Zaufanie do siebie nie gwarantuje sukcesu, ale niezastosowanie się do tego gwarantuje porażkę.
(Albert Bandura)
Nie pozwól, aby sukces determinował Twoje przekonania. Twoje przekonania powinny decydować o Twoim sukcesie.
(Arystoteles)
Samoskuteczność
Poczucie własnej skuteczności to wiara we własną zdolność do radzenia sobie w różnych sytuacjach.
Nie chodzi tylko o to, jak się czujemy lub co o sobie myślimy, ale poczucie własnej skuteczności odgrywa ważną rolę w tym, jak skuteczni będziemy w osiąganiu naszych celów i zadań w życiu.
Psycholog Albert Bandura, twórca poznawczej teorii społecznej, uważa, że koncepcja poczucia własnej skuteczności ma fundamentalne znaczenie.
Poczucie własnej skuteczności reprezentuje przekonanie danej osoby o jej zdolności do odniesienia sukcesu w danej sytuacji. Nie chodzi o to, jakie umiejętności posiada dana osoba, ale raczej o to, w co wierzy, że może dzięki temu osiągnąć sukces. Skuteczne funkcjonowanie wymaga zarówno umiejętności, jak i pewności siebie, aby móc z nich skorzystać. Poczucie własnej skuteczności może wpływać na wszystko, od psychologicznego stanu zachowania po motywację.
Jednostka musi także stale dostosowywać swoje umiejętności do sytuacji. Bandura wierzy, że rzeczy w życiu nie dzieją się same, ale są wynikiem działalności człowieka. Osoby wątpiące w swoje możliwości uciekają od trudnych zadań i odwrotnie, osoby wierzące w swoje możliwości wkładają dużo energii w rozwiązanie problemu. Wyznaczają sobie cele i dążą do ich realizacji. Można mówić o silnym poczuciu własnej skuteczności i słabym poczuciu własnej skuteczności.
Jak rozwija się samoskuteczność?
Albert Bandura (1977) sugeruje, że jednostki rozwijają swoje przekonania o własnej skuteczności w oparciu o cztery źródła informacji:
Osiągnięcia związane z działaniem; doświadczenie mistrzowskie
Jest to interpretacja wyniku wcześniejszego działania. Jest to doświadczenie związane z ukończeniem wyzwania. Te doświadczenia mistrzowskie są najbardziej wpływowym źródłem informacji o wynikach. Jest to wykazanie, czy ktoś jest w stanie zrobić wszystko, aby odnieść sukces. To sukces buduje silną wiarę w osobistą skuteczność. Jeśli poczucie własnej skuteczności nie jest mocno ugruntowane, jest ono podważane przez niepowodzenia. Ważne są praktyka, wytrwałość i pozytywne nastawienie.
Zastępcze doświadczenie
Zastępcze doświadczenia zapewniane przez modele społeczne są również ważnym źródłem poczucia własnej skuteczności. Bandura (1977) twierdzi, że „obserwowanie, jak ludzie podobni do siebie odnoszą sukcesy dzięki nieustającym wysiłkom, podnosi na duchu”; buduje w ludziach przekonanie, że oni "również posiadają zdolności do zakończenia z sukcesem podobnych działań.”
Doświadczenia zastępcze polegają na obserwowaniu, jak inni ludzie pomyślnie wykonują zadanie.
Jeśli dana osoba ma w swoim życiu pozytywny wzór do naśladowania, jest bardziej prawdopodobne, że będzie miała pozytywne przekonania na swój temat.
Perswazja werbalna
Perswazji werbalnej używa się, gdy ktoś zamierza wpłynąć na czyjeś zachowanie. Na przykład powiedzenie komuś, że jest w stanie coś osiągnąć. Przekonania o własnej skuteczności wynikające z perswazji werbalnej są słabsze niż przekonania wynikające z bezpośredniego doświadczenia, ale i tak mogą prowadzić do zmiany, jeśli zostaną wyrażone w realistyczny sposób.
