Dit artikel betreft een Amerikaans onderzoek bij laaggeletterde Somalische studenten in een groep Engels tweede taal. Het onderzoek bestudeert de invloed van het sociaal-historische verleden van studenten op hun leercapaciteiten en op hun zelfbeeld als ‘leerders’.
Het eerste deel van het artikel beschrijft hun zeer specifieke context en is daarmee boeiende achtergrondliteratuur voor wie Somalische cursisten heeft en deze beter wil kennen. Het tweede deel, het onderzoek zelf, leidt tot een aantal conclusies die we ook op andere doelgroepen en op onze eigen manier van werken kunnen toepassen.
Dit artikel betreft een Amerikaans onderzoek bij laaggeletterde Somalische studenten in een groep Engels tweede taal. Het onderzoek bestudeert de invloed van het sociaal-historische verleden van studenten op hun leercapaciteiten en op hun zelfbeeld als ‘leerders’.
Het eerste deel van het artikel beschrijft hun zeer specifieke context en is daarmee boeiende achtergrondliteratuur voor wie zijn Somalische cursisten beter wil kennen.
Het tweede deel, het onderzoek zelf, leidt tot een aantal conclusies die we ook op andere doelgroepen en op onze eigen manier van werken kunnen toepassen.
De grote Somalische vluchtelingenstroom is door de burgeroorlog gestart in 1991. Sindsdien heeft het land nauwelijks nog politieke stabiliteit gekend. Ook in België en Nederland komen we regelmatig Somaliërs, eerste of tweede generatie, tegen in onze klasgroepen.
Typerend voor Somaliërs is hun onderlinge sterke verbondenheid en culturele identiteit. Moxammed, een Somalische tiener uit Minnesota legt het zo uit.
I’m from Somalia, but I never grew up in Somalia. I don’t have no idea how it looks like. But I was told by my mom always never to forget where I’m from. She always keeps reminding that at home while we are at home always know how to speak in Somali even though my Somali is not as perfect as like the rest of the people who come from Somalia. But I do feel – um, I do have like a strong culture identity.
Somalië heeft een zeer specifieke sociaal-historische achtergrond wanneer het op geletterdheid aankomt. Het schrift (met Latijns alfabet) werd er pas 40 jaar geleden officieel ingevoerd. Duizenden studenten trokken het land in om les te geven. Een tijdlang klonk de slogan “leer of geef les” . In de jaren ‘70 en ‘80 steeg de basisgeletterdheid van 5% naar 50%. Met de burgeroorlogen sinds de jaren ‘90 was er nauwelijks nog formeel onderwijs. Voor de vele vluchtelingen die jaren in kampen verbleven, werd onderwijs sporadisch en meisjes werden helemaal uitgesloten.
Aan de leeftijd van een Somaliër kan je vaak voorspellen of deze al dan niet geletterd is in eigen taal. Zo komt het dat een oudere generatie vaak onderwijs heeft genoten, terwijl hun kinderen dat niet hebben.
Al bestaat het Somalische schrift nog maar enkele decennia, toch hebben veel Somaliërs al eeuwen lang een diepe connectie met een grote variëteit aan teksten. Koranscholen hebben een zeer belangrijke invloed op hun cultuurbeleving. Heilige Arabische teksten, gesproken of geschreven, zijn vaak een symbool van kracht. De connectie met deze teksten is ook de connectie met hun wereldwijd verspreide volk, hun eigenheid, hun identiteit. Men spreekt van ‘Somaliness’ als een typische levenshouding van iedereen met Somalische roots. Nieuwe media vormen een belangrijk bindmiddel en er ontstaat steeds meer interactieve websites met meerdere talen en taalcombinaties.
Conclusies
Het onderzoek zelf komt tot een aantal conclusies die niet alleen gelden voor Somalische cursisten, maar die je vaak ook kan toepassen op je eigen specifieke praktijk.
Zo stelt men dat de mate van geletterdheid in de moedertaal, door scholing in het verleden, een hele invloed heeft op de identiteitsbeleving van een cursist. In vergelijking met ongeletterde cursisten genieten (laag)geletterde cursisten een hogere status, waarnaar ze zich ook gedragen : voorbeeldig, behulpzaam, ‘de goede leerling van de klas’. De onderlinge interacties die hieruit ontstaan hebben een krachtig cumulatief effect op hoe studenten zichzelf beschouwen (als goede leerders) en dus op hun leertempo. Ook de spiegelreactie geldt. Cursisten die nooit scholing genoten, missen niet enkel bepaalde vaardigheden of competenties om tot leren te komen, maar ook hun zelfbeeld (als ongeschoolden) speelt een rol in hun tragere evolutie.
De onderzoekers voeren verder een pleidooi voor een informele lesstijl, waarbij meerdere talen aan bod kunnen komen en er veel interactie mogelijk is tussen cursisten onderling. Als zij mekaar mogen helpen in hun eigen taal komt dat de geletterdheid alleen maar ten goede.
Het onderzoek toont verder het belang aan van een juiste observatie van studenten door educatieven. Enige sociaal-historische achtergrondkennis is belangrijk om gedrag, houding, interactie met anderen en leercapaciteiten van de student beter te begrijpen.
Nederlandst. bewerking Wim Verbinnen
Bigelow, M. & King, K.A. (2015). Somali immigrant youths and the power of print literacy. Writing Systems Research, 7 (1), 4-19. Doi: 10.1080/17586801.2014.896771