"TỪ CHÂU THỔ SÔNG HỒNG ĐẾN SÔNG HƯƠNG XỨ HUẾ"

(Hồi ký)

LỜI GIỚI THIỆU

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, Trị Thiên là một chiến trường đầy ác liệt, gian khổ hy sinh nhưng chói lọi vinh quang. Do những điều kiện về lịch sử, địa lý, chiến trường Trị Thiên là nơi đọ sức quyết liệt, dai dẳng giữa các đơn vị chủ lực của ta với lực lượng thiện chiến nhất của quân đội Mỹ cùng quân đội Sài Gòn và đồng minh của chúng. Trải qua thời gian chiến đấu lâu dài, gian khổ, quyết liệt với quân thù, dải đất Trị Thiên đã hun đúc, đào luyện nên nhiều tập thể, cá nhân tiêu biểu xuất sắc. Trong đó, Sư đoàn 324 là một đơn vị chủ lực- một tập thể anh hùng của Quân khu Trị Thiên.

Mùa Xuân năm 1968, trong Chiến dịch Tổng tiến công và nổi dậy, với cương vị Chính ủy Trung đoàn, rồi Chính ủy kiêm Trung đoàn trưởng Trung đoàn 9 thuộc Quân khu Trị Thiên. Tiếp đó, từ năm 1970 đến ngày hoàn toàn giải phóng miền Nam, đảm nhiệm cương vị Phó Chủ nhiệm Chính trị Quân khu Trị Thiên rồi Chủ nhiệm Chính trị Quân đoàn 2, tôi đã trực tiếp chứng kiến nhiều tấm gương chiến đấu dũng cảm, lập công xuất sắc trên chiến trường.

Trong chiến công chung của Trung đoàn 1 và Sư đoàn 324, có sự đóng góp của đồng chí Lê Huy Mai. Là một trong những người tham gia trực tiếp chiến đấu rất sớm trên chiến trường Trị Thiên, liên tục ngót 10 năm- từ tháng 3 năm 1966 đến tháng 4 năm 1975, từ một chiến sĩ Trinh sát, trưởng thành Trung đội trưởng, Đại đội trưởng, Trợ lí Trinh sát trung đoàn, sư đoàn tiếp đến là Trưởng ban Trinh sát - Đặc công Sư đoàn 324, đồng chí Lê Huy Mai đã dũng cảm, mưu trí trong chiến đấu và phục vụ chiến đấu, lập công xuất sắc.

Trong nhiều chiến công của đồng chí Lê Huy Mai, phải kể đến những thành tích tiêu biểu, đó là: Dũng cảm điều tra nghiên cứu, hiến kế phương án tác chiến vây lấn, tấn công Cứ điểm Cồn Tiên, một chiến lũy thép vững chắc trên tuyến hàng rào điện tử McNamara của Mỹ ở Nam sông Bến Hải. Trực tiếp chỉ huy đội mở cửa đánh lấn Cứ điểm Cồn Tiên và đã cùng tổ Trinh sát 4 người kiên cường dũng cảm giữ chốt Cồn Hụ- cạnh Cứ điểm Cồn Tiên- đánh tan nhiều đợt tấn công của một đại đội Thủy quân lục chiến Mỹ trong điều kiện phi pháo oanh kích vô cùng ác liệt, giữ vững được thế trận bao vây của ta. Tiếp đó là, trận chiến đấu bảo vệ trên 50 thương binh đang điều trị tại Bệnh xá của Trung đoàn 1 ở làng An Hưng (xã Triệu Tài, huyện Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị), bảo vệ Sở chỉ huy Trung đoàn 1 ở làng Sơn Tùng (xã Phong Nhiêu, huyện Phong Điền tỉnh Thừa Thiên) và tham gia phá vây ở làng Hiền Lương (xã Phong Hiền, huyện Phong Điền tỉnh Thừa Thiên) trong cuộc Tổng tiến công Tết Mậu Thân 1968.