Stany emocjonalne i psychologiczne
Dobrostan emocjonalny, fizyczny i psychiczny danej osoby może wpływać na to, jak postrzega ona swoje osobiste możliwości w określonej sytuacji.
W sytuacjach, gdy dana osoba nie czuje się dobrze, poczucie własnej skuteczności jest trudniejsze do osiągnięcia, ale nie jest niemożliwe. Według Bandury ważna jest nie tylko reakcja emocjonalna i fizyczna, ale także sposób, w jaki nasza skuteczność jest postrzegana i interpretowana. Możemy poprawić nasze poczucie własnej skuteczności, ucząc się, jak radzić sobie, na przykład, z lękiem lub jak poprawić swój nastrój, gdy doświadczamy stresujących sytuacji.
Piąte źródło poczucia własnej skuteczności przytacza James Maddux, który podobnie jak Bandura badał tę dziedzinę:
Techniki wyobrażeniowe/wizualizacje
Chodzi o próbę wyobrażenia sobie swoich celów jako osiągalnych. Chodzi o namalowanie obrazu, w którym sukces został już osiągnięty.
Ocena poziomu samoskuteczności
Aby dokonać szybkiej, nieformalnej oceny poziomu samoskuteczności, rozważ następujące pytania:
Czy czujesz, że możesz poradzić sobie z problemami, o ile będziesz skłonny/a do ciężkiej pracy?
Czy jesteś pewien/pewna swojej zdolności do osiągnięcia celów?
Czy czujesz, że dasz radę poradzić sobie z nieoczekiwanymi wydarzeniami?
Czy jesteś w stanie szybko wrócić na właściwe tory po stresujących wydarzeniach?
Czy czujesz, że potrafisz znaleźć rozwiązanie, gdy pojawia się problem?
Czy nie ustajesz w wysiłkach, nawet gdy sytuacja wydaje się trudna?
Czy potrafisz zachować spokój nawet w obliczu chaosu?
Czy radzisz sobie dobrze nawet pod presją?
Czy masz tendencję do koncentrowania się na swoich postępach, zamiast dać się przytłoczyć wszystkiemu, co masz jeszcze do zrobienia?
Czy wierzysz, że ciężka praca w końcu się opłaci?
Jeśli na większość z tych pytań odpowiesz twierdząco, istnieje duże prawdopodobieństwo, że masz dość silne poczucie samoskuteczności.
Jeśli uważasz, że musisz wzmocnić poczucie samoskuteczności, zapoznaj się z poniższymi wskazówkami lub rozwiąż ćwiczenia.
Wyjdź ze swojej strefy komfortu - spróbuj nowych rzeczy i udowodnij sobie, jak silny/a i odporny/a jesteś.
Pomyśl o ludziach, którzy Cię wspierają i w Ciebie wierzą. Zgromadź wokół siebie grupę ludzi, którzy będą cię wspierać.
Zanim podejmiesz nowe wyzwanie, pomyśl o dobrych doświadczeniach z przeszłości, kiedy udało Ci się je rozwiązać. Zapisz te dobre doświadczenia.
Stawiaj małe kroki. Podziel złożone zadanie na mniejsze działania. Wyznaczaj realistyczne cele.
Zwróć uwagę na swoje myśli i emocje. Wybieraj i powtarzaj pozytywne afirmacje.
Notuj rzeczy, za które jesteś wdzięczny.
Celebruj swoje sukcesy.
Traktuj przeszkody pojawiające się na Twojej drodze do sukcesu jako okazję do nauki.
Sugestie dotyczące dodatkowej literatury
"Dopóki nie będziemy w stanie wziąć odpowiedzialności za wszystko, co nas spotyka w życiu, nie będziemy wolni". Często obwiniamy kogoś za wszystko, co nam się przytrafia i często stawiamy się w roli ofiary - to drugie jest najłatwiejsze, prawda? Przyjęcie odpowiedzialności za swoje czyny wymaga odwagi i silnej woli.
Autor wzywa do wzięcia odpowiedzialności za swoje życie poprzez kluczowe życiowe spostrzeżenia. Każde spostrzeżenie zawiera również pytania do refleksji i sugestie dotyczące przetestowania nowych zachowań, które są zalecane w związku z danym spostrzeżeniem. Poniżej scharakteryzujemy wybrane spostrzeżenia.
