Memo's : Ik en mijn kanker

Dit is het laatste wat jullie van mij horen. Laatste Memo en niet nummer 23. Nummer 22 viel qua nummering als afsluiting mooi samen met de datum waarop de euthanasie uitgevoerd wordt:  vrijdag 22-11-24 om 15.00 uur. Alles is er klaar voor. De voorbereidingen zijn getroffen. Morgen komt de familie voor de laatste keer pannenkoeken eten. Donderdag de laatste hand aan de kist; schuren en de bekleding bijvoorbeeld met de rugby shirts.’ s Middags komt de dokter nog langs voor een persoonlijk bezoek en om te vragen of we er nog echt mee door willen gaan en donderdagavond komt Marcel aan uit Nepal.

Vrijdag komt om drie uur komt de dokter en dan is het echt voorbij. We zijn er klaar voor. Behalve voor de emoties die los gaan komen. Daar kunnen de achterblijvers zich niet op voorbereiden. De golfvrienden en aanverwanten gaan de 22e een borrel op me drinken in het mooiste golfclubhuis van Nederland, van de Amsterdam Old Course gebouwd door Warners. Top Amsterdamse School. En ook vrienden en rugbyers zullen her en der het glas op me heffen. Dat is heel troostrijk. Dat beschrijf ik ook in de intro die ik inspraak voor de podcast die gemaakt gaat worden. Tekst laat ik volgen.

Het leven is geleefd zoals het geleefd kon en moest worden. Achteraf geen ‘had ik maar dit of had ik maar dat’.

Dit is het laatste wat jullie van me horen. De naam van mijn Facebook verander ik ook in LM Bogers. Dat staat zowel voor Leo Memoir Bogers als voor Leo Marije Bogers, want de berichten die er dan op komen te staan zijn van dochter Marije. Dat zal vooral over de podcast gaan.

Hierbij sluit ik af. Heel veel dank voor alle ongelooflijk lieve en meelevende reacties die ik op de Memo’s heb gekregen. Geweldige steun ook voor Irma.

Heb een mooi leven.

Qui nondum moriturus te salutat.

Dikke zoenen,

Leo

Amsterdam, 19 november 2024

 Hier de tekst die ik nog insprak als inleiding voor de podcast

Tussen leven en dood.

De Memo’s en de Tapes waarmee Leo Bogers over de kanker in zijn keel heen stapte om de kwaliteit van dat wat hem restte van zijn lieve leven zo hoog mogelijk te houden.

Toen in april 2024 de kanker in mijn keel terug kwam, viel er wel even wat te verwerken. Het knobbeltjes in mijn hals was de aankondiging dat ik nog maar 6 tot 9 maanden te leven had. Dat veranderde alles. Definitief. Op. Uit. Afgelopen. Niets anders meer aan te doen dan pijn bestrijden.

In de aanloop naar het onvermijdelijke heb ik veel steun gehad aan de Memo’s die ik schreef onder de noemer Ik en mijn kanker en van tijd tot tijd rond stuurde aan wie het ook maar lezen wilde. Dat schrijven hielp me mijn lot te aanvaarden en de dood in de ogen te zien.

Daarnaast bloeide een oude vriendschap op met Ida Leonhard. Ik ken haar al bijna veertig jaar als Iet en noem haar nog steeds zo. Zij is een therapeut in Amsterdam en in een combinatie van vriendschappelijke ontmoetingen en duiding sessies ontstonden in haar serre de Tapes;  Mijn gesprekken met Iet. 

Die Tapes en Memo’s maken was al troostrijk en toen ik die op mijn website leoboger.nl via Facebook publiekelijk maakte kwam daar nog een extra troostrijke dimensie bij: het medeleven dat van alle kanten op ons af kwam. Irma mijn vrouw zag door de reacties ook dat het publiekelijk maken van iets zo persoonlijks een positieve uitwerking heeft.

 Uit de reacties kwam eveneens naar voren dat ook de mensen die verder van ons af staan er troost uit putten. En dat bracht Iet en mij op het idee van een podcast:

Tussen leven en dood

De Memo’s en de Tapes waarmee Leo Bogers over de kanker in zijn keel heen stapte om de kwaliteit van dat wat hem restte van zijn lieve leven zo hoog mogelijk te houden.

Maar dan? Hoe maak je een podcast?

De Memo’s zijn persoonlijke ontboezemingen die de lezers meenemen in mijn werdegang van het leven naar de dood. Vooral geïnspireerd op de toevalligheden die ik in mijn dagelijkse beslommeringen met de kanker tegenkwam.

De Tapes zijn ongemonteerde opnamen van de gesprekken die ik met Iet had. Daarin gingen we dieper in op de onderwerpen die ik in de Memo’s aanraakte. Een verdieping die voor mij heel heilzaam werkte.

Om de gesproken en de geschreven tekst tot een geheel in een podcast te vervlechten is er behoorlijk wat werk aan de winkel.

Er moet stevige redactie en zorgvuldige editing op losgelaten worden om het tot een geheel te verweven.

Er moet een beeld komen dat als uithangbord kan dienen van het samensmelten van de Memo’s en de Tapes.

En er moet duidelijke regie zijn om er een dynamische lading aan te geven.

En dan ga je om je heen kijken en blijkt dat je eigenlijk heel close dierbare mensen kent die een bijdrage zouden kunnen leveren. En als je die dan uitnodigt om zich in te zetten dan gaan ze daar ook nog graag in mee.

Want ja, zij moeten het gaan doen.

Ik heb vanaf et moment dat ik deze tekst opneem nog maar zeven dagen te leven.

E kwaliteit van de stem waarmee ik dit nu inspreek verraad behoorlijk het verloop van de kanker in mijn keel.

Ik heb het over de volgende betrokkenen.

Iet/Ida Leonhard

Zij heeft het Centrum Integrale Therapie en voor haar is het een uitdaging omdat hier een vriendschap versmelt in een gesprek dat ze normaal met sessies met patienten/klanten heeft. Zij wil eventueel over sommige zaken nog wel nader geïnterviewd worden. 

Jerome Kuijken

Zoon van artdirector Erik Kuijken waar ik jarenlang mee heb samengewerkt en ook een eigen reclamebureau heb gehad. Hij is al in 2009 overleden. Jerome is een commerciële marketingman, mededirecteur van De Speld en betrooken bij Podcast Tailor. Hij is helemaal thuis in de sociale media en heeft contacten met mensen die erg veel podcast ervaring hebben. 

Huib Ouwehand

Een dierbare vriend vanaf onze studententijd. Hij heeft drie jaar toneelschool en vele jaren ervaring als radio/programmamaker, maakte veel radio-documentaires en presenteerde bij Radio Drenthe.

Liesbeth Rhader

Al jarenlang een vriendin en kunstenares. Maakt kunst die ik me niet kan veroorloven.

Klaas Berings

Hij is componist met een eigen studio in de Schollenbrugstraat Amsterdam. Heeft veel muziek op stock en beschikt over professionele opnamestudio’s waarin Erik en ik radiocommercials maakten, onder andere voor Vredestein Autobanden.

Marieke Cramer

Zij is een achternicht die ik door familiegedoe pas onlangs beter heb leren kennen en toen bleek dat we op meerdere terreinen op dezelfde golflengte zitten. Zij heeft veel organisatorische ervaring op het gebied van marketing en is nu in between jobs.

Irma, Marianne, Marije en Feikje Bogers

Familie. Bemoeien zich nergens mee maar vormen de Raad van Toezicht.

Al met al een team dat met enthousiasme de handschoen heeft opgepakt en ik heb er alle vertrouwen in dat ik met een gerust hart het maken van de podcast aan hen over kan laten. .

Het resultaat zal ik niet meer meemaken, maar mijn teksten krijgen zo een nieuw leven, waardoor ik de dood toch stiekem probeer te verslaan.

Onsterfelijk zijn , dat is het doel waar wij die sterven naar streven.

Herinnerd worden de gedachten van anderen is toch een klein beetje blijven leven na de dood.

Voor straks veel plezier en inspiratie bij het luisteren naar de podcast

Leo Bogers

De laatste fase (22/11 en 2/12),

Toen in april 2024 de kanker in mijn keel terug kwam, viel er wel even wat te verwerken. Het knobbeltjes in mijn hals was de aankondiging dat ik nog maar 6 tot 9 maanden te leven had. Dat veranderde alles. Definitief. Op. Uit. Afgelopen. Niets anders meer aan te doen dan pijn bestrijden. 

Dat was wel anders dan toen twee jaar daarvoor de kanker voor het eerst werd gediagnosticeerd. Op de vraag van kleinzoon Luke of ik dood zou gaan, kon de radiotherapeut volmondig antwoorden, nee hoor, dat gaat allemaal goed komen. Zo ging ik er ook mee om. Een hobbeltje op de weg dat genomen moest worden. Daar kwam nog een grotere hobbel bij toen bleek dat alle tanden en kiezen eruit moesten. Er was teveel onrust aan de wortels die door de bestraling de kaak aan zou tasten. Maar met een prothese is het ook goed leven. En dat deden we ook op onze hedonistische manier.

Tot het knobbeltje in april. Hoe die 6 tot 9 maanden eruit zouden gaan zien kon de chirurg bij AVL ook niet zeggen. Nu terugkijkend kunnen we zeggen dat het leven weliswaar in kromp, maar nog veel goeds te bieden had. Het werden heel mooie maanden waarbij de pijn heel goed te bestrijden was. Eigenlijk geen last gehad van pijn. 

Het leven werd intenser. Misschien zelfs wel mooier door uit elke dag te halen wat erin zat. We vierden ons net geen 50e huwelijksfeest op overweldigende wijze in Jisp. De rugby trip naar Londen werd gecombineerd met een fantastisch familie-uitje. We genoten in Noord Frankrijk van de gastvrijheid van vrienden en sloten die reis met hele familie in Limburg bij Gulpen glorieus af. Ook sloegen we dit jaar Shakespeare in Diever, ondanks de regen, niet over. Maar dat was wel het laatste uitje. 

Tussendoor waren we nog veel in Jisp. Alle mooie dagen pikten we mee. Tot het winterseizoen aanbrak en we met het afsluiten van het water voor mij daar de deur achter ons dicht deden. We zagen nog veel toneel en ook de start van het operaseizoen maakten we nog mee. En al die tijd was het heerlijk om met de familie, groot en klein, heel veel samen te zijn.

Maar vorige week was het tijd voor de beslissing. En de dokter was het er mee eens. Donderdag 7 november kwam de SCEN arts en ook haar oordeel was; alle weg vrij voor euthanasie. Het is geen scan arts zoals ik eerder schreef, die zou scannen, maar SCEN en dat staat voor Steun en Consultatie bij Euthanasie in Nederland. Weer wat geleerd.

En dan komt het einde snel op je af. Zaterdag nog fijne lunch met lieve vriendinnen op Overtoom en zondag nog met rugby/gidsmaten Schotland van Zuid Afrika zien verliezen, maar maandag telefonisch met de dokter afgesproken dat de 21 of de 22e november goede data voor de definitieve handeling zouden zijn. Toen we hoorden dat zwager Marcel, boeddhist in Nepal, de 21e overkomt en me nog even wil spreken, viel de keus op vrijdag de 22e. De 22e van de 11e. En het afscheid is op 2 december. Ook mooi; de 2e van de 12e. Op een maandag.

Dan bent u weer helemaal bij. Over de podcast en het afscheid van MeeInMokum gaat u volgende keer horen.
Qui nondum moriturus te salutat.

Dikke zoenen,

Leo

Amsterdam, 14 november 2024

De aanzet tot de laatste fase.

Eerst zal ik even de situatie schetsen, dan is duidelijk hoe de vlag ervoor staat. Ik lig op bed met de Chromebook deze kanker update te tikken. Vanmorgen met Irma bij huisarts geweest om afspraak te maken over de allerlaatste fase die gaat beginnen met een afspraak maken met een scan arts voor de uiteindelijke euthanasie. Want zo hangt de vlag erbij; de pep is er bijna geheel uit en langer uitstellen van het leven zoals het zich nu aan mij opdringt, is lijdzaam en ongewenst.

De ochtenden komen pas op gang als de middag al is begonnen en dan blijft er niet veel meer over dan een afspraakje, meer hier dan daar, met een lijf dat eigenlijk zo snel mogelijk weer in de positie wil liggen zoals ik mij nu op bed bevind. Het eten en de drank smaken me al heel lang niet meer. 24 Oktober nog wel onze 49e trouwdag gevierd met bezoek aan een leuk restaurant, Gitane, bij ons in de JP. Dat was meer for old times sake dan dat het voor mij culinair genieten was. 

De dansvoorstelling die ik aankondigde liet ik die zaterdag schieten, maar de hiphop opera Lennox was die zondag met drie generaties nog wel een feestje. De week daarna nog wel heel fijne toneelvoorstelling Brideshead Revisited door de Warme Winkel in schouwburg gezien, maar toen ik de zaterdagavond afhaakte om naar Doek van Maria Goos te gaan, toen wist ik al tot hier en niet veel verder meer. Dat liet ik ook duidelijk aan Irma en Marije merken.

Zondag nog wel een geweldig leuke verjaardag van Luke gevierd, maar maandag drong door het lichamelijk ongemak het naderende einde zich toch nadrukkelijk op. Het 8e gesprek van mij met Iet die middag bevestigde ons gevoel dat het mooi is geweest en dat het goed is een einddatum vast te gaan stellen.

https://drive.google.com/file/d/1cHJx_1ztTYfjBNBkcJDRP64G4wYFtkqT/view?usp=sharing

Niet meer in het ongewisse afwachten op welke wijze het lichaam zich verder ontrafelt. Gisteren aten we met de familie pizza en gaf iedereen ons gelijk om de laatste handelingen op te starten.

Vandaar ons bezoek vanmorgen aan de huisarts en zij kon ons besluit alleen maar bevestigen. De adem piept bij de minste inspanning. Het slikken gaat moeilijker en moeilijker en de hoest die ontstaat door irritatie in mijn keel, beneemt me steeds vaker de adem. Ja, zei Irma nog, en het feit dat hij niet veel energie meer heeft om te schrijven, is ook een teken aan de wand. 

Net belde de scan arts en die komt morgenavond al scannen of de diagnose van de huisarts om de euthanasie uit te voeren gegrond is. Dan gaan we op korte termijn, in ieder geval binnen drie weken, over tot het beëindigen van een leven dat op alle vlakken helemaal de moeite waard is geweest om geleefd te worden.

