การแสดงท่าทางประกอบเพลงปลุกใจ เพื่อนไทย เป็นการแสดงท่าทางการร่ายรำที่สื่อให้เห็นถึงความสำคัญของชาติบ้านเมือง ว่าพี่น้องชาวไทยไม่ว่าจะกระทำสิ่งใดก็ให้นึกถึงประเทศชาติ ตั้งใจ   ทำมาหากินด้วยความสุจริต  และเมื่อถึงยามที่ประเทศชาติตกอยู่ในสถานการณ์ที่คับขัน เราก็ควรที่จะมีความเสียสละ อุทิศตนเองเพื่อประเทศชาติ ซึ่งลักษณะการแต่งกาย เวลาแสดงผู้หญิงนุ่งผ้าโจงกระเบน สวมเสื้อแขนกระบอกและห่มผ้าสไบแบบตะเบ็งมาน ผู้ชายนุ่งผ้าโจงกระเบน สวมเสื้อแขนยาวผ่าหน้าติดกระดุมและผูกผ้าคาดเอว ส่วนวงดนตรีที่ใช้บรรเลงเพลงประกอบการแสดง คือ วงดนตรีปี่พาทย์

ความเป็นมาของเพลงปลุกใจ

               เพลงปลุกใจ หมายถึง เพลงที่มีความหมายมุ่งปลุกจิตสำนึกของคนไทยให้เกิดความรักชาติบ้านเมือง รักหมู่คณะ มีความสามัคคี และความเสียสละ เพลงปลุกใจของไทยเริ่มขึ้นในสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6 ด้วยเหตุที่ว่าบ้านเมืองตกอยู่ในภาวะสงครามโลกครั้งที่ 1 พระองค์ทรงเห็นว่าประเทศสยามสมควรที่จะเข้าร่วมในสงครามเพื่อแสดงให้ชาวโลกได้รู้จัก จึงส่งกองทัพสยามเข้าร่วมรบ ในปี พ.ศ. 2460 และเพื่อเป็นการ ปลุกระดมให้ชาวไทยได้ตื่นตัวรักชาติบ้านเมือง จึงทรงพระราชนิพนธ์ บทความ บทกลอนเป็นจำนวนมากเพื่อการนี้ และจากส่วนหนึ่งของบทพระราชนิพนธ์นี้เองเป็นต้นกำเนิดที่มาของเพลงปลุกใจ

เนื้อร้องและทำนองเพลงปลุกใจ

               1. เป็นเพลงที่มีเนื้อร้อง ทำนอง จังหวะและลีลาคึกคักเร้าใจ ชวนให้ผู้ฟังเกิดอารมณ์ฮึกเหิมและคึกคักคล้อยตามเนื้อร้อง การร้องเพลงปลุกใจจะเน้นจังหวะและเนื้อร้องเป็นสำคัญ จึงนิยมร้องหมู่ เพื่อบรรยากาศคึกคักกระหึ่มแสดงถึงพลังที่มั่นคงแข็งแรง เช่น เพลงสยามานุสติ เพลงเราสู้ เพลงเกิดเป็นไทยตายเพื่อไทย เพลงถามคนไทย เพลงใต้ร่มธงไทย เป็นต้น

               2. เป็นเพลงที่แทรกอยู่ในละครหลวงวิจิตรวาทการ ที่ใช้ละครเป็นสื่อปลุกใจให้ประชาชนเกิดความรักชาติ เนื้อหาของละครนำมาจากประวัติศาสตร์ตอนใดตอนหนึ่ง บทละครจะมีทั้งบทรัก รบ อารมณ์สะเทือนใจ ความรักที่มีต่อคู่รักถึงแม้จะมีมากมายเพียงไรก็ไม่เท่ากับความรักชาติบ้านเมือง เช่น

               เพลงรักชาติ ประกอบละคร เรื่อง เจ้าหญิงแสนหวี

               เพลงยากเย็น ประกอบละคร เรื่อง เลือดสุพรรณ

               เพลงดวงจันทร์ ประกอบละคร เรื่อง เลือดสุพรรณ

               เพลงเลือดสุพรรณ ประกอบละคร เรื่อง เลือดสุพรรณ

ตัวอย่าง เพลงปลุกใจประกอบละครหลวงวิจิตรวาทการ

               เพลง เลือดสุพรรณ

เพลง ประกอบละครเรื่องเลือดสุพรรณ

คำร้อง พลตรีหลวงวิจิตรวาทการ

               เลือดสุพรรณเคยหาญในการศึก เหี้ยมฮึกกล้าสู้ไม่รู้หนี

ไม่ครั่นครามขามใจต่อไพรี ผู้ใดมีมีดพร้า คว้ามารบ

               (สร้อย) มาด้วยกันมาด้วยกัน เลือดสุพรรณเอ๋ย เลือดสุพรรณเข้าประจันอย่าได้พรั่นเลย

อยู่ไม่สุขมารุกแดนกระหน่ำ ให้ชอกช้ำแสนอนาถชาติไทยเอ๋ย

เขาเฆี่ยนฆ่าเพราะว่าเห็นเป็นเชลย จะนิ่งเฉยอยู่ทำไมพวกไทยเรา

               (สร้อย)

