รำวงมาตรฐาน เป็นการแสดงที่ปรับปรุงมาจากรำวงพื้นเมือง ซึ่งเดิมเรียกว่า “รำโทน” นิยมเล่นกันในภาคกลางของไทย เป็นการแสดงที่ร่ายรำตามจังหวะเพลงที่ถ่ายทอดให้เห็นถึงความงามของท่ารำ ไม่ได้เป็นการร่ายรำเพื่อสื่อความหมายตามเนื้อเพลง มีลีลาท่ารำที่อ่อนช้อยสวยงาม มีลักษณะการแต่งกายหลายแบบ วงดนตรีที่ใช้คือวงดนตรีไทยบรรเลงเพลงประกอบการแสดง ซึ่งประกอบด้วยเครื่องดนตรีไทย ได้แก่ ฉิ่ง ฉาบ กรับ และโทน โดยการแสดงรำวงมาตรฐานจะมีทั้งหมด 10 เพลง แต่ละเพลงจะมีการกำหนดท่ารำประจำเพลงไว้ เช่น เพลงรำมาซิมารำจะใช้ท่ารำส่าย เป็นต้น

               "รำมาซิมารำ เรามารำกันให้สนุก"

               นี่คือส่วนหนึ่งเนื้อร้องบทเพลง"รำมาซิมารำ" หนึ่งในบทเพลงรำวงมาตรฐาน

               รำวง เป็นการละเล่นโดยการรำเป็นวง จับคู่ชาย-หญิง เดินไปข้างหน้า วนไปมา เป็นการแสดงที่มีวิวัฒนาการมาจาก "รำโทน" ซึ่งจะมีผู้รำทั้งชาย และหญิง รำกันเป็นคู่ ๆ รอบ โดยมีโทนเป็นเครื่องดนตรีประกอบจังหวะ ลักษณะการรำ และร้องเป็นไปตามความถนัด ไม่มีแบบแผนกำหนดไว้ คงเป็นการรำ และร้องง่าย ๆ มุ่งเน้นที่ความสนุกสนานรื่นเริงเป็นสำคัญ เช่น เพลงช่อมาลี เพลงยวนยาเหล เพลงหล่อจริงนะดารา เพลงตามองตา เพลงใกล้เข้าไปอีกนิด ฯลฯ ด้วยเหตุที่การรำชนิดนี้มีโทนเป็นเครื่องดนตรีประกอบจังหวะ จึงเรียกการแสดงชุดนี้ว่า รำโทน

               ต่อมาเมื่อปี พ.ศ. 2487 ในสมัย จอมพล ป. พิบูลสงคราม เป็นนายกรัฐมนตรี รัฐบาลตระหนักถึงความสำคัญของการละเล่นรื่นเริงประจำชาติ และเห็นว่าคนไทยนิยมเล่นรำโทนกันอย่างแพร่หลาย ถ้าปรับปรุงการเล่นรำโทนให้เป็นระเบียบทั้งเพลงร้องลีลาท่ารำ และการแต่งกาย จะทำให้การเล่นรำโทนเป็นที่น่านิยมมากยิ่งขึ้น จึงได้มอบหมายให้กรมศิลปากรปรับปรุงรำโทนเสียใหม่ให้เป็นมาตรฐาน มีการแต่งเนื้อร้อง ทำนองเพลงและนำท่ารำจากแม่บทมากำหนดเป็นท่ารำเฉพาะแต่ละเพลงอย่างเป็นแบบแผน

รำวงมาตรฐาน ประกอบด้วยเพลงทั้งหมด 10 เพลง กรมศิลปากรแต่งเนื้อร้องจำนวน 4 เพลง คือ 

เพลงงามแสงเดือน 

เพลงชาวไทย 

เพลงรำซิมารำ 

เพลงคืนเดือนหงาย

ท่านผู้หญิงละเอียด พิบูลสงคราม แต่งเนื้อร้องเพิ่มอีก 6 เพลง คือ 

เพลงดวงจันทร์วันเพ็ญ 

เพลงดอกไม้ของชาติ 

เพลงดวงจันทร์ขวัญฟ้า 

เพลงหญิงไทยใจงาม 

เพลงบูชานักรบ 

เพลงยอดชายใจหาญ 

ส่วนทำนองเพลงทั้ง 10 เพลง กรมศิลปากร และกรมประชาสัมพันธ์เป็นผู้แต่ง ท่ารำเพลงรำวงมาตรฐานประดิษฐ์ท่ารำโดย "นางลมุล ยมะคุปต์" "นางมัลลี คงประภัศร์" และ"นางศุภลักษณ์ ภัทรนาวิก" ซึ่งเป็นผู้เชี่ยวชาญการสอนนาฏศิลป์ไทย วิทยาลัยนาฏศิลป์ ส่วนผู้คิดประดิษฐ์จังหวะเท้าของเพลงดวงจันทร์วันเพ็ญ คือ"นางจิตรา ทองแถม ณ อยุธยา" อาจารย์ใหญ่โรงเรียนสังคีตศิลป ปัจจุบันคือ วิทยาลัยนาฏศิลป ปีพ.ศ. 2485 – 2486 เมื่อปรับปรุงแบบแผนการเล่นรำโทนให้มีมาตรฐาน และมีความเหมาะสม จึงมีการเปลี่ยนแปลงชื่อจากรำโทนเป็น “รำวงมาตรฐาน” อันมีลักษณะการแสดงที่เป็นการรำร่วมกันระหว่างหญิง-ชายเป็นคู่ๆ เคลื่อนย้ายเวียนไปเป็นวงกลม มีเพลงร้องที่แต่งทำนองขึ้นใหม่ มีการใช้ทั้งวงปี่พาทย์บรรเลงเพลงประกอบ และบางเพลงก็ใช้วงดนตรีสากลบรรเลงเพลงประกอบ ซึ่งเพลงร้องที่แต่งขึ้นใหม่ทั้ง 10 เพลง

การแต่งกาย

               เครื่องแต่งกายของรำวงมาตรฐาน ประกอบด้วย 4 แบบดังนี้

แบบที่ 1 แบบชาวบ้าน

ชาย นุ่งผ้าโจงกระเบน สวมเสื้อคอพวงมาลัย เอวคาดผ้าห้อยชายด้านหน้า

หญิง นุ่งโจงกระเบน ห่มผ้าสไบอัดจีบ ปล่อยผม ประดับดอกไม้ที่ผมด้านซ้าย คาดเข็มขัด ใส่เครื่องประดับ

แบบที่ 2 แบบไทยพระราชนิยม

ชาย นุ่งโจงกระเบน สวมเสื้อราชปะแตน ใส่ถุงเท้า รองเท้า

หญิง นุ่งโจงกระเบน สวมเสื้อลูกไม้ สไบพาดบ่าผูกเป็นโบ ทิ้งชายไว้ข้างลำตัวด้านซ้าย ใส่เครื่องประดับมุก

แบบที่ 3 แบบสากลนิยม

ชาย นุ่งกางเกง สวมสูท ผูกเน็กไท

หญิง นุ่งกระโปรงป้ายข้าง ยาวกรอมเท้า ใส่เสื้อคอกลม แขนกระบอก

แบบที่ 4 แบบราตรีสโมสร

ชาย นุ่งกางเกง สวมเสื้อพระราชทาน ผ้าคาดเอวห้อยชายด้านหน้า

หญิง นุ่งกระโปรงยาวจีบหน้านาง ใส่เสื้อจับเดรป ชายผ้าห้อยจากบ่าลงไปทางด้านหลัง เปิดไหล่ขวา ศีรษะทำผมเกล้า