De gesprekken met Iet zijn beëindigd en gaan wellicht resulteren in een podcast serie. Daar hebben we binnenkort een gesprek over met mensen die daar iets aan bij kunnen dragen. Dat vind ik dan wel weer heel vreugdevol, dat de kanker en de dood toch iets opleveren wat een soort van bestendigheid gaat krijgen. Daar zult u nog wel over horen.

Eerst maar even de scan van morgen afwachten en dan nog in familiekring beslissen of en hoe we alle data vooraf publiekelijk gaan maken.

Vergeet ik helemaal te melden dat vrienden/gidsen van Mee In Mokum vrijdag mij de eer bedachten als Team Leo mee te doen met de Grote Amsterdam Quiz en een geweldige 2e plaats behaalden met 1 punt minder dan de winnaars. 

Hier de uitslag:

https://onsamsterdam.nl/artikelen/uitslag-grote-amsterdam-quiz-2024

En hier de quiz terug te kijken

https://www.at5.nl/artikelen/229340/terugkijken-de-finale-van-de-grote-amsterdam-quiz

Qui nondum moriturus te salutat.

Dikke zoenen,

Leo

Amsterdam, 6 november 2024

8e gesprek met Iet; over de laatste fase.

https://drive.google.com/file/d/1cHJx_1ztTYfjBNBkcJDRP64G4wYFtkqT/view?usp=sharing

Over Liefde en Oxy’s

Het verval van de conditie zet verder door. De pijnscheuten in de kop en het ongemak in het lijf dwongen me ertoe af en toe een extra Oxycodon te nemen. Opgepept met twee paracetamols. De eetlust is bijna helemaal weg en dat draagt ook niet bij tot een beter lichamelijk gevoel. Kortom, de krimp van het leven gaat onverdroten verder. Zaterdag reed Marije me naar AAC Rugby. Daar speelden ze een thuiswedstrijd. Ik had een vat bier aangeboden als ze van Castricum zouden winnen, het werd 15-50, dus dat was een voordelig middagje. Bier smaakt me al een hele poos niet meer, net als andere alcohol, dus we reden direct na de wedstrijd naar de Overtoom waar ik me weer heerlijk in de stoel voor de tv nestelde. Rugby via het illegale kastje. En af en toe cricket.

Even een onderbreking. Pijn in kop noodzaakt een oxy te nemen. Rustig liggen op bed en nu gaat het wel weer om te schrijven. Zal niet lang zijn. En dat doet echt pijn. Het schrijven geeft me ruimte en contact met de wereld vanuit de beschutting van de huiselijke geborgenheid. Als dat schrijven al te veel is voor mijn conditie, dan wordt het leven wel erg mager

En het schrijven brengt wat. Erg veel zelfs. Het wordt gewaardeerd. Liefdevolle reacties krijg ik en dat geeft voeding voor een fijn gevoel. Wat ik het kleine deel van mijn wereld in stuur geeft erg veel voldoening door de zeer dierbare reacties. En ook wel heftige reacties. Kreeg zeer aangrijpende schrijven van zoon van rugbyvriend. Die rugbymakker is onlangs overleden. Daar ga ik nu maar niet verder op in.

Pang, toen hield het op.

Dat was afgelopen maandag. Nu is het donderdag. De pijn in de kop staat het schrijven in de weg. Met de dokter afgesproken dat ik 2 x 10 mg oxy slow release per dag ga slikken met de paracetamol, de maag beschermende pillen en de diazepam voor het slapen. Het leven gevangen in medicatie.

Nu gaat het wel weer en er blijft nog genoeg avontuur over om van te genieten. Elke dag een beetje. Gisteren naar de musical Onze Jordaan geweest. Absoluut feestje. Toen het aangekondigd werd, zag ik het niet zo zitten. Verwachtte een potporie van meezingers, maar de recensies en de voorbeschouwingen beloofden wat anders en dat werd 100% waargemaakt. Sentiment in opera en musical, en heel af en toe een meezinger. Echt een feestje.

Echt feest was het 49 jaar geleden toen, het was op een vrijdag, trouwden Irma en ik voor de burgerlijke ambtenaar in Jisp. Maar daar hebben we het met de vooruit viering van onze 50e huwelijksdag in juni al uitgebreid over gehad. Net zulk zonnig weer als vandaag, trouwens. En als we de 50 hadden gehaald zou het volgend jaar ook op een vrijdag zijn geweest.

Waar we het niet over hebben gehad is het thema Liefde. Vriendin Iet zei dat we het daar nog maar een keer over moesten hebben, en dat hebben we gedaan. Alweer een paar weken geleden. Door alle liefdevolle brieven en de toepasselijke samenloop dat het vandaag onze herinnering dag is van een huwelijk vol zon en liefde, dacht ik het wel logisch om dat gesprek nu publiekelijk te maken.

Hier de link van een best wel aardig gesprek over dat wat aan ons leven ten grondslag ligt en het ook zo veel voldoening geeft.

7e gesprek met Iet; over Liefde.

https://drive.google.com/file/d/1Ypp1RKCuYpJXCkKknCWuD6lpd-J4dxgO/view?usp=sharing

 Met Iet zijn de gesprekken over de grote thema’s rond het sterven wel gesproken en de energie ontbreekt bij mij ook om diep te gaan. We praten nog, maar dan komen de koetjes en de kalfjes langs. Afgelopen dinsdag gingen we naar het Stedelijk en liepen door de zalen van Miriam Cahn. Dat was wel even een confrontatie. Het geweld, en dan vooral de verbeelding van het geweld tegen vrouwen, spatte van de vele doeken. Onvoorstelbaar dat Cahn, een Zwitserse van in de zeventig, de meeste doeken in 2023 geschilderd heeft. Het geweld dat nu overal in de wereld op meedogenloze wijze om zich heen grijpt, droop de zalen uit. Ga dat zien, maar u bent gewaarschuwd.

 Mondjes maat staan er zaken op de agenda die het kleine leven nog aardig wat kleur geven. De familiebijeenkomsten om alles te bespreken wat al besproken is. De dansvoorstelling met zang die Marije en ik as zaterdag gaan bekijken. Het operabezoek aan Lennox voor 8+ waar kleinzoon Luke bij hoge uitzondering, ik doe het omdat opa het graag wil, mee naartoe gaat. En straks eten in de JP omdat dat traditie is die we ondanks mijn volledige gebrek in zin in eten, toch voortzetten. Daarvoor komt de vriendin Astrid die getuige was op ons huwelijk nog op de thee.

Ach, het leven minimaliseert maar er is toch altijd wel een lichtpuntje die het opstaan motiveert.

Qui nondum moriturus te salutat.

Dikke zoenen,

Leo

Amsterdam, 24 oktober 2024

7e gesprek met Iet; over Liefde.

https://drive.google.com/file/d/1Ypp1RKCuYpJXCkKknCWuD6lpd-J4dxgO/view?usp=sharing

Emo afscheid in Jisp.

Afgelopen zaterdag waren we in Jisp. Om de kist op te halen en ons stukje Jisp klaar te maken voor de winter. Irma was op stap met haar gymmeiden, dus was ik alleen met de meiden en zusje Marianne. Het was een schitterende dag. Feikje kon heerlijk in de buitenlucht het blad voor haar salontafel maken. Wij keken toe. Aten een heerlijke lunch met paling en zalm van Arnold, visboer in Jisp. En schoven de verdekt ingepakte kist in Marianne haar royale japanner.

Omdat het maar de vraag is of ik nog in Jisp zal komen dook daar nog wel een emo moment op.

Als het zo uitkomt fiets of vaar ik even naar de Zwethoeve. Het huis van de familie Praag. Het vaarboerenbedrijf van vele generaties. Daar staat altijd de koffie klaar en als de zon het toelaat zit je er heerlijk aan het Zwet. Zoon Jan is er ook meestal. De stand van boerenzaken wordt doorgenomen – dit jaar veel te weinig balen hooi gescoord door ganzen en natte zomer – en de laatste dorps nieuwtjes worden uitgewisseld. Over politiek hebben we het niet meer. We drinken een glas en laten Van der Plas zoals het was.

En daar kwam dus nog wel een emotioneel afscheid om de hoek kijken. Ik weet niet of Piet wat ik nu ga schrijven leuk vindt dat het zo naar buiten komt, want hij is niet zo van de emo. Maar het moet voor deze keer maar even. Zijn gezichtsvermogen is nog maar 15%, dus zijn vrouw Carolien leest de memo’s altijd aan hem voor, zei ze. Piet redt zich trouwens nog behoorlijk op het bedrijf. Alle handelingen, routes en bewegingen zitten er zo ingeslepen dat hij met zijn wazige kijk nog redelijk veel werk kan verzetten.

Toen ik zaterdag wegging en iedereen gedag zei, realiseerden we allemaal dat dit wel eens de laatste keer kon zijn. Ik liep nog even naar Piet zijn tweede zoon die op het erf woont met zijn gezin. Jim was er niet. Piet was mij achterna gelopen en zei dat ze bij het voetballen waren. Hij hield me nog even staande en zei, weet, je bent best belangrijk geweest in mijn leven. Ja, blubberde ik terug, jij ook in mijn leven. Ik fietste weg. Stak mijn hand op en keek niet meer om.

Waarom is hij belangrijk geweest in mijn leven? Omdat je in je jeugd de basis legt voor de rest van je leven en in mijn jeugd heeft Piet een heel grote plek in genomen. Eigenlijk de enige echte vriend die ik uit mijn jeugd heb overgehouden. De andere vrienden kwamen pas door het rugbyen en het wonen aan het Singel in Amsterdam. Maar Piet was er vanaf mijn negende.

De eerste keer dat ik hem zag was in de winter van 1958. De koeien stonden op stal. Ik werd op een zak met het zogenaamde ‘bierborstel’ een rest product bij de bereiding van bier, neergezet. Een soort pulp waar de koeien in de winter mee bijgevoerd werden. Zit ook een beetje alcohol in. Vinden ze lekker. Nu krijgen ze vooral krachtvoer om de melkproductie de juiste inhoud en volume te geven. Mijn vader had afspraak met de vader van Piet, Jan Praag, over de erfpacht die op het eilandje zat waar het huisje op staat aan de Bruiloftsloot. Dat eilandje was van de kerk en meneer Praag zat in het bestuur.

Tussen die reusachtige koeien kroop Piet door de voergoot om die schoon te vegen, want daar moest die bierborstel in gevoerd worden en daar kwam later ook water om te drinken in te staan. 1959 was ons eerste jaar in Jisp. Het was een prachtige zomer en ik was meer bij de familie Praag te vinden dan op het eiland. Er was altijd wat te doen en bij het varen en werken was er altijd ruimte om jongens streken uit te halen. We speelden hele olympische spelen. We bekogelden elkaar met gedroogde koeienvlaaien die je als een frisbee kon gooien. We hielden zwemwedstrijden. Plukten rietsigaren en verkochten die dinsdags op de markt in Purmerend. We vierden Pinksteren tussen de Bonte Os en de Lepelaar. Tijdens die kermis voerden Piet en ik de kalveren naast de boerderij heel lang toen we spannende geluiden en, nog spannender, ondergoed uit het belendende bosje zagen komen van twee verliefde kermisgangers.

Ik voetbalde twee seizoenen bij junioren van VVJisp. Als het zo uitkwam en dat was heel vaak, sliep ik bij Piet in een groot twee persoons bed op hun zolder. Piet moest van jongs af aan mee melken. Dan stond moeder Meintje beneden te roepen dat hij zijn bed uit moest komen om mee te helpen. Ik duwde hem dan het bed uit en sliep verder tot ik vader Jan de melkbussen bij de weg hoorde zetten. Ik kon ook altijd mee eten. Warm tussen de middag en brood ‘s avonds. Ook als er ijs was sliep ik bij Piet om te schaatsen. IJsbloemen dubbel dik op de ramen. Ik hielp ook altijd mee. Elke extra hand is handig. Een keer vroeg meneer Praag over het ijs hooi te brengen naar de schapen op het eilandje naast de boerderij. Daar bleek maar één nachtje ijs te liggen. Ik heb meneer Praag nog nooit zo zien schrikken. Die hele ijstijd lagen mijn klompen en de dot hooi vastgevroren in het ijs.

Ik leerde op de boerderij dat je goed voor dieren moet zorgen, maar er niet sentimenteel over moet doen. Ik heb nog een oude koe, die ik altijd mocht melken, en die oud mocht worden omdat ze goede kalveren opbracht, op de markt verkocht. Meneer Praag deed natuurlijk wel de definitieve handjeklap. Ik leerde dat er zaad van de stier via de KI voor nodig was om koeien te bevruchten. Ik hielp mee kalfjes ter wereld te brengen. Daar moest vaak behoorlijk zwaar aan getrokken worden. Schapen vangen was altijd een spannende klus.

Het mooist waren de vaartochtjes op de houten praam, gehuurd van Kwadijk, als die vol geladen met hooi naar huis voer en we meneer Praag aanwijzingen moesten geven waar te varen omdat hij niets kon zien achterop bij de 5pk Seagull.

Toen Piet bij de begrafenis van zijn moeder zei dat hij vanaf zijn geboorte zijn moeder elke dag heeft gezien sprak hij niet de waarheid. Piet kwam ook logeren bij ons in Amsterdam en later in Haarlem. Meestal in de winter. Gingen we ook naar het circus. En we zijn met mijn neef Jelle wezen kamperen met Kitty Delorie op de Slaper in Bergen aan Zee.

Wat is de wereld anders geworden sinds onze jeugd. Rien Poortvliet heeft in zijn boek Te hooi en te gras heel goed het boerenbedrijf zoals dat was, vastgelegd. Ga maar na. In de zomer stond er in de stal van de Zwethoeve een bed en daar sliep de seizoenarbeider Ben de hooier in. Hij kwam uit Drenthe. Net als een paard dat meneer Praag in de zomer gebruikte voor het werken op het land. Dat paard werd net als de koeien vervoerd in de praam van Kwadijk. Voortgedreven door die buitenboordmotor, 5pk Seagull. Later kwam daar de rode tractor, 25 pk Mc Cormick, voor in de plaats. Die met de mestverspreider ook met houten beunen in de praam naar het land werd gebracht.