อันเมืองไทยของไทยใช่ใครอื่น มาต่อสู้กู้คืนเถอะเราเอ๋ย

ถึงตัวตายอย่าเสียดายชีวีเลย มาเถอะเหวยพวกเรามากล้าประจัน

               เพลง รักชาติ

เพลง ประกอบละครเรื่องเจ้าหญิงแสนหวี

คำร้อง พลตรีหลวงวิจิตรวาทการ

               ความรักอันใด แม้รักเท่าไหน ยังไม่ยั่งยืน

เช่นรักคู่รัก แม้รักดังกลืน ยังอาจขมขื่น ขึ้นได้ภายหลัง

               แต่ความรักชาติ รักแสนพิศวาส รักสุดกำลัง

ก่อเกิดมานะ ยอมสละชีวัง รักจนกระทั่ง หมดเลือดเนื้อเรา

ชีวิตร่างกาย เราไม่เสีย ตายแล้วก็เผา ทุกสิ่งย่อมคลาด

               เว้นแต่ชาติของเรา ไม่ให้ใครเข้า เหยียบย่ำทำลาย

โอกาสในการแสดง

               ใช้แสดงสลับฉากละคร แสดงเป็นรีวิว หรือแสดงงานรื่นเริงในโอกาสต่างๆ

การแต่งกายประกอบเพลงปลุกใจ

               แต่งได้หลายแบบตามความเหมาะสมและโอกาสที่แสดง เช่น ถ้าแสดงสลับฉากละครก็อาจแต่งแบบทหารไทยโบราณ วีรสตรีไทยถ้าแสดงเป็นชุดรีวิวก็แต่งแบบพื้นบ้าน ชาวนา ชาวไร่ การแสดงเพลงปลุกใจมักแสดงเป็นหมู่ชาย - หญิง

เครื่องแต่งกายประกอบการแสดงเพลงปลุกใจ ชุดทหารไทยโบราณและวีรสตรีไทย

ลีลาท่าทางที่ใช้ประกอบเพลงปลุกใจ

               เนื่องจากเพลงปลุกใจเป็นเพลงที่มีจังหวะค่อนข้างรวดเร็ว ฉะนั้นควรใช้ท่าที่เป็นปกติธรรมชาติ เพียงแต่ดัดแปลงเพื่อให้เกิดความสวยงาม ใช้ลีลาท่าทางของนาฏศิลป์เข้าประกอบได้ แต่ควรใช้ลีลาท่าทางที่ดูแล้วคึกคัก เข้มแข็ง รวมถึงความพร้อมเพรียงและระเบียบการแปรแถว

                                                       เพลงเพื่อนไทย

      (สร้อย) เพื่อนไทย เร่งมานึกน้อมพร้อมใจ               ช่วยไทยด้วยนึกถึงความเป็นไทย

เพื่อนไทย ก้าวเดินเจริญสุขไส                                      ชาติไทย ที่รักของเรา

     (ท่อน1) ตัวฉันเกิดมา ใต้ฟ้าเมืองไทย                      ชีวิตจิตใจฉันเป็นไทยทั้งสิ้น

ฉันนึกถึงชาติ อยู่ทุกเวลา                                            มุ่งหวังตั้งหน้าทำมาหากิน

โดยสุจริต เป็นนิจสิน                                                  เพื่อให้แผ่นดินไทยคงอยู่เป็นไทย

                                                                (สร้อย)

     (ท่อน2) ถึงยามคับขันที่ชาติต้องการ                      เราก็ใจกล้าหาญช่วยงานของไทย

เรามีมานะยอมสละชีวิต                                               ทุกอย่างเราอุทิศเพื่อชาติเราได

ด้วยน้ำใจรักด้วยสมัครเป็นไทย                                    เทิดทูนชาติไว้เหนือชีวิตเรา

                                                                (สร้อย)

     เพื่อนไทย เร่งมานึกน้อมพร้อมใจ                           ช่วยไทยด้วยนึกถึงความเป็นไทย

เพื่อนไทย ก้าวเดินเจริญสุขไส                                     ชาติไทย ที่รักของเรา