Langspil og íslensk fiðla

Tvö hljóðfæri teljast íslensk; langspil og fiðla (Matthías Þórðarson, 1919). Langspil voru talsvert útbreidd og til á mörgum bæjum fram á 20. öld, þó að þau hafi þá verið tekin að hljóma æ sjaldnar og þeim fækkaði ört sem kunnu að leika á þau. Íslensk fiðla var í raun horfin af sviðinu á tímum sr. Bjarna og um hana er mun minna vitað. Þó eru til þrjár fiðlur í Þjóðminjasafninu en aðeins ein upprunaleg, hinar voru smíðaðar seinna, önnur í upphafi 20. aldar að ósk sr. Bjarna en hin var smíðuð 1941 og seld Þjóðminjasafninu. Langspil eru oftast díatónísk, þ.e.a.s. þau innihalda ekki allar nótur krómantíska tónskalans (Bjarni Þorsteinsson, 1974). Kann það að vera af þeim sökum sem íslensk þjóðlög eru ekki eins oft í moll. Söngvarar sem ef til vill hafa lært ný lög af erlendum gestum hafa í einhverjum tilfellum lagað tóntegund þeirra að undirspilinu og breytt þeim þannig í dúr eða einhverja kirkjutóntegundanna, oft þá lýdísku, sem er eitt af því sem er sérkenni á íslenskum þjóðlögum.  

Íslenska langspilið er annað tveggja íslenskra hljóðfæra frá fyrri öldum. 

Það er strengjahljóðfæri sem yfirleitt er með þrjá strengi (en stundum tveimur eða fjórum strengjum) sem oftast eru stroknir með boga, plokkaðir með fingrum, eða slegnir létt, t.d. með fjöður eða léttum tréstaf (t.d. matprjón).  Tveir neðri strengirnir mynda grunnhljóm (oftast stilltir í fimmund) en sá efsti er laglínustrengurinn og á hann er leikin laglínan. 

Langspilið tilheyrir því strengjafjölskyldunni, nánar tiltekið ættkvísl sítara.  Nánasti ættingi langspilsins er hið norska langeleik. Dulcimer er einnig afskaplega líkt langspili.

Ekki eru til neinar upptökur af langspilsleik eins og hann var í gamla daga. Því miður fór það svo að þegar önnur hljóðfæri fóru að berast til landsins þá varð langspilið óvinsælt eða þótti ekki nógu fínt. Þeir sem kunnu að spila á það dóu áður en nokkur náði hljóðupptöku. Það varð því rof í langri sögu langspilsins, svo þeir sem seinna ákváðu að endurlífga langspilið þurftu að giska á hvernig rétt væri að leika á það. 

Aðeins eru til tvær gamlar ljósmyndir af mönnum leika á langspil. 

Á annarri myndinni er Jón Ásbjörnsson í Borgarnesi (f. 1821, d. 1905), sem alltaf var kallaður goskall. Á hinni er óþekktur maður líklega í V-Húnavatnssýslu. Báðir halda á spilinu í kjöltu sinni, þrýsta þumalfingri vinstri handar á laglínustrenginn og strjúka með boga í hægri hendi.