Onze hechte vriendschap onthechtte met de verkoop van ons huisje aan de Bruiloftsloot in 1967. Mijn vader maakte in nog geen 10 jaar 40 duizend gulden winst. Piet ging naar de middelbare landbouwschool en ik naar het lyceum in Haarlem. Piet ging op zijn buikschuiver en ik ging voor een Tomos met hoog stuur. Daar verdiende ik nog wel vanuit Jisp het geld voor door bollen te rapen in de Beemster. Piet werd al jong vader en ik stelde het wat uit, maar in 1983 kwamen wij als zomergasten op hun erf terug. Hoe dat verder liep beschrijf ik in 2015. Ik schreef toen een bijdrage aan het project Kleine Kernen Noord-Holland. Daarin verwijs ik ook naar het boek van Geert Mak Toen God verdween uit Jorwerd. Het artikel link ik hieraan.

Jisp en mijn jeugd in Jisp met Piet hebben mijn leven vorm gegeven, maar nooit, echt absoluut nooit, heb ik het idee gehad in Jisp te willen wonen. De afwisseling tussen stad en land, zoals we die eerst met de familie hadden en later met Irma en de kinderen, dat was mijn ideale manier om twee werelden te combineren.

Zo dat was het voor nu. Weinig nieuws over de kanker. Af en toe een slechte dag. Woensdag was ik maar heel even, want duf en dof, bij de Amsterdam Quiz waar Mee in Mokum vrienden aan mee deden, maar zondag was ik heel fris voor de opera Peter Grimes. Schitterende opera trouwens. En maandag heerlijk met vriend Willem in de zon voor Papeneiland van een kopje koffie van Nienke genoten.

Qui nondum moriturus te salutat.

Dikke zoenen,

Leo

Amsterdam, 11 oktober 2024

Hier het stukje voor Kleine Kernen Noord-Holland over ons leven in Jisp:

https://drive.google.com/file/d/1J7NJ3hfekZcG7EcmAIcD0r3H5pTQ70CT/view?usp=sharing

Sportieve aankleding

Om een duidelijk beeld te schetsen van de huidige situatie; ik zit in Marije haar flat op de 4e verdieping omdat er beneden achter mijn computer door de dochters en zusje Marianne gewerkt wordt aan de kaart die straks aan gaat kondigen dat ik dood ben. Zo simpel is het. 

Ik begrijp dat jullie niet op deze mededeling zitten te wachten als ik schrijf ‘beeld van de huidige situatie’. Dat is de letterlijke situatie. De kankersituatie is dat er van AVL gebeld werd om te vragen hoe het gaat - mensen daar zijn werkelijk geweldig - en dat de chirurg op mijn antwoord dat ik weinig energie heb, voorstelde bloed te laten checken op bloedarmoede. Via huisarts in no-time verwijzing naar prikkliniek hier aan het Vondelpark en paar uur later - wat hebben we toch een geweldig zorgsysteem in Nederland - al de uitslag dat de hemoglobinewaarde ietsje onder de onderwaarde van 8 zit, maar dat kan niet echt een verklaring voor het energieverlies zijn. Het zal toch gewoon de kanker zijn die het lichaam in de vertraging zet. Daarbij aangemoedigd door de pijnstillers. Het is niet anders. Ik slaap goed. Geen pijn en voel me heel goed en best wel happy.

Het beetje energie dat ik heb gebruik ik gedoseerd om bijvoorbeeld met de aankleding van de kist bezig te zijn. Het idee ontstond om daar het textiel voor te gebruiken dat ik in de loop der jaren op en rond het sportveld, en dan vooral het rugbyveld, heb verzameld. Boven in een kast lag dat weggestouwd. Bij ontruiming bleek dat best een hele berg. En dan zijn er al veel verdwenen en versleten bij het dragen overdag en het klussen. Shirts en truien en polo’s en stropdassen. 

Bij het verbaasd aanschouwen van de drie AAC-shirts moest ik wel lachen. Ze zijn nog helemaal heel. En nu ik weer net zo zwaar ben als in de tijd waarin ik topfit was, pas ik ze ook nog. Ik moest lachen om de bevestiging dat wij centers altijd erg voorzichtig met onszelf waren in vergelijking met de forwards die meer het gevecht om de bal aangingen. Tegenwoordig is dat anders. Driekwarten moeten nu net zo hard mee werken om de bal te veroveren als de, wat wij toen zware jongens noemden. Ik was met mijn 85 kilo best wel zwaar voor een center, maar tegenwoordig zijn dat ook kleerkasten met spierbundels. Eén shirt, helemaal wit, was ons shirt in het jaar dat we kampioen werden, 1977. En is nog helemaal heel. Daarnaast twee ouderwetse, katoenen AAC shirts, wit met korenblauwe band. Tegenwoordig zijn het kunststof shirts die op de meeste bizarre wijze beprint worden. In onze tijd was shirtsponsoring ten strengste verboden.

Maar goed het werd een mooie uitstalling. Daarbij ook nog wat polo’s van rugbytrips en ook om te golfen. En truien en petten en heel veel dassen en ook een klein T-shirtje van Hippopotamus Cric. Dasje en jasje. Vooral op trips en toen ik in functie was als voorzitter – niet in functie liep ik in roze tuinbroek – kreeg je van de clubs een stropdas cadeau en gaf je ook een club das weg. Mijn Nederlands team das zit hier niet bij, die knoopte ik aan de kist van beste rugby-maat Peter en die is al in rook opgegaan. Ook werden er vaak schildjes uitgewisseld. De wanden van ons clubhuis hangen er vol mee. We kregen heel veel touring teams op bezoek. Soms speelden we met Pasen 3 en zelfs 4 wedstrijden.

De uitstalling laat zien dat het veel te veel textiel is om zo mee in de kist te gaan. Er zou weinig ruimte voor mij overblijven. Maar dat er geknipt zal worden om de wanden te versieren is een ding dat zeker is. Sport en dan ook vooral rugby is de basis in mijn bestaan geweest. Daarop werd de magische wereld van het leven gebouwd. Tot mijn drie-en-dertigste was rugby belangrijker in mijn leven dan werken voor een baas. Omdat Irma heel lang meer verdiende dan ik, was dat ook makkelijk.

Met Iet had ik het onlangs ook over de plek van sport in mijn leven. Ik probeerde dat uit te leggen. Ik moest haar eerst rugby als zodanig uitleggen, niet echt gelukt, maar ook de betekenis van rugby en later ook het cricket en golf kon ik niet goed onder woorden brengen.

Hier link naar het 5r gesprek dat ik met haar had en dat ging over mijn sportbeleving:

https://drive.google.com/file/d/1Ph2RzuTOZSi8fM9RnupXbUd4uLOFDt8m/view?usp=sharing

Teamsport is vriendschap. Voor het leven. Je leert dat je afhankelijk van elkaar bent. Ik verwacht ook dat veel rugbyers rond mijn kist zullen staan en lekker janken als ze de Dievenwagen mee moeten zingen. En ook de vrienden die ik maakte bij het oprichten en spelen bij Hippopotamus Cric, zijn tot de dierbaarste geworden. Vaak ging dat over in golfvrienden. En ook de klik met de gidsen van Mee In Mokum ontstond vooral met de mensen die aan sport hadden gedaan.

En dan zit ik nu hier op de Overtoom te tikken over mijn sport terwijl AAC op dit moment thuis van HRC op z’n kloten krijgt. Staan in tweede helft al 0-52 achter. Ik verschuil me achter mijn kanker om daar geen getuige van te hoeven zijn. Ik heb ook weinig energie om wedstrijd bij te wonen en blijf hier thuis en kijk straks via het illegale kastje naar Zuid Afrika vs Argentinië.

De enige manier die mij rest om te scoren is te schrijven.

Qui nondum moriturus te salutat.

Dikke zoenen,

Leo

Amsterdam, 28 september 2024

De stapel sporttextiel en de uitstalling.

Ik en mijn kanker nr 16, 25 september 2024

De cirkels van het leven.

Het leven krimpt verder en verder. Eén uitstapje/afspraak per dag, dat is het wel. Goed slapen met pilletjes en pas om tien uur wakker worden om, na de pilletjes voor de dag genomen te hebben, heel langzaam de energie te verzamelen om op te staan. Morfine, antimisselijkheid, maagzuurremmers en een kleine bètablokker; deze cocktail wordt

weggespoeld met twee opgeloste paracetamol en poeders voor de stoelgang. Zo kom je, wellicht een beetje gedrogeerd, de dag wel door. En dan ’s avonds nog een

morfine met een Diazepammetje en twee para’s om de nacht gerust in te gaan en weer wakker te worden. Je kunt je dus afvragen; ben ik het die tot jullie

spreekt of is het een door morfine vervormde versie van Leo Bogers?

De energie beperkt mijn actieradius in de buitenwereld, maar in de binnenwereld is er alle ruimte om op onderzoek te gaan. En als je dan geen toekomst meer hebt om je over te verwonderen en wellicht zorgen over te maken, dan is er altijd het verleden. Geen ‘Looking back in anger’ ook niet ‘À la recherche du temps perdu’, maar wel een klein beetje schatgraven in het geschrevene dat ik deed sinds ik in 2000 bij het Colofon de prikkel om ‘vrij’ te schrijven meer ruimte gaf. En dat graven in de digitale archieven wordt synchroon gesteund door de reacties die ik van vrienden krijg.

Zo kwamen er een paar minuten geleden Whatappjes van Paul van der Meer binnen met gedichtjes die ik schreef voor een pitch presentatie van zijn bedrijf Forum voor een expositie waar hij achteraan zat. Zijn ontwerpers gaven daar dan vorm aan. Dat waren vaak poëtische ‘bid boeken’ met ideeën, sfeertekeningen en teksten. Ik zal ze hier in de carrousel plakken.

Een andere synchroniciteit ontstond toen ik een heel lieve brief van twee buurmeisjes uit Haarlem binnenkreeg. Met daar foto’s bij die ik niet kende, van Jisp bijvoorbeeld. Met één samen met vader Toon. Daar zocht ik ook andere foto’s van ons samen bij die ik hierbij in de carrousel sluit. De eerste is in Jisp, de tweede op het rugbyveld bij een van mijn eerste wedstrijden als jonkie bij de senioren (We hadden geen jeugd) op het nieuwe veld van AAC en de derde tijdens een kampeervakantie in Frankrijk. Op vakantie waren we als familie altijd op ons best. Iedereen doet waar hij zin in heeft; dat was de onderliggende gedachte.

Van deze papafoto’s kwam ik terug naar de tijd van zijn overlijden eind 2006. En nu wordt het een beetje ingewikkeld. Let op, na het Colofon schreef ik wekelijks een memo aan warme medecursist Michiel over wat ik die week gedaan had en waarom ik weer niet aan het echte schrijven was begonnen. Ik noemde ze Maandag Michieldag Memo’s. Een van de laatste was nummer 124 die ik hierbij aanklik. Om je een indruk te geven.

https://docs.google.com/document/d/15dIgT8pcBbeZrxSbZ4fuzn7yvvuFL3wb/edit?usp=drive_link&ouid=107285531858155861048&rtpof=true&sd=true

Deze was in de tijd dat mijn vader aan het dood gaan was, ziet u de synchroniciteit. Of noem het de cirkel die rond is. Dat was in november 2006, de 6e om precies te zijn. Toen beschreef ik de week in oktober. Het schrijven stokte tijdens zijn ziek zijn. Dat schreef ik op 7 november in MMM 125 waarin ik terugkijk hoe de afgelopen tijd onbeschreven bleef. Daarna werd het stil met het schrijven. Vader Toon overleed 16 december 2006.

Pas op 19 februari 2007 schreef ik weer verder met mijn Maandag Memo’s, nummer 125. Waarin ik ook de speeches opnam die ik bij het afscheid van mijn vader in 2006 had uitgesproken. Hier de link:

https://docs.google.com/document/d/1GvAcBvdBmKfxX80OAPy32GMRyFQL6oAY/edit?usp=drive_link&ouid=107285531858155861048&rtpof=true&sd=true

Ik ging verder met de MMM tot februari 2008. Toen kregen ze een andere vorm en dat kondigde ik als volgt aan in nummer 135 (134+1):

https://docs.google.com/document/d/1zvzr90bhQUOCBsfp2gcMENoyJR_BPMsX/edit?usp=drive_link&ouid=107285531858155861048&rtpof=true&sd=true

Hoe het verder ging, later meer. Of er moet weer wat synchroon op mijn laatste pad komen dat tot ander schrijven noopt. Zoals de reactie van zeer dierbare golfvriend Piet Postema die in zijn kerkblad van Ouderkerk aan de Amstel een hele pagina wijdt aan mijn Laatste rondje op de golfbaan van de AOC. Heel warm en lief. Dit wordt gepubliceerd en Piet vindt het goed dat ik het hierbij ook openbaar maakt. Dat doe ik niet met alle andere zeer warme en hartversterkende reacties die ik vanuit de meest uiteenlopende gangen van mijn leven krijg toegestuurd. Zo was er de brief van de buurmeisjes uit Haarlem in de jaren zestig, maar ook schreef een rugbyvriend een brief heel diep en brak ook een rugbyvriendin in twee geschreven brieven heel emotioneel haar hart open. Een cricketvriend in Australië leest al een poos mijn Maandag Memo’s en antwoordde op een wijze die mij absoluut uit mijn evenwicht bracht. Deze naast de vele, zeer vele zeer warme reacties die ik in overvloed kreeg en naar ik hoop ik nog meer zal krijgen. Die zijn allemaal één-op-één, maar deze van Piet niet, dus geniet.

https://drive.google.com/file/d/15tEpIPIr9z7TIzgV7lS_icSnjByG_wAU/view?usp=sharing

Straks weer familie-overleg over het aankleden en optuigen van het afscheid.

Qui nondum moriturus te salutat.

Dikke zoenen,

Leo

Amsterdam, 25 september 2024

Het leven gaat door.

Als je het leven leeft zoals iedereen het leeft, dan gaat het leven gewoon door. Niks bijzonders. Maar wordt het einde aangekondigd door agressieve gezwellen in je hals en keel, dan kijk je opeens heel anders tegen je loop van het leven aan. In april werd gezegd 6 tot 9 maanden; en dat schiet nu al lekker op. Ik gaf al aan dat we nu in de tweede fase voor het onvermijdelijke zijn aangekomen: afhankelijk van pittige pijnstillers om de dagen goed door te komen. En dat lukt behoorlijk. Terwijl ik nog niet eens het uiterste aan morfine en paracetamol slik. Waarbij vermeld dat de nachtrust, ook dankzij een pilletje, zeer weldadig is. Misschien wel wat warriger in mijn hoofd, maar die dromen mogen de pret niet drukken. Kortom, het leven gaat in ingekorte vorm gewoon door. Beter dan ik had gedacht.  