SPOSTRZEŻENIE 1: "Życie bez jasnego celu jest jak żeglowanie bez kompasu".
Podobnie jak statek nie może płynąć bez kompasu, ważne jest, aby jednostka przed rozpoczęciem działania ("wypłynięciem w morze") obrała konkretny kurs.
Pytanie do refleksji: Czy żyjesz z jasno określonym celem, czy też obwiniasz za swoją aktualną sytuację życiową zaistniałe okoliczności zewnętrzne?
Proponowane działanie: Dokonaj bilansu tego, co dzieje się obecnie w twoim życiu - ustal swój cel i zdecyduj o drogowskazach, które pomogą ci ruszyć naprzód.
SPOSTRZEŻENIE 2: "Czasami trzeba znaleźć się w ciemności, aby widzieć wyraźnie".
Ciemność daje nam możliwość na zatrzymanie się i spojrzenie do wewnątrz, które nie wymaga dodatkowego światła z zewnątrz. Czasami ciemność pojawia się w postaci niepokoju, gdy mamy do czynienia z kwestiami, z którymi wolelibyśmy nie mieć do czynienia. Tłumimy takie myśli lekami lub innymi substancjami uzależniającymi, zamiast zastanowić się nad nimi i wyciągnąć wnioski.
Pytanie do refleksji: Kiedy ostatni raz zdarzyło Ci się usiąść w ciemności, bez wszystkich swoich urządzeń i wytrwać, dopóki nie odkryłeś/aś, co będzie twoim następnym krokiem?
Proponowane działanie: Spędź dzień bez urządzeń używanych na co dzień, niech przebywanie w ciszy stanie się codzienną praktyką.
SPOSTRZEŻENIE 3: "Wszystkie wydarzenia są neutralne".
Nie możemy kontrolować wydarzeń, ale możemy kontrolować to, jak je interpretujemy i jak na nie reagujemy. W obliczu przykrego wydarzenia warto zadać sobie pytanie, jakiej lekcji nas ono uczy. To daje nam możliwość nauczenia się czegoś z danego doświadczenia, zamiast być przez nie przytłoczonym.
Pytanie do refleksji: Jak reagujesz na wydarzenia w swoim życiu? Czy zastanawiasz się nad tym, dlaczego coś się wydarzyło, czy też traktujesz to osobiście?
Proponowane działanie: Zanim zareagujesz, postaraj przez chwilę się zastanowić. Na przykład, weź głęboki oddech i zastanów się ZANIM zadziałasz.
SPOSTRZEŻENIE 4: "Możesz znaleźć spokój, zanurzając się pod powierzchnią fal życia".
Życie jest jak ocean - cały dramat rozgrywa się na powierzchni, gdzie można dostrzec to, co się dzieje, nie rozumiejąc, dlaczego tak się dzieje. Jeśli zwracamy uwagę tylko na powierzchnię, życie jest bez wątpienia chaotyczne, wyczerpujące. Na szczęście istnieje miejsce, w którym można znaleźć spokój, ciszę i miłość - można to zrobić, zatrzymując się na chwilę i poświęcając trochę czasu dla siebie. Możesz to zrobić w domu, w swoim ulubionym zakątku natury, krótko mówiąc, tam, gdzie czujesz się bezpiecznie i jesteś akceptowany/a. Usiądź w ciszy, oddychaj i skup swoją uwagę na sobie, na swoich uczuciach.
Pytanie do refleksji: Często stawiamy opór nowym rzeczom - czy tak samo czujesz się w stosunku do medytacji?
Proponowane działanie: Naucz się medytować i rób to codziennie.
Dodatkowe informacje i pomoce edukacyjne
Self -compassion exercisesMindfulness-Based-Self-Efficacy_scale
Mindfulness-Based Self Efficacy Scale - Revised (MSES-R) (novopsych.com.au)
Mindfulness Based Self Efficacy Scale https://app.novopsych.com/