนหาญที่มีเชื้อสายกวย มาจากความเชื่อในการพึ่งพาสิ่งลี้ลับเหนือธรรมชาติในการดำรงชีวิต โดยเฉพาะวิญญาณของพรรพบุรุษ เทวดาที่อยู่บนฟ้า เพื่อขอพรสิ่งศักดิ์สิทธิ์ ให้ดวงวิญญาณของบรรพบุรุษมาปกปักรักษา ผ่านร่างทรงของแม่สะเองหรือการแก้บนที่ทำไว้เมื่อยามเจ็บไข้ได้ป่วยหรือเมื่อมีเหตุสำคัญที่ต้องการกำลังใจจากสิ่งศักดิ์สิทธิ์
ชาวกวยจะมีเชื้อสะเองแฝงอยู่ในร่างกายและยกให้เป็นมรดกตกทอดซึ่งยกให้ลูกสาวคนโต
ของครอบครัวไปเป็นทอดๆ
การรำสะเองมักจะทำในเดือนสาม เพราะพืชผลในไร่นาเก็บเกี่ยวเรียบร้อยแล้ว เจ้าภาพที่ จัดงานเตรียมพร้อมโดยการบอกเหล่าญาติพี่น้องทั้งใกล้และไกลมารวมกันตามวันที่กำหนด จัดทำ
ปะรำพิธี ชั้นวางเครื่องเซ่นไหว้ เก็บดอกจำปา (ดอกลั่นทม) มาร้อยมาลัย ถ้าไม่มีก็ใช้ดอกจาน (ทองกวาว) แทน เตรียมด้าย ใบตองกล้วย ทำขันเบ็งและกรวยดอกไม้ เทียนเหลือง เทียนขาว ข้าวตอก บางแห่งมีเครื่องยกครูที่จัดไว้ในปะรำพิธี เรียกว่าเสาโฮง (เสาบายเมือง) ที่ประกอบไปด้วยข้าวต้มมัด ฝ้าย กล้วยน้ำว้า ผ้าไหม ข้าวสาร เงิน 12 บาท สุราขาว 1ขวด ธูป เทียน กรวย 12 กรวย พานหมาก พลู บุหรี่ น้ำหอมพิธีเล่นสะเอง เริ่มจากเจ้าภาพนำดอกจำปาหรือดอกจาน คู่หนึ่งใส่พานหรือขันไปเชิญ
แม่สะเองที่เป็นแม่ทรง แม่สะเองบริวารของแม่ทรง 5-6 คน และถือฆ้องอีก 1 คน มือกลอง 1-3คน บางแห่งมีแคน ฉิ่ง ฉาบ ด้วย การรำเริ่มโดยแม่ครูบนบานบอกกล่าวเจ้าที่เจ้าทางไม่ให้มีอุปสรรคขัดขวางในการทำพิธี การทำพิธีนั้นจะอัญเชิญแถน ให้เข้ามาสู่ร่างกาย และมาสู่แม่ฟ้อน (นางรำ)