Af hverju skiptir öryggi þig máli?

Að vera meðvitaður stafrænn borgari þýðir að hafa þekkingu til að stýra eigin upplifun í tækniheimum. Þegar þú notar TikTok er mikilvægt að huga að öryggi þínu strax. TikTok safnar miklu magni upplýsinga, allt frá IP-tölum og lyklaborðsmynstri yfir í leitarsögu – þetta er oft kallað gagnaöflun (data harvesting).

Í stað þess að láta þetta hræða þig skaltu líta á þetta sem tækifæri til valdeflingar. Sem notandi á Íslandi (innan Evrópska efnahagssvæðisins) nýtur þú góðs af ströngustu persónuverndarlögum í heimi (GDPR). Gögnin þín eru nú geymd í sérstakri evrópskri gagnaathvarfi (Project Clover) í Noregi og Írlandi (ásamt Bandaríkjunum), sem tryggir betri vernd en áður. Með því að stilla aðganginn þinn rétt ertu meðvitaður neytandi sem ræður hver fær aðgang að þínu stafræna lífi.

Skref 1: Veldu rétta tegund aðgangs

Það er grundvallarmunur á því hvort þú ert með „Personal Account“ (einkaaðgang) eða „Business Account“ (viðskiptaaðgang). 

Fyrir ungmenni er einkaaðgangur langöruggasta valið.

Eiginleiki

Einkaaðgangur (Personal)

Viðskiptaaðgangur (Business)

Lokaður aðgangur (Private Mode)

Hægt að velja „Private“ þannig að aðeins þeir sem þú samþykkir sjái efnið.

Ekki í boði. Aðgangurinn er alltaf opinn öllum (Public).

Tónlistarnotkun

Aðgangur að öllum vinsælustu lögunum fyrir sköpun og skemmtun.

Takmarkað við viðskiptatónlist (CML). Þú getur t.d. ekki notað nýjustu pop-lögin því þau eru ekki ætluð til að selja vörur.

Samskipti

Full stjórn á því hverjir mega fylgja þér og hafa samband.

Ætlað vörumerkjum sem vilja ná til sem flestra; allir geta fylgt án samþykkis.

Meginatriði: Ef þú vilt hafa stjórn á því hverjir sjá myndböndin þín, skaltu halda þig við Personal Account og stilla hann á Private.

Öryggi snýst um að setja mörk. Þú ákveður hverjir mega senda þér skilaboð eða skrifa athugasemdir.

1. Einkaskilaboð (Direct Messages - DMs):

    ◦ Stilling: Settings and Privacy > Privacy > Direct Messages.

    ◦ Hvað græðirðu á þessu? Með því að stilla þetta á „Friends“ eða „No One“ kemurðu í veg fyrir að ókunnugir geti haft samband. Mundu að á TikTok þurfa notendur að vera 16 ára til að geta notað einkaskilaboð.

  ◦ TikTok notar gervigreind til að fela sjálfkrafa móðgandi orð eða ruslpóst.

    ◦ Hvað græðirðu á þessu? Sían sér til þess að þú sérð aldrei ljótu athugasemdirnar; þær eru faldar áður en þær ná til þín, sem verndar líðan þína og minnkar hættu á neteinelti.

„Duet“ og „Stitch“ gera öðrum kleift að nota þitt myndband í sínar eigin klippur. Það er mikilvægt að þú vitir hvernig er haldið utan um þetta.

Mikilvæg regla: Ef þú ert undir 16 ára aldri er sjálfgefið slökkt á þessum eiginleikum. Þótt appið verndi þig sjálfkrafa er alltaf gott að kíkja sjálf(ur) í Privacy stillingarnar til að staðfesta að þínar reglur gildi.

TikTok hefur einnig kynnt „Wind Down“ eiginleikann: Ef þú ert undir 16 ára og ert í appinu eftir kl. 22:00, birtist skjár með róandi tónlist og hvatningu um að hvíla þig. Þetta er hannað til að hjálpa þér að byggja upp heilbrigða stafræna vanagjöf án þess að þurfa utanaðkomandi boð og bönn.

 Lokaðu á og tilkynntu (Block & Report)

Ef einhver hagar sér illa er nauðsynlegt að kunna að verjast.

• Loka á (Block): Ýttu á prófíl notandans, punktana þrjá og veldu „Block“. Viðkomandi getur þá ekki séð neitt frá þér.

• Tilkynna (Report): Þú getur tilkynnt efni eða aðganga sem brjóta reglur.

• Réttur til að áfrýja: Ef þú ert á Íslandi (EEA) og lendir í því að aðgangi sé lokað vegna gruns um aldur, hefur þú 180 daga til að áfrýja ákvörðuninni og sækja gögnin þín.

• Ráð frá sérfræðingi: Ekki deila skaðlegu efni áfram, jafnvel þótt þú ætlir að vara aðra við. Fyrir algrímið er „deiling er deiling“ – með því að dreifa því ertu óvart að hjálpa skaðlegu efni að ná meira flugi.

„Fjölskyldutenging“ er frábær leið til að byggja upp traust. Hér eru þrír mikilvægir eiginleikar sem komu nýir árið 2025:

1. Time Away (Tími í burtu): Foreldrar geta stillt ákveðna tíma (t.d. á skólatíma eða á nóttunni) þar sem appið læsist sjálfkrafa samkvæmt reglulegri áætlun.

2. Gegnsæi í tengslanetinu: Foreldrar geta séð hvaða reikningum ungmennið fylgir og hverjir fylgja þeim, sem auðveldar samræður um hverjir eru í þeirra stafræna hring.

3. Tilkynningar til foreldra: Ef ungmenni tilkynnir myndband sem því finnst óviðeigandi getur það valið að láta foreldra vita um leið til að fá stuðning.

Að nota TikTok á að vera skapandi og skemmtilegt. Með því að skilja stillingarnar og nýta þér þá vernd sem evrópsk lög veita þér, ertu herra yfir þinni eigin upplifun. Besta öryggið felst alltaf í góðum samræðum á milli ungmenna og fullorðinna um það sem drífur á daga okkar á netinu.

Hvert getur þú leitað?

• SAFT (saft.is): Netöryggismiðstöð Íslands. Hér er mikil fræðsla um miðlalæsi.

• 112 Netöryggi (112.is/netoryggi): Aðstoð vegna stafræns ofbeldis. Þar er opið netspjall þar sem sjálfboðaliðar Rauða krossins veita ráðgjöf í trúnaði.

• Heilsuvera (heilsuvera.is): Opinber skjáviðmið fyrir mismunandi aldurshópa til að finna jafnvægi í lífinu.

Verum klár, verum örugg og njótum sköpunargleðinnar!