KÜLTÜREL COĞRAFYA: HEMŞİNLİLER

Anadolu tarih boyunca çeşitli etnik gruplara ve kültürlere ev sahipliği yapmıştır ve yapmaktadır. Bunlardan biri de Hemşinliler’dir. Hemşinliler Karadeniz bölgesinde Rize ve Artvin civarlarında yaşayan Ermeni kökenli bir halktır. Bazı bilim insanları kendilerini Laz ve Gürcü olarak tanımlasa da dilleri Ermenilere çok yakın olduğunu gösterir. Sadece Türkiye’de yaşamamakla beraber Gürcistan, Ermenistan ve Rusya’da yaşamaktadırlar. Türkiye’deki Hemşinliler’i çoğu Ermeni’den ayıran özellik müslüman olmalarıdır. Dilleri tam olarak ayrı bir dil olarak kabul edilmese bile Ermenice’nin eski bir lehçesi olarak kabul görür. Coğrafi bakımdan Hemşinliler üçe ayrılmaktadır: Doğu, Batı ve Kuzey Hemşinliler’i. Doğu Hemşinliler’i Ermenice’nin batı lehçelerini konuşan Artvin’de çoğunlukla yaşayan Sünni Müslüman Ermeniler’dir. Batı Hemşinliler’i ise Türkçe konuşan ve Rize’de çoğunlukla yaşayan Sünni Ermeniler’dir. Kuzey Hemşinliler’i ise şu an Rusya, Gürcistan ve Ermenistan’da yaşayan Hristiyan Hemşinliler’dir. Hemşinliler 15. Yüzyılda Osmanlı’nın etkisiyle müslüman olmaya başlamış olmayanlarsa Trabzon gibi Karadeniz illerine yerleşmişlerdir. Hemşince Lazca ve Türkçe’den tonlarca kelime almıştır. Batı Hemşinliler’i Türkçe konuşsa bile Hemşince’den beş yüze yakın kelimeyi Türkçe konuşurken cümle içerisinde kullanmaktadır. Doğu Hemşinliler’in Hemşince’si ise köyden köye şive farkı gösterir. Sanat bakımından “Vova” ilk anonim halk müziklerini içeren albümüdür Hemşin kültürünün. Kazım Koyuncu’nun da Hemşince şarkıları vardır. Hayvancılıkla uğraşan Hemşinliler Osmanlı’nın etkisiyle asimile olmaya başlamış ve 1915 yılında Hristiyan Hemşinliler’in tehcire uğraması ve Rize, Artvin’de yaşayanların ekonomik sebeplerle göç etmeleri grubu bölmüştür. Maalesef şu an Hemşince yok olmakta olan ve UNESCO tarafından tehdit altında olarak görülen bir dildir. Bu bilgilerin bize gösterdiği en önemli şey coğrafyadan dolayı kültürlerde farklılıklar olduğu ve bu farklılıkların sosyolojik ve ekonomik sebepler doğurarak bazı kültürleri tehdit altında bırakmasıdır.

Hemşince bazı kelimeler: abat (iyi kazanmış kişi), akcelot (horoz, piliç), coğ (böğürtlen)

KAYNAKÇA

https://tr.wikipedia.org/wiki/Hem%C5%9Finliler

https://m.bianet.org/biamag/egitim/150379-kimdir-bu-hemsinliler

http://turkcesivarken.com/yazismalik/viewtopic.php?t=1348