Autorijden mag niet meer, maar de chauffeur-service van vooral dochter- en zusterlief, brengen ons waar we willen zijn, en dat is vooral in Haarlem bij de boys en in Jisp. Daar zit ik nu ook heerlijk onder afdak, want de zon schijnt stevig, te tikken aan dit memo. En Irma en ik hebben pas twee losse dagen gehad waarbij we zeiden, als het zo verder gaat, dan niet meer. Maar de volgende dagen brachten altijd weer energie en lijfelijk welzijn om dingen te ondernemen. Wel minder. Zo hadden we een fijne bijeenkomst in Amsterdam Noord met oud medewerksters uit de reclametijd. We noemen ons de knuffelgroep van de BKCP. Was top gezellig en wat tranen. Onze meiden vierden een week later hun verjaardag met een lunch op de Overtoom. Die dag was ik slecht en bleef in bed, maar het was daarom niet minder dierbaar. 

Fijn was ook om de eerste Ereklasse wedstrijd van AAC Rugby nog mee te maken. Thuis in stadion. Ze wonnen tegen Breda in een zeer goede wedstrijd. De stemming was opperbest. Daarna volgde een nederlaag tegen Den Bosch en op dit moment staan ze redelijk kansloos tegen ‘t Gooi in het veld.

De zaterdag van de rugby hadden we nog een geweldig mooie voorstelling 'we're all alone in this together’, ik zal linkje meesturen. Prachtig, fantasievol toneel van zeer jonge bevlogen mensen. Waarschijnlijk kostte die zaterdag te veel energie, want de zondag bleef ik de hele dag bijna bewusteloos in bed. Dat was wel jammer want miste zo de voorstelling ‘Showmeister’ en verjaardag van Jispvrienden bij de Verbroederij.

Vorige week zaterdag, na mijn laatste grote ronde door het Jisperveld, de motor spinde dat het een lust was, ook waarschijnlijk de laatste toneelvoorstelling gezien in de Meervaart; Het Paleis en BOG speelde BAS. Een geweldig leuke voorstelling voor kinderen hoe te overleven in deze wereld. Zie linkje.

Zo krimpt het leven verder. Heerlijk om met de familie een keer per week overleg te hebben over hoe het afscheid vorm gaat krijgen. Veel contact met vrienden in de ‘kankerclub’ en ook regelmatig overleg met de huisarts en met Iet. Met haar ook leuk gesprek over mijn passie voor toneel. Dat gesprek link ik hier ook aan. Net zoals mijn bijdrage aan een podcast, vorig jaar, over theater naar aanleiding van het Theaterfestival.

Het zal niet zo zijn dat de familie straks voor de vraag staat; Wat doen we met opa met de Kerst? maar sofar sogood. En wat helemaal ‘very good ‘ is, dat zijn de hartverwarmende reacties van iedereen. Maar daarover een volgende keer meer.

Qui nondum moriturus te salutat.

Dikke zoenen,

Leo

Amsterdam, 21 september 2024

PS Lees dat AAC met 59-7 verloor van ‘t  Gooi. 

 Kim Karssen speelde en maakte: ‘we're all alone in this together’ 

https://www.parktheater.nl/nl/programma/12548/kim-karssen-frascati-producties/we-re-all-alone-in-this-together

Het Paleis en Bog spelen BAS:

https://youtu.be/9xwebG2_f6Q

Mijn bijdrage aan podcast over theater voor Theaterfestival 

https://drive.google.com/file/d/1psoxmjCHnCzj8s5IMRENLiJzy3Wfk10e/view?usp=sharing

4e gesprek met Iet dat ging over theater

https://drive.google.com/file/d/12svB0_jhkk4aJtUqFoMQPu8O5BJS7Ti7/view?usp=sharing

Leo’s laatste rondje.

In een spagaat zit ik, zo zou je kunnen zeggen. Aan de ene kant de energie die af neemt en aan de andere kant de wil om nog veel mensen te spreken en te ontmoeten en dingen te doen. En dan ook nog de innerlijke drang om het aan jullie allemaal te vertellen. Vertellen wat er met me gebeurt en ook vertellen, heel voorzichtig, wat er in me omgaat.

Maar eerst maar even het goede nieuw, sic; ik zal meer tijd hebben om te schrijven want het slechte nieuws is dat de dokter, en Irma en de meiden waren daar maandag bij, dus is er geen ontkomen meer aan; de dokter zei dat ik met de medicatie die ik nu nodig heb om het in mijn lijf en kop prettig te houden absoluut niet mag autorijden.

Boem, boem, boem. Dat betekent dat we dus in de één na laatste fase van het leven zijn aangekomen; zo afhankelijk van medicatie dat het leven heel klein wordt. Daar zijn we niet erg treurig over. Omschakelen dat wel. Vanmiddag naar de mannetjes in Haarlem met het OV en niet doorrijden naar Jisp, maar rustig terug naar Overtoom. Nu zijn we zaterdag en zondag zo druk in Amsterdam; rugby, toneel, toneel en feestje, dat Jisp er toch niet in zou zitten.

Maar het voelt wel als afscheid. Afscheid van het mooiste stukje op aarde. Zitten we in de auto naar Jisp en denken we aan de mensen die naar exotische bestemmingen trekken, dan voelen we ons gezegend met het vooruitzicht binnen enkele minuten uitzicht te hebben op de Noorder Gangsloot. Ik weet na al die jaren nog steeds niet of het nu Ganssloot of Gangsloot is, maar dat mag het genieten van het uitzicht al die jaren niet verstoren. Ook al waart er in het Jisperveld een virus rond dat enorme vissterfte veroorzaakt, maar dat mag de pret niet drukken, want het is niet gevaarlijk voor mens en ander dier. Kleinzoons hebben geen nadelige gevolgen, tot nu toe, van het zwemmen. Het genieten daar is nog niet voorbij en we gaan daar zeker nog veel dagen naar toe, maar anders.

Ook verder lekker druk met het afscheidnemen. Ik schreef al over het warme en hartberoerende afscheid van de Singel Stuur Groep bij Scheltema, daar kwam afgelopen vrijdag Leo’s laatste rondje op de Amsterdam Old Course bij. Captain Bart had een meute golfvrienden uitgenodigd voor heerlijk rondje in de zon. We speelden stableford met drieballen en ik schoof met een buggy steeds op met een volgende flight. Van buiten de golfgroep en vrienden speelden ook zwager Eric en vriendin Ellen mee. Met haar won ik twee jaar geleden de Handicart wedstrijd waardoor we vereeuwigd staan op een bord in het clubhuis. Bart had het met Piet helemaal opnieuw laten maken, met mijn naam voluit, omdat er de vorige keer Boogers stond geschreven. Ze hadden oesters, haring en gerookte paling. Top. Ik had natuurlijk gewonnen en deelde alle prijzen uit; die bestonden uit al mijn golfatributen. Alles weg. Deur dicht.

Toen nog zelf met auto naar Jisp gereden en heerlijk weekeinde in de zon gehad. Buitenboordmotor deed het weer en de familie was zondag heel gezellig aan het waterspartelen. Maandag vanuit Jisp bij de huisarts langs om de eindfase te bespreken. Dat weekeinde had ik meer last van mijn hoofd en nu neem ik ’s morgens een oxy extra en dan nu voor het slapen ook een Diazepammetje en dat is echt te gevaarlijk om achter het stuur te kruipen. De dokter verhelderde aan de meiden nu ook hoe het in zijn werk zal gaan als ze de euthanasie komt ‘plegen’, blijft vreemd woord, maar het is niet anders. Ze verwacht niet dat er acute slik en/of ademhalingsproblemen ontstaan. Maar in dat geval 112 bellen. We gaan ervan uit dat het toch wel half oktober zal worden eer het slikken en adem halen te lastig is om nog leuk te zijn. Maar, het blijft onvoorspelbaar. Het gaat nu goed zoals het gaat. De leven is kleiner, maar ik fiets nog door de stad.

Hartverwarmend en ook heel erg dierbaar zijn de zeer intense en lieve brieven en reacties die ik steeds ontvang. Die geven de kwaliteit van het leven een ongelooflijke boost. Door de sociale warmte en daarmee de dierbare ontmoetingen, blijft er eigenlijk te weinig energie over om te schrijven. Straks met OV naar Haarlem om de kleinste kleinzoon uit school te halen en de verhalen van de gymnasiast Luke aan te horen. Ik moet nu dus afbreken en maak dit klaar voor publicatie om aan Irma voor te leggen. In latere memo’s zal ik nog schrijven over geweldig gesprek, filosofisch noemde hij het zelf, dat ik met Luke had. Op de gesprekken met Iet krijg ik ook heel positieve reacties dus hierbij link ik de twee delen van het derde gesprek dat ik al poos geleden met haar had. Daarna heb ik nog een vierde gesprek opgenomen dat ik de volgende keer zal linken. Dan willen we nog tape maken over mijn sportleven en dan afsluiten met hoe ik de laatste gang ervaar.

En ach, wat laat ik dan nu nog ongeschreven? De geweldige Rigoletto die we maandag beleefden. Een cadeautje waarvan ik niet meer dacht het mee te maken. De voorbereidingen met de dierbare mensen van Mee In Mokum voor de lezingen. En kleine tipjes die ik mag oplichten over de familie gesprekken die we elke week hebben, waar woensdag ook een heel prettige uitvaartdame bij aanwezig was. Dan nog het plan om met dochters en anderen een soort afsluitend gesprek te hebben over het leven dat we hebben gehad. Daarnaast voel ik toch ook de noodzaak persoonlijk, één-op-één, te reageren op de lieve brieven, liefdevolle brieven, die ik krijg. Zoals ik al zei, de kanker moet nog even wachten. Maar de tijd dringt, want het slikken gaat moeilijker en de energie neemt af en af.

Dit zet ik nu klaar voor Irma om haar goedkeuring tot publicatie aan te geven. Zal het dus vanavond pas versturen als ik terug kom van de mannetjes in Haarlem.

Dit was om half één vanmiddag. Na tram, metro, trein bus en daarna weer bus, trein, metro en tram is het later op de avond en gaan we ‘public’.  Het weer blijft mooi dus na drukke weekeinde toch maar kijken of we volgende week in Jisp terecht kunnen komen. Velen hebben al aangeboden ons te willen rijden,

Qui nondum moriturus te salutat.

Dikke zoenen,

Leo

Amsterdam 5 september 2024

PS Het tweede gesprek met Iet was op 15 juli niet op 15 augustus zoals ik in de mail schreef.

Foto’s van Laatste rondje op de AOC

https://photos.app.goo.gl/6kv6x5gHriz7pq5r9

Het eerste deel van derde gesprek met Iet op 5 augustus 2024

https://drive.google.com/file/d/1o5mLuizb6pdEi74DLIBt7d72bMkOnepu/view?usp=sharing

Het tweede deel van derde gesprek met Iet op 5 augustus 2024

https://drive.google.com/file/d/1z6wWSBXOT6qwp4sgxwVXJcrndmw9Awwm/view?usp=sharing

Wees welkom meneer Kanker.

Komt u binnen. Oh, u bent meneer Kanker, nou gaat u zitten. We hadden u zo snel niet verwacht, maar wees welkom. Hier kunt u uw masker gerust afzetten, want elkaar recht in de ogen kijken, dat is toch wel een vereiste om te reflecteren op wie je bent. Oh, oh, u heeft ook de Dood meegenomen, dat is wel erg snel. Dat hadden we niet verwacht. Dan maar even een tussen zinnetje; bent u meneer, mevrouw of gender neutraal? Sorry, voor de flauwe grap, maar u overvalt ons nogal. Of u nu nog wel welkom bent? Ja hoor, gaat u zitten. Samen met uw vriend daar op de bank. Het heeft weinig zin om u buiten te laten want u vindt toch wel een weg naar binnen.

Deze scène kwam bij me binnen toen ik eraan dacht hoe wij de kanker hebben benaderd. We hebben hem, zeg maar, omarmd. Direct geen gevecht. Van kanker kun je niet winnen. En al helemaal niet van de dood. Bij mij was het ook simpel, wij kunnen niets meer voor u doen. Maanden soms, zijn wellicht te bevechten. Maar tot welke prijs?  Maar dat zat er bij mij niet in. Dus hebben we de kanker omhelsd. In het gesprek met Iet noem ik het zelfs een cadeautje. (Het 2e gesprek link ik hier aan.) En in mijn gesprek met de ‘dominee’ van AVL zei ik ook dat het een geluk bij een ongeluk is. Het visueel weergegeven Levensverhaal van het AVL link ik hier ook aan. 

Het einde van het leven heeft zich dan wel met rasse schreden losgemaakt van de toekomst, dat wil niet zeggen dat het leven niet goed is. Het is geweldig. Ik zit hier met uitzicht op het Jisperveld. In beeld de buitenboordmotor die ik net opnieuw aan de praat heb gekregen. Ik zit onder het afdak dat ik vorig jaar met zeer veel plezier heb gebouwd boven onze buitentafel. Binnen staat de testmatch Engeland Sri Lanka op, waar ik vandaag vanaf de bank veel naar heb gekeken. Want de energie lekt behoorlijk snel weg. Ik schreef wel een keer dat de kanker moet wachten, maar dat doet die kanker natuurlijk niet. Bij AVL gesprek gehad met de chirurg, maar die kan niet zeggen hoe het zal lopen. U doet het erg goed. Als het slikken niet meer gaat en ik geen lucht meer kan halen, dan is het eigenlijk al te laat voor euthanasie. Dat voor zijn, dat wordt de uitdaging. Over week weer afspraak met huisarts om het pad steeds helderder te krijgen.

Geluk is dat ik eigenlijk nog nauwelijks pijn heb. Wel een pilletje erbij tegen de misselijkheid. Naast een bètablokker, twee paracetamollen en een Oxycodon; daar is nog ruimte en daar ligt de pijn ook niet. Slikken en benauwdheid, dat zijn de breekpunten. We gaan het zien.

Ik was wel verrast over de manier waarop Jowien van der Zaag, de 'dominee' van AVL,  mijn levensverhaal in hapklare brokken op papier heeft gekregen. Natuurlijk mist er wel wat, maar de grote lijnen zijn helder. Met Irma hebben we met haar een leuk gesprek gehad. Scrol maar langs mijn Levensverhaal. Heb ik de dood al voor ogen? vroeg Iet aan me. Nee, niet concreet, maar dat ik afgelopen dinsdag op zeer dierbare wijze mijn laatste vergadering van het Singel Comité meemaakte, maakte bij alle aanwezigen wel wat los. Morgen haalt rugby maat Karel me in Jisp op om bij AAC de eerste oefenwedstrijd in hun ereklasse-omgeving mee te maken. Of ik ze nog een competitiewedstrijd zal zien spelen, dat is de vraag. Met de golfers afgesproken volgende week vrijdag een rondje in een buggy op AOC te spelen. Dat zal wel de laatste zijn. Ik mag er een paar golf vrienden van buiten de club bij uitnodigen. 

