Kongresy, konferencje, webinary 

I Forum Ośrodków Subregionalnych, Chełm, 16–17 stycznia

O finansach, wyzwaniach związanych z depopulacją średnich miast, a także średniookresowej Strategii Rozwoju Kraju, w kontekście wzmocnienia policentryczności i kluczowej w niej roli miast subregionalnych, dyskutowali w Chełmie uczestnicy I Forum Ośrodków Subregionalnych. Organizatorami forum było miasto Chełm oraz Związek Miast Polskich.

W spotkaniu wzięło udział ponad 200 uczestników: włodarzy samorządowych i przedstawicieli miast, ekspertów i naukowców, a także przedstawicieli administracji rządowej.

Celem forum było stworzenie platformy do wymiany doświadczeń i dyskusji nad wspólnymi wyzwaniami oraz wypracowanie wspólnych rozwiązań dla miast. Forum było także okazją do zacieśniania wzajemnych relacji między samorządowcami, nawiązywania kontaktów i współpracy oraz wymiany informacji, które przyczynią się do dalszego rozwoju miast subregionalnych.

Pierwszego dnia odbyły się trzy panele, które poprowadził Andrzej Porawski, dyrektor Biura ZMP. Tematem pierwszego panelu były finanse samorządów w obliczu nowej ustawy o dochodach JST – szanse i zagrożenia, jakie niesie ze sobą nowa ustawa. Drugi panel poświęcony był mieszkalnictwu i depopulacji. Uczestnicy dyskutowali o tym, jak kształtować politykę mieszkaniową, by zapobiec odpływowi mieszkańców. Ostatnim tematem była nowa średniookresowa Strategia Rozwoju Kraju. Paneliści skupili się na priorytecie, jakim jest wzmocnienie policentryczności i kluczowej roli w tym procesie miast subregionalnych.

Drugi dzień forum poświęcony był warsztatom z przedstawicielami administracji rządowej. Ich tematyka to: formy wsparcia rządowego dla miast – ośrodków subregionalnych, deglomeracja/dekoncentracja – rozproszenie instytucji centralnych poza główne ośrodki władzy, a także fundusze europejskie (w tym KPO) i EOG oraz programy regionalne jako szansa dla miast tracących funkcje społeczno-gospodarcze.

II Forum Ośrodków Subregionalnych, Elbląg, 3 października 

W Elblągu Związek Miast Polskich zorganizował drugie spotkanie miast subregionalnych. Jego głównym tematem była rola miast subregionalnych w Strategii Rozwoju Polski do 2035 roku.

10 września 2025 r. ministra funduszy i polityki regionalnej skierowała do konsultacji publicznych projekt średniookresowej strategii rozwoju kraju. Jej motywem przewodnim jest poszukiwanie nowej równowagi między konkurencyjnością gospodarki, czyli jej zdolnością do utrzymania wysokiego wzrostu gospodarczego, spójnością społeczną i terytorialną, czyli dbałością o dobrą jakość życia wszystkich obywateli niezależnie od ich miejsca zamieszkania, oraz bezpieczeństwem kraju, rozumianym nie tylko jako siła militarna, ale także odporność społeczeństwa i instytucji państwa na sytuacje kryzysowe.

Podczas spotkania w Elblągu Jakub Sawulski, zastępca dyrektora Departamentu Strategii w Ministerstwie Funduszy i Polityki Regionalnej, zaprezentował i omówił projekt strategii, a także projekt ustawy o zrównoważonym rozwoju miast, który ma być dopełnieniem reformy samorządowej o brakujący element określający zasady współpracy między miastami a otaczającymi je gminami. Dyrektor Biura ZMP, Andrzej Porawski, omówił uwagi z miast nadesłane w ramach konsultacji dokumentów do Biura ZMP. Także prezydenci i burmistrzowie miast uczestniczący w forum przekazali swoje uwagi i wątpliwości przedstawicielowi Ministerstwa Funduszy i Polityki Regionalnej. Wyrazili nadzieję, że ustawa określi narzędzia współpracy ponad granicami administracyjnymi oraz mechanizmy sprawiedliwego finansowania usług publicznych przekraczających granice miast i sąsiadujących z nimi gmin.