Đặc biệt, sau Tết Mậu Thân, đồng chí được giao nhiệm vụ chỉ huy Phân đội Trinh sát bí mật quay lại đồng bằng Thừa Thiên, nhiều tháng trời hoạt động trong vùng địch, để tìm kiếm số anh em thương binh còn kẹt sau chiến đấu. Đồng chí đã chỉ huy Phân đội Trinh sát phối hợp với cán bộ cơ sở và du kích địa phương vừa dũng cảm chiến đấu vừa kiên trì tìm kiếm thương binh, với biết bao hiểm nguy gian khó. Kết quả là đã đưa được hàng trăm thương binh vượt vòng vây của địch, trở về vùng giải phóng.

Mùa mưa năm 1968, trong thời điểm đồng bằng Thừa Thiên khó khăn nhất, Phân đội Trinh sát do đồng chí Lê Huy Mai chỉ huy đã đưa được nhiều du kích và cán bộ địa phương lên vùng rừng núi phía Tây an toàn.

Sau ngày giải phóng miền Nam cho đến lúc nghỉ hưu theo chế độ, đồng chí Lê Huy Mai đã được cấp trên tin tưởng bổ nhiệm nhiều cương vị quan trọng: Phó Sư đoàn trưởng Tham mưu trưởng Sư đoàn 431, Sư đoàn trưởng Sư đoàn 327, Phó tham mưu trưởng Quân khu 1, Sư đoàn trưởng Sư đoàn 3, Phó Tư lệnh Tham mưu trưởng Quân đoàn 2 và Phó Chánh Thanh tra Bộ Quốc phòng. Với trí thông minh, tính quyết đoán và tác phong gương mẫu, ở mọi cương vị, đồng chí Lê Huy Mai đều hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao, để lại những dấu ấn tốt đẹp trong lòng đồng đội.

Thông qua những trang viết được rút ra từ ký ức nguyên vẹn, chân thực, có chiều sâu với nhiều tư liệu quý, cuốn hồi ký của đồng chí Lê Huy Mai đã tái hiện sinh động về những năm tháng chiến đấu vô cùng cam go, quyết liệt của bộ đội và nhân dân ta trên chiến trường Trị Thiên. Bằng tình cảm sâu nặng và nhận thức của mình, trên từng trang Hồi ký đều thấm đẫm tính nhân văn. Đồng chí Lê Huy Mai trân trọng nâng niu những chiến công, những kỷ niệm đẹp của một thời oanh liệt hào hùng; đồng thời, đây là tiếng lòng tri ân đấng sinh thành dưỡng dục và hết thảy đồng đội của một thời máu lửa.

Người đọc nói chung- nhất là thế hệ trẻ- có dịp hiểu thêm một thời kỳ lịch sử hào hùng, bi tráng của Quân đội và nhân dân ta. Với tất cả ý nghĩa đó, tôi giới thiệu cùng bạn đọc cuốn hồi ký “Từ châu thổ sông Hồng đến sông Hương - Xứ Huế” của đồng chí Thiếu tướng Lê Huy Mai.

Hà Nội, ngày 24 tháng 10 năm 2017

LÊ KHẢ PHIÊU

Nguyên Tổng Bí thư BCHTW Đảng Cộng sản Việt Nam

Nguyên Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam

MẤY CẢM NHẬN KHI ĐỌC HỒI KÝ

CỦA ĐỒNG CHÍ LÊ HUY MAI

Tháng 7 năm 2017, trong cuộc Gặp Mặt truyền thống Cựu Chiến binh Sư đoàn 324, anh Lê Huy Mai chuyển cho tôi bản thảo tập Hồi ký “ Từ châu thổ sông Hồng đến sông Hương xứ Huế”. Và anh có nhờ tôi đọc, tham gia góp ý với anh cả về nội dung, bố cục cũng như văn phong.