En dan hadden we woensdag met de familie eerste overleg over het afscheid. De kist staat klaar, maar het programma moet nog ingevuld worden. Met pizza en patat werd het een blije en nuttige avond. Wie zijn er dan bij als de dokter hier op de Overtoom de injecties geeft? Iedereen. De mannetjes ook? Misschien wel. Gaan we het nog over hebben. Kortom, de dood wordt ook omhelst.

Maar nog even niet. 

Qui nondum moriturus te salutat.

Dikke zoenen,

Leo

Jisp, vrijdag 23 augustus 2024

Het tweede gesprek met Iet op 15 juli 2024

https://drive.google.com/file/d/14BAqjdCDr0ApOVWyqx9iZAGol75YToRD/view?usp=sharing

Mijn Levensverhaal van Jowien van der Zaag Kwaliteit van leven, AVL.

https://drive.google.com/file/d/16gdZPJcHyPeCp84fW3PTlPRAdhwsOX6N/view?usp=sharing

Oude man in het bos.

Liever zaten we in Diever, maar nu zitten we hier in Spier. Kijk, dat is een leuk zinnetje dat dan in je kop opkomt als je aan je memo begint terwijl je met je laatste bezoek aan Drenthe bezig bent. We begonnen zondag met zusje Marianne en Marije in Nijetrijne met een opera van Haydn, Viswijven naar een toneelstuk van Goldoni. Heerlijke dag in de zon en in de natuur van de Weerribben. En het was een heel fijne, luchtige met 5 zangers en 5 muzikanten. Kolderiek, mooie muziek en goed gezongen. Fijne taal ook. Dat kun je aflezen aan het slot als de hele cast het publiek het volgende meegeeft:

Na twee uur zinloos kwaken, gaan wij dit schouwspel staken

U kunt weer gaan ontwaken, verheugd een zucht gaan slaken 

De moraal is ongekend:

Je kan geen plannen maken, in liefde of in zaken, 

Ja, jij wordt nooit content, als jij jezelf niet kent, 

Dat is niet efficiënt, is niet intelligent,

Dan ben je je eigen concurrent.

Met die wijze woorden en een voedzame hap in de ransel reden we naar Diever om te horen dat onze B&B, een verbouwd deel van een kampeerboerderij, dubbel geboekt was en dat we de volgende dag moesten verhuizen. In Diever kon je op zondagavond om negen uur nergens meer een kopje koffie scoren, dus deden we dat in de royale woonkamer van de B&B en keken naar de afsluiting van de Olympische Spelen. De Fransen pakten weer erg dik uit en we hadden het bij al die dystopische dikdoenerij snel gezien. 

Liever in Diever, maar het werd hier in Spier, waar we maandagochtend naar toe trokken en waar ik nu dit memo tik. Een fijn appartement waar zuslief en dochter een kamer zouden moeten delen als Marije 's avonds niet haar bed in de kamer zou bivakkeren. Met Marianne, Marije moest werken, reden we naar Groningen. Eenrum, om precies te zijn. Daar verhuizen goede vrienden uit Jisp binnenkort naartoe. Het werd een mooie tocht door het Groningse land. Mooie plek, prachtig huis, maar zover van de bewoonde wereld, het zou onze keus niet zijn. Daarna fijne lunch in Garnwerd aan zee. ‘s Avonds bij het eten, voortreffelijk eten trouwens, bij Van der Valk in Spier merkte ik dat de kanker de energie steeds meer opslorpt en dat de keel steeds meer moeite heeft met het verwerken van vast voedsel. Na de gedeelde zeer goede mosselen kreeg ik de meer dan voortreffelijke slibtongetjes met veel moeite weg. Eigenlijk niet, want Marije moest helpen. 

Andere consequentie van de kanker is dat veel van wat ik nu doe de laatste keer is dat ik het doe. Dat kwam bij me binnen toen ik de foto van een oude man aan het ontbijt met de familie in Gulpen zag en me realiseerde dat ik niet meer zo met de hele familie een uitstapje zou maken. Nou hebben we er heel veel gemaakt en de herinneringen zijn zoet, maar toch; no more. Datzelfde gevoel had ik toen we bij de vrienden in Eenrum wegreden; die zie ik nooit meer terug, zei ik tegen Irma en Marianne en. Dat gevoel zal de komende tijd nog wel vaker opspelen.

Gisteren rustige dag, dat heeft het lichaam best wel nodig, rond het huis in Spier. Nu was het ook tropisch warm dus dat temperde de lust tot bewegen behoorlijk. Zusje weer naar haar hondje in Amsterdam en wij lekker potje kaarten in de bliksemende avond. 

Vandaag is het veel koeler. Koffie aan de Bosrand in Dwingeloo waar ik in het bos een boekje las en de dames gingen kijken of er nog paarse heide te zien was. Nee, dus.

Straks eten op de Brink in Diever en Winterse Vertelling van Shakespeare in het openluchttheater. We hebben wat Shakespeares gezien door de jaren heen, maar in Diever zijn ze altijd licht en luchtig. Ook dat zal de laatste zijn. Het is er wel een die we nog nooit gezien hebben. 

Morgen heb ik het golf in Nunspeet met de AOC boys afgezegd. Het lijf trekt te veel op één dag niet meer. Erg jammer, maar Marije rijdt nu door naar Amsterdam. 

Dat is het voor nu. Volgende keer meer diepgang over de sessie die ik had met de 'dominee' van AVL en de huisarts over het aanvliegen van de euthenasie. We houden het luchtig hier in Spier. Maar droog houden we het waarschijnlijk niet, want het regent dat het zegent. We gaan het meemaken.

Qui nondum moriturus te salutat.

Dikke zoenen,

Leo

Spier, woensdag 14 augustus 2024

De cirkel die misschien rond is.

Het knarst en het kraakt nog steeds in mijn kop. Wel heerlijk in Jisp. Onder het nieuwe afdak, want nu al een poosje een warme zon, zit ik buiten te schrijven. Olympische Spelen binnen op de buis. Holland spreekt een woordje mee. Man, wat hebben we het goed gehad in Noord Frankrijk en Zuid Limburg. Van het warme welkom bij Christien en John in Renneval trokken we met Marije naar Kasteel Terborgh bij Schinnen in Limburg, waar we samen met zusje Marianne ridderlijk werden ontvangen. Daarna met hele familie in luxe designhuis bij Gulpen. Een feest was het. Haarlemse deel van de familie bleef in de Ardennen en genieten daar volop van de zon en het maken van bommetjes. Wij reden vorige week maandag met zusje naar huis. Op de achterbank, twee chauffeurs deden het kilometerwerk, ging het kraken in mijn kop verder. Ik luisterde naar de tapes van de gesprekken die ik had met vriendin Ida. Ik ken haar al een jaar of veertig. Ze heette toen Iet. Nu heette mijn oma ook Yt, op z’n Fries. Ik had wel wat met deze strijdbare oma en toen Iet mij vroeg om haar professionele ‘werdegang’ in woorden te vatten, kreeg ik ook wat met deze wijze vrouw. Op de golven van het leven hielden we contact en nu de laatste golf uit zal vlakken in het oneindige, is het contact geïntensiveerd. Indertijd kregen we het verhaal van haar professionele ontwikkeling niet geschreven. Ze ging verder als Ida Leonhard met haar Centrum voor Integrale Therapie. En nu ik aan de laatste schrijfsels ben begonnen is het toch wel spannend om de intense gesprekken die ik met haar had nu weer op te pakken om de kwaliteit van het resterende leven te analyseren. In de eindsprint laaf ik mij aan haar wijze kijk op het leven. Toen is het niet gelukt haar aanpak in woorden te vangen. Dit is een poging om aan de hand van mijn doodgaan haar begeleidende kijk daarop in gesproken woorden weer te geven. De cirkel is misschien rond. Wel is ze van Iet, Ida geworden.

Als je meer van haar wilt weten; https://centrumintegraletherapie.nl/#!/home.

De maandag toen we thuiskwamen uit Limboland had ik wel een afspraak met haar, maar was te moe om enige vorm van diepgang te vinden. Wel spraken we af dat ik de tapes die ik Kanker Tapes noemde een klein beetje op zou strakken. Ja, maar, zei Ida, het zijn tapes over de verbinding van het leven naar de dood. Maar daarover een andere keer meer.

De kanker manifesteert zich steeds meer als energieslurper. Ik ging op uitnodiging van John van Altena, een rugbymakker van Hilversum, nog 9 holes golfen in Loenen. Maar dan wel in een buggy. Was heel leuk. Vooral omdat je dan merkt dat de rugby geschiedenis zich bij ons anders vastzet. RCH was de belangrijkste tegenstander toen wij in 1969 en in 1977 kampioen van Nederland werden. John haalde die wedstrijden door elkaar. Dat is niet verwonderlijk als je bedenkt dat Hilversum in die tijd veel vaker kampioen is geweest dan wij bij AAC. Wel waren wij RCH in de seventies altijd de baas bij het Nationale Sevens Kampioenschap. Nu waren we gelijkwaardig als golfers die regelmatig een mooie bal slaan.

Ook het slikken gaat steeds moeilijker. Ik denk dat daar straks een breekpunt gaat liggen om een beslissing te nemen hoe verder te gaan. Ik moet nu kleine hapjes nemen en heel voorzichtig doorslikken, anders verslik ik me behoorlijk. Met Irma ga ik vanmiddag naar AVL om van de diëtiste te horen hoe het menu met powerdrinks, die Irma nu al voor me maakt, verbeterd kan worden.

We denken niet dat we het zover laten komen dat we tot sondevoeding over moeten gaan. Maar dat kan ook heel anders uitpakken. We nemen elke dag zoals die komt, En dat zijn nog steeds heel mooie dagen. Morgen afspraak met huisarts Meiland om de euthanasie situatie voor te bereiden. Woensdag met het lezingencomité van MeeInMokum afgesproken om de zaken over te dragen. Donderdag afspraak bij AVL met de vrouw die ik oneerbiedig de dominee noem om aan de hand van mijn Levensboom over de kwaliteit van het leven te praten. Irma gaat mee en daarna meteen weer naar Jisp om zondag naar Nijetrijne voor een Haydn opera in de buitenlucht en dan blijven we tot woensdag in Diever voor Shakespeare in de buitenlucht. Donderdag word ik dan afgezet in Nunspeet voor een rondje golf met de vrienden van AOC. Kortom, de kanker moet nog even wachten.

Vanmiddag afspraak met Ida over de verbinding tussen leven en dood. Spannend.

Het eerste opgestrakte gesprek zet ik online voor wie het horen wil.

 Dit schreef ik gisteren in Jisp. Had geen tijd meer voor redactie en contemplatie. Nu is het dinsdagmiddag. Zijn we weer in Amsterdam. Gesprekken met diëtiste, Ida en huisarts zijn geweest, maar daar later meer over.

Geniet van de zomerse temperaturen die het klagen over droogte alweer aanwakkeren.

Qui nondum moriturus te salutat.

Dikke zoenen,

Leo

Jisp en Amsterdam, maandag 5 en 6 augustus 2024

Het eerste gesprek met Ida op 8 juli 2024

https://drive.google.com/file/d/1EkTdnhNkZsx8tJzb6SxElWNBvjpLD_Im/view?usp=sharing

Het knarsen en kraken in mijn kop.

Het kriebelt en het kraakt. Dan heb ik het niet over mijn kanker, maar over mijn kop. Ik zit hier nu in Noord Frankrijk, in Renneval om precies te zijn, in schitterend kasteel/landhuis van John en Christien, en begin aan de buitentafel onder bewolkte hemel aan mijn 9e kankermemo en weet bij lange na niet waar ik met dit memo naartoe wil en zal gaan. Met mijn kanker is eigenlijk niet veel aan de hand. Daar dus weinig nieuws. De keel heeft meer moeite met slikken en praten. De energie gaat best goed. Alles gedoseerd aanpakken. Marije reed het grootste deel van de 350 km naar deze fijne plek. En de pijn zit nog steeds op 1 Oxy en 2 para’s per dag. Niet veel verandering in mijn/ons leven.

We gingen naar Zandweg 17 van Roosmalen en Hoeke met een voorstelling over hun wonen in ons buurdorp Wormer. Heel leuk. Ik ging naar dansvoorstelling Voice Noise. Met ballet vriendin die ik al een poos niet gesproken had. Door de kanker ontstaat er dan toch weer contact. Ik ging met golfvrienden paar dagen naar Groede in Zeeland vanwaar we een dag op de Royal Golf Laatem bij Gent speelden. Prachtige dag op een meer dan prachtige baan. Een super prachtig uitstapje. In Jisp hadden we een leuke lunch met een buurvrouw die Jisp gaat verlaten en ontvingen we vrienden en familie. Het is dan toch een beetje afscheid nemen. Maar niet verdrietig. Sterker nog, het was erg gezellig, want zaterdag was prachtig en de kids kwamen heerlijk zwemmen. De kids hebben vakantie. Met een hartverwarmende musical nam oudste kleinzoon afscheid van zijn basisschooltijd en gaat zich nu realiseren dat er een nieuwe fase in zijn leven aanbreekt.  

Maar wat is er dan aan de hand met mijn kop?

Het knarsen heeft te maken met de twee gesprekken die ik nu met dierbare vriendin Ida heb gehad onder de noemer ‘Kwaliteit van leven’. Zij is een therapeut en ik zie haar als een wijze vrouw die het gewone in het leven een ‘meta’ draai kan geven. En dat brengt bij mij dan weer gedachtes en ideeën naar boven die ik niet had verwacht te hebben. Die gesprekken nam ik op. En ik heb ze afgeluisterd. En ik heb ze aan een paar anderen die mij dierbaar zijn laten horen. Irma vond het mooi en goed. Dat vonden die paar anderen ook. Maar, maar, en daar komt het knarsen in mijn kop naar voren; wat er verder mee te doen. Ga ik eruit citeren. Gaan Ida en ik ze redigeren en polijsten tot een soort podcast. Of open ik ze gewoon ruw voor de wereld voor iedereen die ze wel zou willen horen.