Przy okazji tej dyskusji Związek Miast Polskich podniósł konieczność pilnej analizy funkcjonalnej obecnego podziału administracyjnego, w znacznym stopniu odziedziczonego po PRL-u. Podkreślił konieczność dokonania najważniejszych korekt odgórnie (np. w odniesieniu do gmin obwarzankowych), w sposób zapewniający realizację art. 15 ust. 2 Konstytucji RP („Zasadniczy podział terytorialny państwa uwzględniający więzi społeczne, gospodarcze lub kulturowe i zapewniający jednostkom terytorialnym zdolność wykonywania zadań publicznych określa ustawa”).

W Elblągu odbyło się również spotkanie przedstawicieli miast nawiązujące do 35. rocznicy pierwszego zjazdu miast w Elblągu, który zaowocował odtworzeniem ZMP. Trzydzieści pięć lat po tamtym spotkaniu rozmawiano o drodze, jaką przeszły polskie samorządy, oraz o doświadczeniach z tego ciekawego czasu. W zjawiskowych przestrzeniach Centrum Sztuki Galeria EL w Elblągu Związek zorganizował dyskusję z udziałem byłych i obecnych prezydentów tego miasta, a także byłych prezesów Związku.

Okrągły stół na temat średniookresowej strategii rozwoju kraju, Radom, 8 maja

We współpracy ze Związkiem Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej zaprosiło do Radomia ekspertów, przedstawicieli miast oraz organizacji samorządowych, aby dyskutować na temat projektu średniookresowej strategii rozwoju kraju 2035 i założeń projektu ustawy o zrównoważonym rozwoju miast.

Spotkanie w Radomiu miało na celu omówienie roli różnej wielkości ośrodków miejskich w umacnianiu policentrycznego systemu osadniczego kraju, w szczególności roli miast regionalnych i subregionalnych, dostarczających usługi publiczne dla obywateli w układach funkcjonalnych, zwłaszcza ich oddziaływania wykraczającego poza najbliższe otoczenie. Dyskutowano także o rozwiązaniach prawnych, organizacyjnych i finansowych wspierających współpracę między samorządami w ramach miejskich obszarów funkcjonalnych (MOF), w kontekście realizacji ważnych zadań w układach regionalnym i subregionalnym.

W spotkaniu w Radomiu wzięli udział, zaproszeni wspólnie przez Minister Funduszy i Polityki Regionalnej i ZMP, reprezentanci Radomia, Torunia, Włocławka, Opola, Ciechanowa, Chełma, Krosna, Wałbrzycha, Rybnika, Suwałk, Kalisza, Słupska, Koszalina, Ełku, Kielc oraz Ostrowca Świętokrzyskiego.

Okrągły stół w sprawie wzmocnienia policentrycznej struktury osadniczej w kontekście wyzwań i celów rozwojowych kraju odbył się pod przewodnictwem minister funduszy i polityki regionalnej, Katarzyny Pełczyńskiej-Nałęcz. Wprowadzenia do zagadnień wygłosili wicedyrektor Departamentu Strategii, Jakub Sawulski, oraz profesor Rafał Matyja z Instytutu Rozwoju Miast i Regionów. Głos zabierali także przedstawiciele Związku Miast Polskich, Unii Miasteczek Polskich oraz Związku Powiatów Polskich.

W trakcie panelowej dyskusji uczestnicy zastanawiali się m.in. nad kluczowymi problemami rozwoju identyfikującymi miasta, w szczególności w kontekście realizacji zadań związanych z dostarczaniem wysokiej jakości usług dla obywateli w układach ponadlokalnym i subregionalnym. Omawiano także zagadnienia wymagające zarządzania z poziomu funkcjonalnego, wykraczającego poza obszar danej gminy, model współdziałania miast z ich funkcjonalnym otoczeniem (jakie rozwiązania prawne powinny być zastosowane, czy obecne regulacje są wystarczające) oraz warunki, jakie muszą być spełnione, aby możliwe było pozytywne oddziaływanie MOF na obszar subregionu (m.in. w zakresie usług transportowych, edukacyjnych i zdrowotnych).