Tôi biết anh Lê Huy Mai từ giữa năm 1970, khi đơn vị chúng tôi chiến đấu ở vùng A Lưới ( Thừa Thiên Huế ). Vào một buổi chiều, với cương vị là Chính trị viên Đại đội Đặc công Trung đoàn 3 Sư đoàn 324, tôi đến làm việc với anh Cao Sỹ Nguyên Trưởng Tiểu ban Trinh sát Trung đoàn. Tại đây, tôi gặp một cán bộ có dáng người cao gầy, nước da đen xạm - dấu hiệu do sốt rét rừng nhiều năm. Anh Nguyên giới thiệu, đây là anh Lê Huy Mai, Trưởng Tiểu ban Trinh sát của Trung đoàn 1, Sư đoàn ta. Là người cùng trưởng thành từ trinh sát đặc công, đồng cảm những đặc điểm tính chất nhiệm vụ, chúng tôi thân thiết nhau từ ngày đầu gặp gỡ. Từ đó, nhất là mấy chục năm sau khi anh Lê Huy Mai công tác ở Thanh tra Bộ Quốc phòng, chúng tôi có nhiều lần làm việc với nhau. Sau khi nghỉ hưu, tôi và anh càng gắn bó hơn trong hoạt động của Hội Truyền thống Cựu chiến binh Quân khu Trị Thiên và Cựu chiến binh Sư đoàn 324.

Ngần ấy năm quen thân, trong cảm nhận của tôi, anh Lê Huy Mai là một cán bộ quân sự xông xáo, nhiệt tình, dũng cảm, thông minh, quyết đoán, bản lĩnh vững vàng, có bề dày thành tích trong chỉ huy đơn vị cũng như trong công tác tham mưu trinh sát. Anh là người có nhân cách trong sáng và phong cách quan hệ tốt.

Hồi ký “ Từ châu thổ sông Hồng đến Sông Hương xứ Huế”của anh Lê Huy Mai là sự tái hiện một cách sinh động, trung thực, chi tiết với nhiều tư liệu rất quý, nhất là quãng thời gian từ khi anh đặt chân vào chiến trường Quảng Trị và thời kỳ hoạt động ở Thừa Thiên Huế. Trên từng trang sách mà anh Lê Huy Mai kể và tả về những địa danh, những nhân chứng của một thời hoa lửa hào hùng, gian khổ, hy sinh, thì tôi cảm thấy như có thấp thoáng bóng hình của mình trong đó. Bởi lẽ, là người cùng đơn vị với anh, nhiều nơi tôi đã chứng kiến, nhiều con người tôi đã biết, trong cùng hoàn cảnh tương đồng.

Đọc Hồi ký của anh Lê Huy Mai, tôi có cảm tưởng như đây không còn là câu chuyện thuần nhất về hồi ức của cá nhân tác giả, mà trong đó mang dáng dấp của những trang lịch sử mang tính văn học của một Đơn vị anh hùng - Đó là Trung đoàn 1, là Sư đoàn 324. Hồi ký đã phản ánh khá đầy đủ về hoạt động chiến đấu đầy gian khổ hy sinh của cán bộ, chiến sĩ Trinh sát Trung đoàn 1 Sư đoàn 324 và các đơn vị chiến đấu trong đội hình Trung đoàn, Sư đoàn - Trong số đó có nhiều tấm gương tiêu biểu xuất sắc về hành động dũng cảm trong chiến đấu và tình nghĩa đồng đội thủy chung, mang tính nhân văn sâu sắc. Có thể nói rằng, tất cả những chuyện anh Lê Huy Mai kể về các hoạt động của anh, về đồng đội, kể cả những người thuộc thế hệ đàn anh, đó như những bức tranh chân thực mang đủ các gam màu của cuộc chiến đấu sinh tử quyết liệt trên chiến trường Trị Thiên trong những năm đánh Mỹ.