Ik, we, weten het nog niet. Daaronder ligt ook de vraag, waarom wil ik dit? Waarom het delen van persoonlijke ervaringen met iedereen die erin geïnteresseerd is. Want dat merk ik aan de reacties; velen volgen mijn kankergedoe. En waarderen dat ik er zo open over schrijf. Maar die kanker tapes, dat is voor mij nog geen gelopen race. Een meeluisteraar zei ik ben hier niet in geïnteresseerd. Ik lees wat je schrijft liever, omdat dat jouw verwerking van je kanker is. Sommigen vinden het te intiem. Anderen vinden het wel weer leuk mijn stem te horen. Kortom; ik ben er nog niet uit. 

Dus het suddert nog verder in mijn hoofd. Vandaar dat het wat langer duurde eer ik deze 9e memo schreef. En ik nu pas schrijf over de lezing die ik in de Amstelkerk bijwoonde over het Schervenschip dat in de Waddenzee was gevonden dat op weg was naar Suriname. Gevonden trouwens door dezelfde jongens die die zijden jurk boven water haalden. Nu ook pas schrijf ik dat, en of dat nu door de kanker komt, dat weet ik niet, vaker een licht gevoel in mijn hoofd heb. Wat weer veroorzaakt wordt door hartritmestoornissen. Het klopt dus ook niet dat ik niet meer medicijnen slik; ik neem nu al een paar ochtenden een lichte beta-blokker. Zo haakte ik ook af met een stadswandeling voor de collega’s van een rugby vriend. Gelukkig waren er twee collega-gidsen die beiden een grotere groep voor hun rekening namen. Verder zagen we weer een fijne voorstelling in Tuschinski gestreamt vanuit LOndon; Present Laughter van Noel Coward. Heerlijk top toneel door de beste acteurs. Genoten in luie stoelen met een kopje koffie.

We blijven tot donderdag hier in Renneval. Dan rijden we, vooral Marije, naar Kasteel Terborgh waar zusje Marianne zich bij ons voegt. Voor een nachtje. En dan verblijven we van vrijdag tot maandag in een groot huis in de buurt van Gulpen, waar de rest van de familie zich aansluit. Het is voor hen de start van de vakantie in de Ardennen.

Maandag rijden we weer naar Amsterdam. Onderweg alle tijd om de kanker tapes nog eens af te luisteren en beslagen bij Ida het volgende gesprek in te gaan. En wellicht tot een vorm van publiceren te komen.

Qui nondum moriturus te salutat

Dikke zoenen,

Leo

Renneval, dinsdag 23 juli 2024

De grijze wolven in mijn lijf.

Het is zaterdagmiddag. Nederland speelt vanavond tegen de Grijze Wolven in Berlijn. We zitten in Jisp. Bootje op de wal omdat het stormt en regent. Stop eruit, dan hoef je niet te hozen. 

Vanmorgen al twee rugbywedstrijden downunder bekeken. NZ en Australië wonnen van Engeland en Wales. Straks Zuid Afrika tegen Ierland. Maar daar gaan we het verder niet over hebben; hoe is het met de kanker? Goed, u moet de groeten hebben. Flauw.

Het gaat redelijk goed met mij en mijn kankercellen, zeg maar de grijze wolven in mijn lijf. De energievoorraad loopt wel duidelijk terug. Als ik een dagje veel heb gedaan, moet ik de volgende dag echt rustig aan doen. Medicatie nog hetzelfde. Standaard één Oxycodon en twee paracetamol voor het slapen gaan. En soms als ik pijntjes voel, neem ik overdag 2 para's met cafeïne. Heel af en toe. Het slikken gaat wel lastiger. Kan nog alles eten, maar wel graag sausje erbij; en veel drinken.

De kanker trekt natuurlijk wel een wissel op ons leven. Meer mensen willen afspreken en we hebben ook de drive om veel leuke dingen te doen. We zagen een fijne voorstelling in het bos over een auto die geofferd werd. Ik golf zoveel mogelijk. Afgelopen dinsdag ging het met het senioren team AOC erg goed zelfs. Wel in buggy. Volgende week naar Groede met de golfers. Maar dat er toch spanning in ons zit kwam vorige week bij Irma naar buiten toen ze aanval van hyperventileren had. In Jisp. Wisten niet wat ons overkwam, maar snel een dokter erbij. Pilletje erin en dat geeft fijne rust. 

Afgelopen donderdag weer een prettig gesprek met Keel- en Halschirurg in AVL gehad en toch maar afspraak gemaakt met diëtiste omdat het gewicht wel terugloopt. Afspraak half augustus, dus het leven duurt nog wel even. Ik had ook afspraak met de afdeling in AVL die waakt over de kwaliteit van mijn leven, geestelijke zorg, en dat sluit mooi aan bij mijn overpeinzingen na het lezen van een artikel in NRC:

https://www.nrc.nl/nieuws/2024/06/26/een-uitzaaiende-tumor-is-een-complex-mini-orgaantje-dat-zijn-hele-omgeving-kaapt-a4857754

Als je geen abonnement hebt kun je dit niet openen, als je het graag wilt lezen stuur maar mailtje, dan maak ik een pfd voor je; leobogers@gmail.com.

Nadat ik dat verhaal in NRC had gelezen begreep ik één ding heel duidelijk, dat het zo verdomd ingewikkeld is en ongrijpbaar hoe de kanker zich in je lichaam manifesteert. Ik, en Irma ook; we verdiepen ons niet zo erg in de kennis over de primaire kanker of de metastasen. En het lezen van dat artikel verschafte mij vaag wat kennis over kanker, maar verscherpte voor al het inzicht dat het eigenlijk niet te doorgronden en zeker niet te voorspellen is of en hoe de kanker in mijn lijf voortwoekert.

Dat versterkte bij mij het idee dat we ons misschien beter kunnen richten op hoe we de dood als onvermijdelijk gegeven in ons leven kunnen aanvaarden dan ons vastklampen, zeker nu het leven nog maar even duurt,  aan de verwachting hoeveel maanden of weken we wellicht nog te leven hebben. Als je weet hoe kanker werkt, word je daar gelukkiger van? Ga je dan gemakkelijker dood? Gaat de kwaliteit van het stukje leven dat je nog rest omhoog? Denk het niet.

We geloven niet meer in een God, maar ik geloof wel in de overtuiging dat we het leven op zo’n manier moeten durven te leven dat we ook durven te sterven.

Toen ik dat artikel gelezen had, gebeurde er weer iets opmerkelijks in ons dagelijks gedoe. 

Irma's nicht en haar man kamperen in Wormer en hadden via zusje en Facebook gehoord over onze situatie en dat we in Jisp zouden zijn. Zij melden dat ze graag langskomen. Een deel van Irma haar familie heeft na hun katholieke opvoeding, die Irma verworpen heeft, wel het Goddelijke omarmd. Zij geloven in Goddelijke genezing. Of  wij daar ook in geloofden, vroegen ze aan het einde van het bezoek, na banale uitwisselingen over wat we zoal doen in het leven. Wij dachten wel dat die vraag zou komen en antwoorden dat we daar  niet in geloven. Niet in de directe handoplegging en een Goddelijke interventie. Zij hebben een hele spirituele zoektocht in hun leven afgelegd. Zij zijn via Hare Krishna en Bhagwan uitgekomen bij een Pinkstergemeente in Zutphen. Net als haar broer geloven zij erg sterk in de Goddelijke genezing. Haar broer heeft dit zelf ook echt meegemaakt, maar dan niet genezen van kanker, maar wel van zware hoofdpijnen etc. Het zijn lieve, warme en begrijpende mensen en zij vonden het ook heel mooi dat ik mijn eigen kist maakte.

Ik probeerde op mijn boerenfluitjes manier nog wel iets op te diepen waar ik dan wel in geloof. Het onvoorspelbare en ingewikkelde medische verhaal helpt mij niet om inzicht en daarmee berusting in mijn kanker situatie te verkrijgen. Ik probeer het goddelijke in mijzelf op te roepen. Zo met de situatie omgaan dat ik vanuit een verinnerlijking rust kan vinden met het onvermijdelijke. De ernst van mijn situatie niet aflezen in  maanden of weken, maar in gradaties van berusting en aanvaarding. Om de kwaliteit van de rest van mijn leven zo hoog mogelijk te maken.

Daarom heb ik ook een gesprek gehad met een dominee bij AVL die vanuit hun zorg over de kwaliteit van mijn leven mijn Levenspad in kaart gaat brengen. Daarbij helpen ook de gesprekken die ik heb met een dierbare vriendin. Haar bracht ik naar voren op de vraag van het AVL of ik een spirituele leider heb. In Goddelijke genezing geloof ik niet, maar ik geloof wel in het gesprek dat je aangaat met jezelf over hoe en op welke wijze je in het leven staat. En daar dan met hulp van AVL en vriendin verdieping aan probeer te geven. Daar heb ik meer baat bij dan bij wetenschappelijke kennis over de vele vormen die mijn kanker kan aannemen. Zoeken naar krachten die binnen mijzelf liggen en niet verdwalen in de medische wetenschap. Dat doen ze in het AVL wel. En de gelovigen vinden het in God en ik ben zo eigenwijs de oplossing in de woorden te vinden die ik eraan probeer te geven. 

Maar vooralsnog gaat het leven op aardige wijze zijn gangetje. Vanmiddag met de familie een reisje naar Noord Frankrijk en twee locaties in Limburg geboekt. 

Ierland staat tegen SA met 13-8 achter. Tweede helft. Engeland staat nog 0-0 tegen Zwitserland. Straks bij buurman Jop naar Nederland tegen de Grijze Wolven kijken. Afleiding genoeg om de grijze wolven in mijn lijf even te vergeten. 

Zoenen Leo

Jisp, zaterdag 6 juli 2024

Hoe lacht het leven me toe?

Dat is alweer een tijd geleden. Zo lijkt het, maar in een begrensd leven zijn 19 dagen toch gewoon negentien dagen. En op de een of andere manier kriebelt het dat ik niet naar buiten kom met mijn belevenissen en gedachtenspinsels. Pas als ik achter het toetsenbord zit, geven woorden richting aan mijn gedachten. Want er zit dan wel kanker in mijn kop, er zitten ook heel andere dingen in mijn hoofd. En in mijn lijf is nog ruimte om zaken te ondernemen die ik tot op zeker diepte hier graag met jullie door wil nemen.

Eerst maar even over de kanker. Ik schreef dat ik bang was dat de tweede fase aan zou breken: afhankelijk zijn van sterke pijnstillers en dat daarmee mijn leven sterk ingekaderd zou worden; nou, zo is het nog niet. Tenminste, zo voelt het niet. Na de eerste pijn schrik, nu alweer twee weken geleden, nam ik vier oxycodon, 5 mg,  per dag met 4x2 paracetamol. Dat ging best goed. Werd wel een beetje suf. Ben dat langzaam weer af gaan bouwen en de pijnscheuten achter mijn oor bleven uit. Verder afgeschaald, tot ik nu op 1 oxy en 2 para’s per dag zit. Het hoofd voelt wel een beetje beklemd. Heb het gevoel niet helemaal goed en fris na te denken, maar ik heb nog zeker niet het gevoel dat het leven tot te enge proporties is teruggebracht. De wietolie had ik toen al aan de kant geschoven. Kon ook niet goed voelen hoe en of dat pijn verlichtte.

De kwaliteit van het leven is nog steeds erg goed. Wel minder energie. Meer pauzes nemen, maar de pareltjes elke dag geven nog steeds de impuls ‘Yes, lekker’. Over het waarborgen van de kwaliteit van het leven, later mee. Eerst maar even een opsomming van dat wat het leven kwaliteit geeft.

Dat was natuurlijk het feest ‘B&B net geen 50 jaar in de Lepelaar’. Dat was nu alweer een dikke week geleden, maar de naweeën zijn nog steeds voelbaar. Het was een fantastisch feest. Er is gehuild, gezongen, gedronken, gegeten en nog meer gehuild; maar er is vooral gefeest. Dat we allemaal samen zijn; het was fantastisch. Nu ik terugkijk, vraag ik me af hoe het feest zou zijn geweest als ik geen kanker zou hebben en we gewoon 24 oktober 2025 het leven hadden gevierd. De emoties zouden niet zo warm en zo diep zijn gegaan als nu in de Lepelaar. Een leven dat door de meiden op geweldige wijze is samengebald in een filmpje van bijna 20 minuten. (Ik klik de link hieronder.)

Heel veel, heel lieve felicitaties. Ze houden van me; wat een geluksgevoel. Over het diepe levensgeluk ga ik het later nog eens hebben, Bij AVL gesprek met Zorgverlener over de kwaliteit van leven. Daarnaast ook weer contact met de wijze dame die ik altijd oneerbiedig mijn heks noem. Daarmee ging ik naar fijn concert in BIM huis van North Sea String Quartet en lulden we onderweg over het leven en de dood. Kortom de geestelijke verzorging wordt goed verzorgd. En nu het lijf het ook nog redelijk doet, hebben we niets te klagen.

Lekker pielen met de foto’s om er filmpje van te maken. Tekstjes schrijven voor memo’s. Plannen maken om nog uitjes met de familie en golfers te ondernemen. Als het niet zo cru zou zijn, zou ik schrijven; het leven lacht me toe. Dat de dood me toelacht is een gegeven waar ik later op terug ga komen. Daarvoor eerst toch meer rust in mijn hoofd krijgen.

Nu nog maar even de banaliteiten. Dat we een verschrikkelijke Fidelio zagen. Ik zette in de pauze al op FB dat Marije en ik absoluut niet begrepen waar we naar keken. Ik haal hier maar even de woorden van een collega stadsgids aan; als je het niet begrijpt, dan is het kunst. Koren op de molen van onze nieuwe leiders die cultuur wegschrijven als dure linkse hobby.

Het was vrees ik mijn laatste opera in de Stopera. Een ballet vriendin nodigde me paar dagen daarna nog uit voor twee Stravinsky Sprookjes, maar dat was het ook niet helemaal. Wel lekker bij gekletst.

En we zagen best wel goede voorstelling Slachthuis 5. Mooie uitbeelding van het boek van Kurt Vonnegut. Zondag was er een gender verwarrende Hamlet die dochter Marije wel kon bekoren, maar Irma en ik vonden het wel erg veel gedoe. Ach, en dan had ik nog een heerlijk dagje met de kleinzoons in De Miranda bad. En nu schijnt de zon en ga ik zo 9 holes golfen en gaan we morgen naar het Amsterdamse bos om theatraal een auto af te breken.

De zon schijnt.