Konferencja „Miasta Wyzwań”, Wałbrzych, 29 marca

W konferencji wzięli udział: Tomasz Siemoniak, minister spraw wewnętrznych i administracji, który poruszył tematy ustrojowe oraz ochrony ludności i obrony cywilnej, Andrzej Domański, minister finansów, który omówił sprawy dotyczące finansów samorządowych, doktor Karol Janas z Instytutu Rozwoju Miast i Regionów, który mówił o depopulacji i jej skutkach dla rozwoju miast, a także profesor Paweł Swianiewicz, który przedstawił plany badawcze NIST odpowiadające na zapotrzebowanie Komisji Wspólnej Rządu i ST, w tym miast.

Organizatorami konferencji były Miasto Wałbrzych i Związek Miast Polskich.

Samorządowy Kongres Finansowy Local Trends, Sopot, 14–15 kwietnia

Kongres koncentrował się na przyszłości finansów samorządowych w kontekście bieżących wyzwań geopolitycznych i gospodarczych.

Była to piąta edycja kongresu. W trakcie dwóch dni zorganizowano ponad 40 debat, które poprowadziło blisko 170 prelegentów. Dzięki rekordowej liczbie 1200 uczestników kongres pokazał, że kwestie dotyczące finansowania samorządów i planowania strategicznych inwestycji należą do naprawdę istotnych tematów.

Jak budować miasta dla potrzeb mieszkańców, biznesu i turystów? To temat sesji plenarnej, która odbyła się pierwszego dnia wydarzenia. Jan Pilewski, dyrektor Public Affairs w PLAY, w wystąpieniu wprowadzającym pt. „Polacy na wakacjach. Co mówią o nas telefony komórkowe”, zaprezentował wyniki raportu „WczasoPolacy”. Eksperci z administracji publicznej oraz sektora prywatnego prezentowali różne podejścia do rozwoju ekologicznych projektów podczas sesji plenarnej pt. „Inwestycje samorządów a strategie klimatyczne”. Jednym z kluczowych obszarów, o którym rozmawiano, było przyspieszenie rozwoju transportu zeroemisyjnego. Od 2030 roku wprowadzenie zakazu zakupu nowych autobusów miejskich emitujących zanieczyszczenia stanowi wyzwanie, ale również szansę dla samorządów na inwestycje w ekologiczne środki transportu, które mogą znacząco poprawić jakość życia mieszkańców.

W ramach kongresu wręczono też nagrody Mistrzom Finansów Samorządowych, przyznane przez Związek Miast Polskich. Eksperci Związku przeanalizowali obiektywne wskaźniki z danych opublikowanych przez resort finansów, nie wnikając jednak w lokalne przyczyny sukcesów poszczególnych samorządów. Uwzględniając zarówno miasta na prawach powiatu, jak i inne gminy, wskazano te, które w ostatnich dwunastu latach zapewniły bezpieczne finansowe fundamenty rozwoju, pozwalające na realizację ambitnej polityki inwestycyjnej oraz utrzymanie wysokiej jakości usług dla mieszkańców. Oceniano przede wszystkim bezpieczeństwo i stabilność bieżących części budżetów, stan zadłużenia oraz poziom inwestycji.

W wyniku tej analizy tytuł Mistrza Finansów Samorządowych uzyskało pięć miast, które zdecydowanie wyróżniły się według wybranych kryteriów: Krynica Morska, Podkowa Leśna, Sopot, Gliwice oraz Warszawa. Więcej o nagrodach TUTAJ. 

Europejskie Forum Samorządowe Local Trends, Poznań, 13–14 października

Dwa dni intensywnych spotkań, dwa fora tematyczne i praktyczne warsztaty – tak w skrócie wyglądał tegoroczny kongres Local Trends w Poznaniu. W trakcie dwóch dni odbyło się ponad 50 debat i dyskusji, w których udział wzięło ponad 200 ekspertów i prelegentów.

Poznańskie Forum to wydarzenie, które gromadzi przedstawicieli administracji centralnej, samorządów wszystkich szczebli, świata nauki i gospodarki. Wspólnie rozmawiają oni o najważniejszych wyzwaniach stojących przed społecznościami lokalnymi: od starzenia się społeczeństwa, przez transformację energetyczną i rozwój infrastruktury, po zagrożenia klimatyczne i cyberbezpieczeństwo.