Bao giờ và ở đâu cũng vậy, trong chiến công chung của tập thể đơn vị, đều có chiến công mang dấu ấn của từng con người cụ thể. Thành tích to lớn của Trung đoàn 1 và Sư đoàn 324 trong thời kỳ đánh Mỹ được Nhà nước tuyên dương Đơn vị anh hùng là kết tinh từ hy sinh xương máu và trí lực của cán bộ, chiến sỹ thuộc nhiều thế hệ nối tiếp nhau. Và trong số đó, theo tôi, anh Lê Huy Mai trên từng cương vị đã có những đóng góp xuất sắc đáng kể. Thực tế lịch sử chỉ rõ, đơn vị chủ lực đầu tiên của quân đội ta tham chiến với lực lượng Thủy quân lục chiến của quân đội Mỹ trên chiến trường Đường 9 - Quảng Trị là Sư đoàn 324 Quân khu 4. Trước khi đơn vị bước vào chiến đấu, thì anh Lê Huy Mai cùng tổ trinh sát là những người đầu tiên có mặt ở chiến trường và đã chiến đấu với quân thám báo Mỹ ngay từ thời đó. Trong suốt gần 10 năm liên tục ở chiến trường, từ tháng 3/1966 đến tháng 4/1975, từ chiến sỹ Trinh sát, trưởng thành qua các cấp sau từng mùa chiến dịch, cho đến Trưởng ban Trinh sát Sư đoàn 324, anh Lê Huy Mai đã không quản ngại gian khổ hy sinh, dũng cảm mưu trí, lập được nhiều chiến công xuất sắc.

Vốn là chiến sĩ Trinh sát rồi trưởng thành lên cán bộ Đại đội Đặc công, không ít lần tôi đã cùng đồng đội luồn qua nhiều lớp hàng rào, bãi mìn vào đồn địch để trinh sát điều nghiên. Và cũng có lúc - ít thôi, vào mùa Hè năm 1967 - tôi đã cùng mấy anh em vào trinh sát vùng địch tạm chiếm ở đồng bằng Quảng Trị. Bởi vậy, tôi rất thấu hiểu và có phần thán phục anh Lê Huy Mai trong nhiều sự kiện. Trong đó, phải kể đến thời điểm anh dũng cảm vào điều nghiên trinh sát Cứ điểm Cồn Tiên, trực tiếp chỉ huy đội mở cửa đánh lấn Cứ điểm Cồn Tiên, chỉ huy tổ Trinh sát kiên cường dũng cảm giữ chốt Cồn Hụ - cạnh Cồn Tiên - đánh tan nhiều đợt tấn công của một đại đội Thủy quân lục chiến Mỹ trong điều kiên vô cùng ác liệt. Đặc biệt là, sau Chiến dịch Tổng tiến công Mậu Thân 1968, anh Lê Huy Mai được Thủ trưởng Trung đoàn 1 giao nhiệm vụ chỉ huy Phân đội trinh sát 10 người quay lại đồng bằng tỉnh Thừa Thiên để móc nối bắt liên lạc, phối hợp cùng cơ sở và du kích địa phương tìm kiếm đưa được hơn 100 thương binh đang được nhân dân cưu mang che chở, đưa về vùng giải phóng. Đây là một nhiệm vụ vô cùng khó khăn, nguy hiểm: Khi đó hầu như toàn bộ đồng bằng Thừa Thiên đều đã bị quân địchkiểm soát. Các cơ sở bí mật của cách mạng đã bị phá vỡ. Lực lượng du kích rất mỏng, lại bị phân tán. Kẻ địch dùng nhiều thủ đoạn nham hiểm, độc ác trong việc săn lùng bắt bớ. Trong suốt quá trình hơn 5 tháng về đồng bằng Thừa Thiên, lăn lộn ở vùng địch để thực hiện nhiệm vụ này, đã có 6 trên 10 đồng chí của Phân đội trinh sát hy sinh.

Thông thường thì, đối với người đọc nói chung và những người đã trải qua những năm tháng chiến tranh nói riêng, thì điều hấp dẫn đích thực của Hồi ký trong chiến đấu phải là sự trung thực, khách quan của tác giả khi kể lại, tả lại các sự kiện, các trận chiến đấu. Không ai được hư cấu khi viết hồi ký. Rồi nữa, dẫu là nhân vật trung tâm, đóng vai trò là người dẫn chuyện, nhưng tác giả không bao giờ được đề cao cái tôi trong tất cả mọi chuyện. Cuốn hồi ký “Từ châu thổ sông Hông đến sông Hương xứ Huế”của anh Lê Huy Mai được viết bởi chính người trong cuộc với ngồn ngộn tư liệu, con người, sự việc được trình bày một cách chân thực, trần trụi, sinh động và thật như nó vốn có. Không tô hồng và cũng không có ý làm văn, không nặng về câu chữ. Bằng lối viết dung dị, chân thực, sinh động, phong phú, rất hấp dẫn đối với người đọc.

Cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước vĩ đại của dân tộc ta đã kết thúc hơn 40 năm. Trong nhiều năm qua, đồng thời với các tác phẩm văn học nghệ thuật, nhiều tập hồi ký đã tái hiện một cách sinh động, chân thực, hấp dẫn về cuộc chiến đấu trường kỳ, quyết liệt, gian khổ mà hào hùng của quân và dân ta. Trước hết, đó là những lời tri ân đối với sự hy sinh to lớn của nhiều thế hệ; là sự phản ánh phong phú trên từng góc nhìn về một thời kỳ lịch sử vẻ vang; Đồng thời, qua đây góp phần cung cấp cho bạn đọc những điều cần thiết. Với suy nghĩ đó, tôi cho rằng, Hồi ký “ Từ châu thổ Sông Hông đến sông Hương xứ Huế” của anh Lê Huy Mai là một cuốn sách quí!

Tôi quan niệm cuốn Hồi ký “ Từ châu thổ sông Hồng đến sông Hương xứ Huế” vừa là bản trích yếu lý lịch bằng văn chương của đồng chí Lê Huy Mai trên những nẻo đường quân ngũ, vừa là đứa con tinh thần quý báu của anh trao lại cho đời, cho gia đình, đồng đội, bạn bè và bạn đọc xa gần.

Với tư cách là đồng đội cùng đơn vị cũ - được coi như một nhân chứng của một thời sôi động đầy gian khổ hy sinh mà ấm áp tình người - tôi xin trân trọng giới thiệu với bạn đọc Hồi ký của đồng chí Lê Huy Mai.

Mỹ Đình, rằm Tháng Chạp năm Đinh Dậu

Nguyễn Mạnh Đẩu

Do số lượng in không nhiều nên gia đình tôi đưa cuốn hồi ký lên trang web này, nội dung sát với bản đã in ( có thể có 1 số câu từ chưa kịp sửa chữa chính tả ...). Chúng tôi xin được chia sẻ tới người đọc, tới những người muốn tìm hiểu thêm về một giai đoạn lịch sử của đất nước.
Như Lời cảm nhận của cậu em trai út nhà tôi khi câu chuyện bố tôi kể năm xưa đã không còn là của riêng anh em chúng tôi nữa:

* "Bố mình là bộ đội". Đó là một trong những ấn tượng sâu sắc nhất trong đầu tôi ngay từ thuở còn trẻ thơ. Và pha trong sự ấn tượng đó, lúc nào cũng nhen nhóm cả niềm tự hào. Với tôi, ông và đồng đội luôn là những con người đầy can trường, từng chia tay quê hương lên đường đi đánh giặc.

Tuổi thơ tôi gắn liền với những câu chuyện thời chiến mà bố kể. Trong tâm hồn con trẻ của tôi lúc đó, chuyện chiến đấu của bố là những chuyến phiêu lưu đầy thú vị, nghe đi nghe lại hoài không chán. Khi lớn hơn, dần tôi cũng tự nhận ra rằng, phía sau những câu chuyện đó còn có vô vàn sự hy sinh oanh liệt của bố và những người đồng đội sát cánh, nằm gai nếm mật cùng ông. Tôi hiểu rằng cuộc chiến nó ác liệt như thế nào, chứ không đơn thuần chỉ là những quá trình và kết cuộc như sách sử thể hiện.

Hoà bình, đoàn tụ, và cống hiến. Chỉ đến khi tuổi đã quá tuổi 70, cuộc đời chuyển sang giai đoạn được vui vầy bên con cháu, bố tôi mới có cơ hội viết hồi ký. Ông cố gắng xâu chuỗi các mảnh ký ức và tường thuật lại những năm tháng trường kỳ gian khổ của ông và đồng đội. Tôi mừng, vì giờ đây người nghe câu chuyện bố tôi kể sẽ không chỉ còn là anh em tôi nữa (Lê Huy Toàn)