Groeten en zoenen vooral.

moritur qui te salutat

Leo

Amsterdam, 24 juni 2024

20 Minuten film leven B&B:

https://drive.google.com/file/d/1NlPjwCsz7Yv_Lrya_ZP_AftElgdEwriK/view?usp=sharing

Film 1 Lepelaar 16 6 2024:

https://drive.google.com/file/d/1bW_VsqCZrBo1NkRJdYn4vH1dH9Tfm3Q9/view?usp=sharing

Boekje B&B 50-1 jaar in de Lepelaar:

https://drive.google.com/file/d/1SdOy7OQ5bT6YXgCKcy0vU8MTliM3_b9M/view?usp=sharing

Van het zelf kisten maken naar London met rugby en familie.

 Ik en mijn kanker nr. 6, 5 juni 2024

​Op weg naar het einde had ik drie fases aangegeven; doorgaan zolang het gaat zoals het ging; daarna de periode als de pijn stevig bestreden moet worden en het leven kleiner wordt; en tenslotte de laatste etappe op weg naar het onvermijdelijke. Afgelopen dagen dacht ik al in de tweede fase terecht te zijn gekomen, maar daarover straks meer.

Eerst de laatste update over de werkzaamheden aan de kist. Die zijn bijna afgerond. In de fotoreeks een laatste detail. Dit weekeinde nog schuren, deksel afmaken en handvatten monteren. Foto’s van de uiteindelijke kist toon ik niet meer. Er moet nog iets te verrassen blijven als ik er niet meer ben.

Dan gaan we over naar de pret die we uit deze gelimiteerde tijdspanne persen. Donderdag alweer twee weken geleden verzamelden de trip rugbyers bij Café de Ster, want dat is lekker dicht bij CS waar de Eurostar vertrekt. Er bleken nog heel wat biermomenten tussen het verzamelen en vertrek te zitten. En toen de trein zich in beweging zette, bleek de meegebrachte biervoorraad nog niet genoeg om het tot St Pancras in London uit te houden en bracht de pantry met eigenzinnige biertjes uitkomst. U begrijpt dat ik dit drinken na de Ster al aan mij voorbij liet gaan. Het lichaam is de laatste jaren sowieso niet meer zo goed opgewassen tegen hevig drankgebruik en met de kanker is dat alleen maar minder geworden. Maar gezellig, top, was het zeker onder het Kanaal.

Ondertussen verging het de familie heel anders. Zij vertrokken twee Eurostars later, maar zijn niet verder dan Rotterdam gekomen. Stilstaan en ellende bij Nieuw Vennep. Evacuatie midden in een weiland. Om elf uur stonden ze niet in London wat de bedoeling was, maar waren ze via via in Rotjeknor op het CS aan hun lot overgelaten. ‘Raden u aan naar huis te gaan’, was de enige Eurostar boodschap. Gelukkig bestaat de familie uit zeer handelsbekwame dames. Ze hadden al gezien dat de trein de volgende dag tot laat volgeboekt was, dus een easyJet voor de 7 uur de volgende ochtend geboekt en een overnachting in Sheraton Schiphol. Dus zij stonden om 7 uur op Gatwick Airport en waren om 9 uur in onze geweldige B&B in South Kensington. Gelukkig kon - na toch wel weer een mooi spannend verhaal -  het programma zoals gepland genoten worden. Nu nog proberen zoveel mogelijk poen bij Eurostar te claimen.

In de B&B kwam ik later, want ik was, na een fijne en gezellige Indian Curry, bij rugbyers blijven slapen en werd door de Bolt taxi keurig bij de Queen's Gate Mews 41 afgeleverd.

En toen kon het feest echt beginnen. We deden alles waar we London zo vaak voor bezocht hebben. We aten bij Ottolenghi en met de rugbyers ging ik naar  de EPCR Challenge Cup finale in gloednieuwe stadion van Tottenhamhotspurs. We voeren met familie van Putney naar Greenwich - ik haakte af bij de rugbywedstrijd zaterdagmiddag – en namen zusje mee naar KitKatClub. Zondag deden we Sunday Roast in Wimbledon en ’s avonds Much ado about nothing in herbouwde open Shakespeare theatre The Globe aan de Thames. Het was top. Gelukkig hebben we de foto’s nog.

Dit was een mooi uitstapje door de pret-pressie in het kankerverhaal. Toch nog regelmatig het gevoel in overdrive te zitten. 

De donderdag voor we weggingen hadden we nog een afspraak bij AVL met hoofd-halschirurg Van der Velden. Daar kwam niet veel nieuws uit. Leuk was wel dat we als antwoord op onze verzuchting dat die 6 tot 9 maanden ons beetje opluchtte, kregen; ja, maar hoe die maanden eruit gaan zien, is de vraag – die ik in eerder memo ook al stelde. Benauwdheid, gaan we dat bestrijden met buisje in keel? Nee!. Problemen met slikken, gaan we dan sondevoeding doen? Als lichaam en geest nog goed zijn, is het een overweging. Gaan we uitzaaiingen in je hoofd die warrigheid veroorzaken, bestrijden? Gaan we zien. Elke dag opnieuw. Zo zijn er steeds weer momenten om een afweging te maken.

Eentje kwam afgelopen maandag. Na een heerlijk en zeer dierbaar diner bij en met vrienden in Amstelveen en mijn bezoek aan ons 7s toernooi, eesrt middag bardienst en later met aantal vrienden op VIP deck, had ik het idee dat fase 2 aangebroken was. Pijnlijke keel met slikken en oorpijn steken in mijn kop. Ik besloot toen de wietolie in te zetten en de paracetamol-inname op te schroeven naar 6 per dag. Of het een verkoudheid is die de pijnen veroorzaakt of de kanker weet ik niet, maar deze medicinale inbreng werkt goed en gisteren weer een mooie, pijn vrije dag. En vannacht goed geslapen. Die wietolie is wel weer een lief verhaal. Ik schreef al dat een rugbyvrouw mij daarop attent maakte. Ik een beetje googlen en ik appte aan rugby vriend die ik er wel eens over gehoord had. Hij zei meteen: ik kom morgen wel een flesje brengen. Klein drupje onder de tong. Niet te veel, want is het echte spul en anders ga je trippen. Of het echt helpt kan ik niet aantonen, maar met de paracetamol denk ik dat ik de tweede fase met serieuze pijnbestrijding nog even uit kan stellen.

Want we gaan gewoon door. De stem is af en toe bijna niet meer verstaanbaar. Dus wandelingen loop ik alleen maar mee en laat andere gids het praatwerk doen. Vanmiddag borrel bij Stadsherstel met de MIM-gidsen die meegewerkt hebben aan de Vriendenwandeling. Daarna opera, Fidelio; dat zal wel eens de laatste in de Stopera voor mij kunnen worden. Maar mijn god wat hebben we er veel en heel veel heel mooie gezien en gehoord. De energiehuishouding dwingt me om de agenda klein te houden. Vrijdag lange wandeling, die ik denk ik niet helemaal ga meemaken. Verder zijn we druk met de voorbereidingen van het feest Bogers-Bertels net geen 50 jaar in de Lepelaar op 16 juni. Terugblikken doen we in overvloed. Net alle reisdagboeken uit de kast gehaald. Wanneer was die reis ook alweer? Nee, dat was een jaar later toen we met Erik en Marjan naar London waren. Op onze leeftijd heb je meer geschiedenis dan toekomst en nu in mijn situatie komt dat in een pressure cooker terecht. En ach, zoals we met de rugbyers zeggen, hoe ouder we worden, hoe beter we waren. En met de geschiedenis is het net zo, hoe langer geleden hoe meer de scherpe randjes eraf zijn. Wat blijft zijn ‘sweet memories’. Daar laven we ons nu maar aan.

Groeten en zoenen vooral.

moritur qui te salutat

Leo

 Amsterdam, 5 juni 2024

Van Croke Park naar de blazer bij AAC promotiewedstrijd.

Over de kanker is niet veel nieuws te vertellen, die zit er en veroorzaakt nog niet veel ongemak of pijn. Ik merk wel dat de energie minder wordt; het lichaam moet toch wel een outside agency inside bestrijden. Ook al lukt dat niet erg goed. Wat wel erg veranderd is, is alles wat de kanker losmaakt. Laten we het daar dan ook maar even over hebben. Zoals ik eerder al schreef, veel lieve en positieve reacties. En ook prikkels om afspraken te maken.

Net in Vondeltuin lunch gehad met goede gozer Tom. Hij maakt cartoons en samen maken we nu al zo’n 16 jaar de uitnodigingen voor de oud-leden van HIC. Met een wolfje omdat die in het logo van de hokkie, flauw, club zit. De groep van oud-leden is ook actief onder de naam De Roedel. In het voorjaar voor het HIC Golf Open en in het najaar voor een cultureel evenement.

Tom heeft een opmerkelijke carrièreswitch gemaakt. Hij was planner en cijferaar bij de NS. Had altijd al een liefde voor tekenen, en ook een talent. De NS heeft hij vaarwel gezegd en op zijn vijftigste is hij fulltime illustrator geworden. Zoals hij zelf zegt; van rekenaar werd ik tekenaar. Dat doet hij zeer succesvol voor zakelijke opdrachtgevers en evenementen. Kijk maar op zijn website: https://www.infocomics.nl.

Meestal hebben we digitaal contact, nu lijfelijk in het Vondelpark. Ik vertelde dat ik door de kanker veel vrijer ben gaan schrijven en alles de wereld in gooi. Hij vertelde dat hij de laatste tijd ook wat vrijer werkt en steeds meer gaat schilderen. En daar zoekt hij, voor weinig, een atelier voor. Dus als u iets weet in Amsterdam, meldt het maar aan leobogers@gmail.com, dan sluis ik het door naar Tom.

Tot zover de oppervlakkigheid. Nu duiken we weer de diepte in. En dan hebben we het natuurlijk over rugby. Rugby is bij mij de tricker om in het emotionele mijnenveld terecht te komen. In het vorige memo blubberde ik er al oplos over de Engelsen in Croke Park. Ik heb wel eens het vermoeden uitgesproken dat ik in een vorig leven een Engelse Lord, voor minder ga ik niet, ben geweest. Maar dit terzijde. Wel is het zo dat we, ook Irma en de meiden hebben dat, ons erg thuis voelen als we links moeten rijden in het losgewrikte Albion. Zondag lag de rugby emotie in het Gooi. Daar speelde AAC een promotiewedstrijd tegen Utrechtse Studenten. Dat werd de meest memorabele rugbymiddag ooit. Hier een snel score verloop door de moeder van de aanvoerder:

Het was niet normaal…. Je hebt de tweede helft met wel 12 punten achtergestaan. Dan denk je: klaar! Dan maak je een minuut voor full time een geconverteerde try… 29-29 … gelijk gebeurt zelden. Verlengen.

Nog 2x 10… sta je weer 10 punten achter… kom je gelijk… maar twee minuten voor tijd toch weer een penalty tegen. Drie punten achter. En dan in de laatste actie nog try van ons: 44-42.

Tot zo ver de rugbymoeder.

Hier de link van die laatste try: https://youtu.be/wSTENug58CI

En daar zaten we dan met de ouwe lullen langs de lijn te snotteren in ons jasje en dasje.

Na 14 jaar spelen we volgend jaar weer in de Ereklasse. Of ik daar wat van mee ga maken is natuurlijk de vraag. Of mijn jasje (blazer) dat mee gaat maken is ook maar de vraag. Er is nog geen definitief besluit over aankleding na het onvermijdelijke, maar dat ik in die blazer mijn laatste reis ga maken ligt wel in het verschiet. Die blazer heeft alles met de dood te maken. Dat vindt u natuurlijk vreemd, maar laat mij het uitleggen. Toen mijn oma, lievelingsoma Yt, begin jaren tachtig overleed, had ik geen toepasselijk jasje voor de crematie waar ik ook zou spreken. Hurry-up de PC in, die toen nog niet die achterlijke uitstalkast van de verwordenheid van de consumptiemaatschappij was en waar je nog goede spullen voor een redelijke prijs kon kopen; en daar een best wel chique herenmodezaak ingeschoten. Mooi donkerblauwe blazer van het merk Hugo Boss gekocht. En dan merk ik tot de dag van vandaag dat kwaliteit kopen goed kopen is. Nog steeds prachtig. Na dienst gedaan te hebben als neutraal kledingstuk voor de betere gelegenheden, bouwde ik hem om naar een rugby blazer. Ik haalde de badge van mijn met bier doordrenkte blazer en naaide hem op de chique toen vader Toon overleed. Ik had die badge al van hem gekregen. Hij had hem weer van zijn teamgenoten met de spreuk meritismo ei, wat zoveel betekent; bedankt voor wat je deed. De balk mag je voeren als je international bent en de ster staat voor 10 interlands. En ach, hij was van mijn pa, maar ik heb die zaken ook verworven. Bij de begrafenis van werkmaatje Erik had ik hem ook aan toen ik sprak op de Nieuwendammerdijk in Noord en eveneens bij de crematie van rugby maat Peter, toen ik in de Sint Urbanus kerk van Cuypers in Ouderkerk aan de Amstel, bluberde hoe we hem zouden gaan missen. Ook toen moeder Anneke overleed droeg ik deze blazer. Toen extra gesierd met gouden AAC speldje, want ze hadden mij lid van verdienste gemaakt. Een blazer met historie en die maakte ook het historische feit mee dat AAC Rugby na 14 jaar promoveerde. Daar werd na het janken nog veel bier bij gedronken.

Zo schrijven we maar door. Weinig ruimte om te vertellen dat we in volle voorbereiding zijn voor de trip naar London, volgende week. Ook laat ik even liggen dat we een prachtige, meer dan prachtige, opera zagen; il trittico van Pucini. Of heb ik daar wel al over geschreven? Wel was het weer leuk dat de kanker los maakte dat een rugby vriend van Ascrum mij belde, of ik mee wilde naar de opera? Heel lief, maar die had ik dus al gezien. Ook de voortgang van het timmeren van de kist laat ik even voor wat het is. Kom ik later wel op terug.Ik zal later ook nog een keer terugkomen op het advies dat ik bij het Gooi langs de lijn van oud-AAC speelster kreeg om eens aan wietolie te denken als de pijn gaat opkomen.

Nu sluit ik af en verwijs naar de memo’s die ik sinds vorig jaar aan mezelf schrijf. Waarom dat zo gekomen is en hoe het schrijven ervan mij helpt de orde der dingen beter, al is het maar weinig, te begrijpen.