Debata plenarna poświęcona cyberbezpieczeństwu infrastruktury krytycznej była jednym z kluczowych punktów programu kongresu. Eksperci z sektora technologii i bezpieczeństwa podkreślali rosnące znaczenie ochrony danych i systemów cyfrowych w administracji publicznej.

Dyskutanci zwracali uwagę, że samorządy, zwłaszcza mniejsze gminy, często nie dysponują odpowiednimi zasobami ani kompetencjami w zakresie cyberbezpieczeństwa, co zwiększa ich podatność na ataki. Eksperci podkreślali również, że zagrożenia mają coraz częściej charakter geopolityczny i systemowy, a skutki cyberataków mogą zagrażać zdrowiu i bezpieczeństwu obywateli. Samorządy muszą identyfikować swoje kluczowe zasoby, ponieważ infrastruktura wodociągowa, energetyczna czy systemy transportowe stają się coraz częstszym celem cyberprzestępców.

Podkreślano, że Polska znajduje się w gronie krajów szczególnie narażonych na cyberataki – aż 6% globalnych przypadków ransomware ma miejsce właśnie w naszym kraju. W jednostkach samorządu terytorialnego poziom podatności jest bardzo wysoki. Eksperci wskazywali, że podstawą skutecznej ochrony jest standaryzacja procedur i współpraca z doświadczonymi dostawcami, a także inwestowanie w predykcyjne systemy bezpieczeństwa oparte na sztucznej inteligencji.

Wszyscy uczestnicy debaty zgodzili się, że samorząd musi nie tylko zabezpieczać swoje systemy, lecz także przeciwdziałać dezinformacji i zapewniać obywatelom wiarygodne źródła informacji w sytuacjach kryzysowych.

Podczas kongresu odbyła się również debata o roli lokalnych mediów w erze smartfonów i mediów społecznościowych oraz o wyzwaniach związanych z dezinformacją. Podkreślano, że media lokalne są pomostem między władzami a obywatelami, którzy potrzebują sprawdzonych informacji.

Uczestnicy Kongresu debatowali też o współpracy Lasów Państwowych z samorządami, ochronie środowiska i partycypacji społecznej w zarządzaniu terenami leśnymi.

Seminaryjne posiedzenie senackiej Komisji Samorządu Terytorialnego i Administracji Państwowej, Senat RP, 27 maja

O kondycji samorządu terytorialnego i wyzwaniach, jakie przed nim stoją dziś, 35 lat po pierwszych wolnych wyborach, dyskutowali parlamentarzyści, samorządowcy, naukowcy i przedstawiciele ministerstw w Senacie RP 27 maja ub.r.

Uczestnicy dyskutowali m.in. o wyzwaniach związanych z demografią, finansami, oświatą, podziałem administracyjnym kraju czy problemach z samodzielnością niektórych małych jednostek samorządu, a także o koniecznych zmianach deregulacyjnych.

Debatę zdominowały jednak kwestie związane z dramatyczną sytuacją demograficzną w Polsce. O tym, że dzietność w Polsce jest najniższa w Europie, a społeczeństwo coraz bardziej się starzeje i na razie nie widać szans na poprawę, mówiła większość prelegentów. A taka sytuacja rodzi wyzwania we wszystkich obszarach funkcjonowania samorządu.

Przedstawiciele Związku Miast Polskich oraz innych organizacji samorządowych przedstawili oczekiwania środowiska samorządowego w kwestiach ustrojowych.

Ponieważ według nich od lat następuje powolna erozja samorządu terytorialnego, rozumianego jako samodzielne radzenie sobie z wyzwaniami, należy przywrócić pierwotne znaczenie samorządowi. A w tym rozumieniu samorząd terytorialny to wspólnota mieszkańców, która organizuje się po to, by samodzielnie zaspokoić swoje podstawowe potrzeby.

Dlatego też należy przede wszystkim:

• przywrócić klauzule generalne;

• przeprowadzić deregulacje w zadaniach własnych (takich jak: oświata, polityka społeczna i energetyka lokalna);

• zmodyfikować finanse (korekty wymaga podejście do tzw. potrzeb finansowych JST);

• przywrócić autonomię społeczności lokalnej, by sama decydowała, jak długo burmistrz sprawuje władzę.

