Plaats de aanwijzer op een tekst of afbeelding om mogelijk door te klikken naar een website of -pagina.
Voor heel wat familienamen in het Nederlands taalgebied is het soms heel makkelijk om er een historische verklaring aan te geven.
Bij andere, zoals Proost, is het op het eerste zicht niet duidelijk wat de oorspronkelijke woordvorm en betekenis zou kunnen zijn.
Een heildronk
Soms vervangt het woord 'proost' ook het tussenwerpsel 'schol' bij het toosten. Deze term leunt heel dicht aan bij het Scandinavische skål met dezelfde betekenis. Een variant op proost is prosit. In de betekenis van een heildronk komt het van het Latijnse prodesse of 'in het voordeel zijn'. De drinkers wensen elkaar dus 'dat het tot je voordeel moge zijn' of 'het bekome je'
Een leidinggevende functie
Uit de geschiedkundige verklaringen blijkt dat de benaming proost in verschillende omstandigheden wordt gebruikt. Gemeen-schappelijk verwijst deze uitdrukking in haar gebruik naar de functie van een leidinggevende.
Proost vindt zijn oorsprong in het Latijnse præpositus en men kan het verstaan als 'iemand die vooraan staat'. Een zoektocht op het internet levert heel wat voorbeelden op.
Varianten in de schrijfwijze van proost
Taal is dynamisch. Het is dan ook niet verwonderlijk dat er op een bepaald moment andere uitspraken en schrijfwijzen ontstaan van het begrip præpositus. Een overzicht ervan vindt u in:
Nederlandse familienamenbank van het Centrum van Familiegeschiedenis (CBG) in Nederland.
Proost in de Geïntegreerde taalbank van de Nederlandse taal: leidinggevende persoon.
Etymologiebank onder het lemma provoost.
Memisex (Engelstalig) over 'provost'
Beroepsnaam
In verschillende sferen wordt deze naam gebruikt: als geestelijke ambt; als hoog gerechtelijk ambtenaar; als voorzitter van de schepenbank; als militair opzichter; ....
Pluim in Wetenswaardig allerlei (1922). Zoek: Proost.
Proost in Wikipedia
Proost in de titels.
Proost in een doorverwijspagina.
Familienamenatlas door An Marynissen.
Heraldisch teken
Ondanks het ontbreken van enige kennis omtrent de oorspronkelijke reden om de familienaam Proost aan te nemen, kan deze eigennaam heraldisch in een wapenschild worden uitgebeeld door een priorstaf. In dat geval verwijst het naar een kerkelijke functie meestal uitgeoefend door een priester maar ook wel eens door een leek.
.. onder (de Brabantse) hertog Jan III(1) vond men te Gierle verschillende leennamen(2) van dezen hertog, die zijn aangeduid in het register der leennamen van dezen heer, hetwelk heden nog bestaat. Daarin vinden wij onder andere de volgende leenmanen van Gierle : 'Woyts, ... Sproefsts of Proost (3), ....
.... de eerste pastoor dien wij in de oude geschriften vonden, is Michels Nicolaus ten jare 1408. De volgende is Hendrik de Proost(4) of Proofft te Gierle zelf geboren. Onder hem werd allerwaarschijnlijkst het oudste overgebleven deel der huidige kerk opgetrokken. Hij stierf te Gierle den 2 Juni 1461 ....
Vraag die bij mij opkomt: omdat er zoveel naamdragers Proost uit Gierle afkomstig zijn, zou die leenman Proost onze voorouder zijn? En welk verwantschap bestaat er tussen deze leenman en Hendrik (de) Proost? Leenman verwijst niet noodzakelijk naar een adellijke afstamming.
L.L. (5) vestigde mijn aandacht op het verdwijnen van het lidwoord 'de' bij de vormen zoals: De Proost, Deproost, de Proost, ... daarbij verwees hij naar A. Marynissen die de vormvariaties bij naamgeving bespreekt.