Targi Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej PROTEGA, Poznań, 24–25 listopada

O tym, co robić w sytuacjach katastrof i niebezpieczeństw oraz jak im zapobiegać i być na nie przygotowanym, rozmawiali eksperci biorący udział w pierwszej edycji Targów Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej Protega, które odbyły się w Poznaniu. Wydarzenie zostało zorganizowane przede wszystkim z myślą o profesjonalistach zajmujących się ochroną ludności i obroną cywilną, zarządzaniem kryzysowym oraz ratownictwem.

Celem targów Protega było przedstawienie różnorodnych zagadnień związanych z zarządzaniem kryzysowym oraz ochroną ludności i obroną cywilną. Podczas dwóch dni trwania imprezy zaprezentowane zostały produkty oraz usługi mające istotne znaczenie dla przedstawicieli służb ratunkowych oraz administracji rządowej i samorządowej, na których spoczywa obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa obywatelom. Program tegorocznej Protegi był bardzo praktyczny – nastawiony na szkolenia, warsztaty i wymianę doświadczeń, które realnie wzmacniają system ochrony ludności i zarządzania kryzysowego.

W ramach targów odbył się kongres Protega – dwudniowe forum wiedzy i wymiany doświadczeń dla przedstawicieli administracji publicznej, służb ratowniczych, organizacji pozarządowych i sektora prywatnego. W programie znalazły się panele eksperckie, prelekcje i warsztaty praktyczne poświęcone kluczowym aspektom systemu ochrony ludności i obrony cywilnej. Eksperci dzielili się wiedzą nie tylko z samorządowcami i przedstawicielami administracji publicznej, ale też z obywatelami, którzy również mogli w wydarzeniu uczestniczyć – przyjść, posłuchać, dowiedzieć się, jak indywidualnie przygotować się na różnego typu zagrożenia. Na tę część wydarzenia zapisało się ponad 2 tysiące uczestników.

Na Scenie Kongresowej odbył się szereg wystąpień poświęconych najważniejszym wyzwaniom współczesnego systemu bezpieczeństwa. Eksperci omawiali m.in. reagowanie na powodzie, awarie infrastruktury krytycznej oraz przerwy w dostawie energii, a także sposób prowadzenia szkoleń z ochrony ludności i budowania odporności psychicznej w sytuacjach wysokiego stresu. Szczególną uwagę zwrócono na wnioski płynące z wojny w Ukrainie w obszarze budownictwa ochronnego. Dyskutowano również o zagrożeniach CBRN oraz projektowaniu schronów, ukryć i miejsc doraźnego schronienia, a także o rekomendacjach dotyczących rozwoju infrastruktury ochronnej w administracji i służbach.

Organizatorem wydarzenia były Międzynarodowe Targi Poznańskie, a jednym z patronów honorowych – Związek Miast Polskich.

Tu jest Polska! 80. rocznica włączenia Ziem Zachodnich i Północnych do Polski, Wałbrzych, 14–15 grudnia

14 i 15 grudnia Wałbrzych stał się areną centralnych obchodów 80. rocznicy włączenia Ziem Zachodnich i Północnych do Rzeczypospolitej Polskiej. W wydarzeniach wzięli udział m.in. Olga Tokarczuk i premier Donald Tusk.

Śląsk, Pomorze Zachodnie oraz Warmia i Mazury to tereny, które powróciły do Polski po 1945 roku. Ziemie Zachodnie i Północne stanowią wyjątkowy obszar na mapie Polski – ich historia to splot wielowarstwowych narracji, z których każda pozostawiła trwały ślad w krajobrazie, kulturze i tożsamości lokalnych społeczności. Na tych ziemiach powojenne dziedzictwo splecione z dramatycznymi procesami migracyjnymi po 1945 roku odgrywa ogromną rolę. Dziś stanowią one blisko 1/3 obszaru naszego kraju.

Obecny na uroczystościach w Wałbrzychu Prezes Rady Ministrów Donald Tusk w swoim wystąpieniu podkreślił, że to właśnie tutaj rodziła się Polska – Polska Piastowska – i że nie jest to hasło ani propaganda, lecz zobowiązanie wobec historii i przyszłych pokoleń. Premier mówił o sile polskiego narodu, o wyzwaniach współczesności oraz o tym, że Polska może i powinna być liderem. Zwrócił uwagę, że Ziemie Zachodnie i Północne to dziś miasta będące w europejskiej czołówce, a dbanie o dziedzictwo tych miejsc jest naszym wspólnym obowiązkiem.

Jednym z kluczowych momentów wałbrzyskich uroczystości było ogłoszenie Deklaracji Piastowskiej – mocnego i jednoznacznego zobowiązania do troski o dziedzictwo Ziem Zachodnich i Północnych oraz do odpowiedzialnego budowania przyszłości Polski. Deklaracja podkreśla, że te ziemie są fundamentem polskiej historii i państwowości. To nie hasło ani symbol, lecz wyraźne zobowiązanie: do jedności, do równego traktowania wszystkich regionów oraz do wzmacniania Polski jako wspólnoty. W dokumencie zwraca się uwagę, że Polska jest jedna, a jej siła wynika z odpowiedzialności za całość dziedzictwa – miasta, przyrodę, historię i ludzi.

Deklaracja stanowi zobowiązanie do pielęgnowania pamięci historycznej, wzmacniania dialogu społecznego oraz wspierania współpracy międzyregionalnej i ponadlokalnej. Podkreśla konieczność poszanowania dla różnorodnych tradycji i doświadczeń, które ukształtowały tożsamość tych terenów po 1945 roku. Jednocześnie wyznacza kierunki dalszego rozwoju opartego na integracji, otwartości i zrównoważonym wykorzystaniu dziedzictwa kulturowego, społecznego i gospodarczego.

W ramach wałbrzyskich obchodów zorganizowano także konferencję z dyskusjami w panelach o historii, gospodarce, kulturze i roli samorządu.

W wałbrzyskich uroczystościach i konferencji wzięło udział ok. 500 uczestników, w tym liderzy polskich miast położonych na tych ziemiach, m.in.: Anna Mieczkowska – prezydentka Kołobrzegu, Beata Moskal-Słaniewska – prezydentka Świdnicy, Arkadiusz Wiśniewski – prezydent Opola, Emilian Bera – burmistrz Jawora, Tomasz Kiliński – burmistrz Nowej Rudy, Rafael Rokaszewicz – prezydent Głogowa oraz Jerzy Łużniak – prezydent Jeleniej Góry.

Organizatorzy wydarzenia: marszałek Senatu RP – Małgorzata Kidawa-Błońska, ministra kultury i dziedzictwa narodowego – Marta Cienkowska oraz prezydent Wałbrzycha – dr Roman Szełemej. Jednym z partnerów obchodów był Związek Miast Polskich.

Mistrzostwa Polski Samorządowców w Tenisie Ziemnym, Szczecinek, 13–15 czerwca

W Szczecinku, nad malowniczym jeziorem Trzesiecko, odbyły się kolejne Mistrzostwa Polski Samorządowców w Tenisie Ziemnym. W zmaganiach wzięło udział ponad 50 parlamentarzystów oraz samorządowców z całego kraju.

To wyjątkowe wydarzenie, które łączy w sobie sportową rywalizację z możliwością integracji środowiska samorządowego. Turniej ten jest prestiżowym spotkaniem przedstawicieli samorządów z całej Polski. Współorganizatorem zawodów – obok Miasta Szczecinka – był Związek Miast Polskich.

Reprezentacja Prezydentów i Burmistrzów w piłce nożnej

W 2008 roku Związek powołał reprezentację w piłce nożnej, której skład tworzą prezydenci i burmistrzowie polskich miast, sporadycznie zasilani przez inne osoby z samorządów miast. Od początku działalności kadra bierze udział w różnego rodzaju turniejach piłkarskich i meczach charytatywnych rozgrywanych w miastach w całej Polsce oraz reprezentuje nasz kraj w rozgrywkach za granicą, np. w mistrzostwach Europy.

W 2025 roku reprezentacja prezydentów i burmistrzów, która liczy 37 przedstawicieli miast, rozegrała 7 meczów sparingowych. Spotkania meczowe naszej reprezentacji odbyły się w Szczytnie (warmińsko-mazurskie), Wołominie (mazowieckie), Pasymiu (warmińsko-mazurskie), Krzywiniu (wielkopolskie), Rypinie (kujawsko-pomorskie), Arłamowie oraz Sanoku (podkarpackie).