Rare bijkomstigheid is dat ik die memo’s ook schreef aan een vriend die kanker kreeg. Toen hij stierf hield het even op. Tot een collega gids van MeeInMokum aan het doodgaan was met kanker en ik aan hem ging schrijven. Toen hij dood ging vond het tiental meelezers het leuk om de memo’s die ik aan mezelf schrijf te blijven lezen. En ja, het opmerkelijke is dat dat nu dus ook gebeurt aan een persoon die kanker heeft. En dat ik het nu deel met iedereen die het wil lezen. Kanker maakt vrij.

Het ga u goed. Geniet van de zon deze Pinksteren. Wij gaan in Jisp de Pinksterkermis aldaar ontwijken.

Groeten en zoenen ook

moritur qui te salutat

Leo

Amsterdam, 15 mei 2024

PS Sorry ik heb nog niet uitgevonden hoe ik de foto's kleiner kan uploaden.

Ik en mijn kanker nr. 3

9 mei 2024

Van de kist naar het verdriet om Croke Park.

Oké, de storm is een beetje gaan liggen. We staan niet meer in de turbostand, maar een beetje hyper zijn we wel. Je gaat dood; dat gaan we allemaal, maar je begrijpt wat ik bedoel, maar ik heb nergens echt last van. Twee paracetamolletjes voor het slapen gaan. Dat is het wel. Heel af en toe een pijnscheut door mijn kop, maar dat kan ook verkoudheid zijn. Ter dood veroordeeld zijn zonder veroordeeld te zijn. Wanneer het vonnis wordt uitgevoerd dat is de vraag en dat is dan wel weer een dingetje. En hoe? Er zit iets kleins in mijn hals. Als ik die kankergeschiedenis naast mijn huig van twee jaar geleden niet had gehad, had ik er waarschijnlijk niet eens zo veel aandacht aan besteed.

Veel reacties. Heel veel lieve reacties. Dat is leuk. Zoals ik al zei; gedeelde smart is een beetje halve smart. Dat zorgt ervoor dat je ook in de hyperstand komt te staan. Veel reageren en afspraken maken. Fijn om mee bezig te zijn.

Zijn we verdrietig, ja. Maar staan we te janken, nee. Het is klaar, dat is het gegeven.

Met dat janken is het toch heel raar. Ik ben niet zo’n janker, maar als ik het volgende verhaal aan mensen vertel, zit ik te snotteren. Ik weet niet eens de kale feiten, maar het heeft te maken met Croke Park. Het grootste sportstadion in Ierland. In Dublin. Voor de Ierse sport Gaelic Football. We gaan met Wikipedia terug in de tijd. Tijdens de Ierse onafhankelijkheidsoorlog vond op 21 november 1920 het bloedbad van Croke Park plaats. Op die zondag, Bloody Sunday, had het Ierse Republikeinse leger aanslagen gepleegd op Britse agenten. Als wraak schoten de Britten tijdens de wedstrijd tussen Dublin en Tipperary in het stadion 13 mensen in koelen bloede op de tribunes dood. En de aanvoerder van Tipperary, Michael Hogan. Naar hem werd later nog een tribune genoemd.

Tot zover hou ik het nog wel droog. Tot april 2005 was het zelfs statutair verboden om het stadion te gebruiken voor niet-Ierse sporten als rugby, voetbal of American football. Tijdens de verbouwing van het rugbystadion Lansdowne Road (nadien: Aviva Stadium) werd in Croke Park ook internationaal rugby gespeeld. Zelf door…en hier begint het snotteren…zelfs door de Engelsen. Want wat is het geval; tijdens ‘the troubles’ in Ierland rond de jaren tachtig van de vorige eeuw, was het op een gegeven moment niet veilig om in Dublin de Six Nations wedstrijden te spelen. Tenminste, dat vonden alle landen van de Six Nations, die kwamen niet naar Dublin; behalve de Engelsen. Die gingen wel. En toen er in 2007 niet op Lansdowne Road gespeeld kon worden vonden de Ieren het goed dat Ierland-Engeland in Croke Park gespeeld werd. De tweede rugby wedstrijd ooit die daar gespeeld werd.

En nu begint het janken bij mij echt goed op gang te komen. Of ik het nu aan mijn zusje, vrienden of andere rugbyers vertel; ik schiet helemaal vol als ik vertel dat toen Engeland het veld op kwam de 82 duizend toeschouwers ijzingwekkend stil waren. Je kon een speld horen vallen. De Union Jack werd gehesen en  God save the Queen werd gespeeld, doodse stilte. Ik zit dan volop te blubberen. Is dat niet raar? Het is niet tegen te houden. Terwijl ik geen verdriet voel bij het idee dat ik er binnenkort niet meer zal zijn. Niet meer mee zal maken dat kleinzoon numero uno naar het gymnasium gaat en dat kleinzoon nummer 2 een bommetje gaat maken in de modder van onze sloot in Jisp. En wat zal ik allemaal nog meer niet mee maken? Daar gaan we maar niet aan denken. Maar dat is natuurlijk op elk moment zo als je leven eindigt. Over een paar maanden of een paar jaar, je weet dat er dingen komen die jou niet meer raken. En in deze tijden met een idioot die de verkiezingen wint en een andere idioot die misschien weer president van Amerika wordt en weer een andere idioot die het nodig vindt de derde wereld oorlog te beginnen, is het misschien niet eens zo erg als je dat niet meer meemaakt.

Ierland verpletterde de Engelsen in Croke Park met de meeste cijfers ooit: 43-13. Dat staat in de statistieken, maar de emotie van het verhaal overstijgt bij mij alles.

Ik heb vandaag met de dochters in Jisp lekker aan de kist gewerkt. De panelen zijn klaar. De maat is genomen. Morgen weer verder.

Nu ik dit schrijf, in Amsterdam, zit kleinzoon Uno met zijn oma naar de flauwekul van het Songfestival te kijken. Israël doet mee en bij Roeterseiland vinden mensen het nodig een stadsoorlog te beginnen. Het kan verkeren, zei Bredero al. Ik ga maar even kijken hoe die man in dat blauwe vogel pak het eraf brengt.

moritur qui te salutat

Leo

Amsterdam, 9 mei 2024

Ik en mijn kanker nr.2

Dinsdag 1 mei 2024

Wat ons nu nog rest.

Na de knal kwam de turbo en nu de bezinning. Ik moet terug kijken in de agenda hoe snel het allemaal niet is gegaan. Donderdag 11 april; eerste intake op AVL. Daarna onderzoeken. Donderdag 25 april; de veroordeling bij AVL: onbehandelbaar. Een schokgolf door de familie. En vrienden ook. Irma en ik gingen direct door naar Jisp. In video-call de details aan de kids en zusje verteld. Snotteren heen en janken terug. Iedereen wilde meteen samenkomen. In Jisp schreef ik nog het korte Kanker Memo om de meelevenden buiten de familie te informeren; Ik en mijn kanker nr 1. We hadden een fantastische familiebijeenkomst in Haarlem met de hele troupe en met gerookte paling, zalm en pizza. Het huilen voorbij gingen we volle kracht vooruit.

Zullen we het 50-jarig huwelijksfeest dan maar naar voren halen? Ja, goed idee.

Zullen we de familietraditie om zelf de doodskist te maken voortzetten? Ja, goed idee.

De volgende vrijdag bleven we in Amsterdam. Afspraak met huisarts gemaakt voor dinsdag 30 april om het vervolgtraject te bespreken. Lunch met andere kankerpatiënt in Amsterdam-Oost. In de week van de onderzoeken kwamen we elkaar nog gezellig tegen in de hal van AVL. Bijeenkomst van de kankerclub, zei ik al. Het verschil tussen de kankers van ons is dat zij nog erg in het onzekere balanceert terwijl bij mij geen twijfel is. Dit was het. Dit is het. Deal er maar mee. Onwerkelijkheid ten top. Iedereen in schok, zo snel als het opeens gaat. Je bent niet ziek en je hebt nauwelijks pijn; en toch ga je dood. Nu gaat iedereen dood; maar die onvermijdelijke waarheid kunnen we in onze pijnloze levens lekker wegdrukken. Maar nu niet meer. 

Marije en ik waren de woensdag voor de kankerdonderdag nog in de Meervaart naar erg goed stuk, Versus, waarin doormiddel van een interview van een geëngageerde vrouw met een rechtse populist de zaal geconfronteerd werd met hun niets doen bij het opkomen van dat populisme. Zij opende met de tekst ‘U bent hier nu. In de onwerkelijkheid.’

Zo voelen wij ons nu ook; heel erg onwerkelijk.

We gaan gewoon door, maar af en toe popt het onvermijdelijke op dat alles straks afgelopen is zoals het nu is. Voor mij natuurlijk niet. Voor mij schreeuwt het grote niets me toe. Maar voor Irma, de kids, zusje, familie en vrienden natuurlijk wel. Ik ben er dan niet meer. Maar tot die tijd gaan we door met de dingen zoals we die altijd al doen. Zo gingen we met de filmclub naar een beetje rare Zweedse film over twee millennials die een pitch doen voor een upstart, Hypnosen, die als ‘tenenkrommedie’ werd aangeprezen. Nou niks. Ik heb zelfs zitten slapen. Dat kwam waarschijnlijk ook wel door de AVL-inspanningen, maar we vonden het allemaal niet goed.

Het leven teruggebracht tot een korte tijdspanne. Zoals het was zal het niet meer zijn. Het was nog kankervrij toen Marije en ik een mooie, maar niet verpletterende opera Roberto Devereux zagen over de laatste dagen van Koningin Elizabeth I, in de tijden van Shakespeare. Het verhaal was erg bouquetreekserig, maar de muziek was geweldig en er werd wel meer dan geweldig gezongen. En in die week van de onderzoeken zagen we in Toneelschuur in Haarlem een heel mooie en slimme voorstelling ‘Het huis van Troje’. Absoluut prachtig. We maakten er een fijn Haarlems uitje van. Langs het hofje gelopen waar zusje Marianne woonde en de meiden nog gelogeerd hebben. En heerlijk gegeten in pand waar Johan Enschede zat.

Maar goed, dat was nog in de periode van voor de onherroepelijke kanker. Na de filmvrijdag gingen we naar Jisp. Marije brachten we eerst naar Haarlem om de fiets te halen. Bij het ontbijt ontstond het idee om mijn rugbytrip eind mei om te bouwen tot familietrip. Het idee was nog niet eens ingedaald of Marije had voor Irma, zusje Feikje en haarzelf treintickets geboekt. En een schitterend appartement in Kensington. Ik vroeg om Mayfair, maar daar zitten geen B&B’s. Tijdens de Koningsmarkt vulden de dochters eerst de lege kamers in de B&B met zusje/tante Marianne en later sloot ook kleinzoon Luke zich aan. Dat wordt dus een mooi weekeinde als Marianne jarig is, 25 mei. Ik met rugbyers met de trein en twee wedstrijden kijken en verder met de familie upperclass Engelse Family spelen. U hoort hier nog over.

Over het feest was ook snel overeenstemming. Doen we. 16 juni in Jisp. Ook daar hoort u nog meer over. We bespraken dat afgelopen weekeinde met Lepelaar.

Er heerste nog wel onzekerheid over de haalbaarheid. Hoe gaat die kanker zich manifesteren. Geen lucht meer halen? Niet meer kunnen slikken?

Het weekeinde begon dus, zoals Irma zegt, in de turbostand. Weekeinde London en feest in de planning. Daarbij nam ik ook het vloerenhout van buurman André, aangetast door vocht in de berging, mee naar Jisp en begon met de traditie van de kist maken.

Veel aanloop in Jisp gehad, maar ook lekker met de Lamellofrees van Feikje, die ze maandag nog even kwam brengen met de twee mannetjes, de vloerdelen tot panelen samengevoegd. Maandag was een cadeautje met heerlijke zon en eindelijk buiten eten. Zondag waren we nog druk met de kachel aanmaken en maandag stonden de deuren open. Heerlijk. 

Dinsdagmiddag naar Amsterdam voor gesprek met de huisarts.

Was een erg prettig gesprek. Zij heeft samen met AVL niet het idee dat de tumor naar binnen problemen gaat geven. Het is echt één gezwel en dat het met eten en ademen lastig wordt, verwachten ze niet. Eerder dat het pijn in de spieren gaat geven met uitstraling naar het hoofd. Pijn kan vervelend worden.

25 Mei London en 16 juni Lepelaar, ziet ze als heel goed haalbaar.

Nu fase 1: gewoon doorgaan met leuke dingen doen en als er pijn komt, deze zo lang mogelijk met paracetamol tegengaan.

Als dat niet meer lukt fase 2, zware pijnstillers. Eerst Diazepam, maar dan wordt het leven kleiner. Niet meer autorijden. Als die niet meer helpt, dan zwaarder, maar mijn ervaring met sister Morphine is niet goed.

En als het gewoon niet leuk meer is fase 3; Euthanasie. Daar staat zij positief in, dus dat is heel fijn. Niet in hospice, maar gewoon thuis.

Dat was dus gewoon een erg goed gesprek en geeft veel vertrouwen voor de toekomst die niet zo heel ver meer weg ligt.

Straks met vrienden naar Muziekgebouw aan het IJ voor Nederlands Blazer Ensemble die de stomme film De Duivelskunstenaar van muziek voorzien. Voor morgen kreeg ik, heel lief, twee kaartjes voor Youp van zijn manager die ook op het Singel heeft gewoond. Vrijdag zal ik gastheer zijn bij de golfclub voor de competitie. Jasje en dasje. En ’s avonds weer opera, Il Trittico van Puccini.

Het lijkt net of we nu heel veel in de korte tijd die ons nog rest proppen, maar dat lijkt maar zo. Doen we eigenlijk altijd al. Zaterdag laten we de drukte en de onrust van de stad, 4 mei herdenkingen achter ons en gaan we verder klussen in Jisp.

Dikke zoen

moritur qui te salutat (Puzzel voor gymnasiasten)

Leo

Woensdag 1 mei 2024

Donderdag 25 april 2024

Ik en mijn kanker nr. 1

Boem. Boem en nog eens Boem. Net terug van AVL. Het onvermijdelijke waar ik in het vorige memo over schreef is dus inderdaad onvermijdelijk geworden; de kanker in mijn keel is heftiger dan we hoopten. Zo heftig dat het onbehandelbaar is. Geen bestraling, was al op deze plek, en geen immunologie, score is te laag, en geen chemo, dat dat iets uit zal halen is heel erg onwaarschijnlijk; dus we kijken niet alleen de kanker in de bek, maar ook het onvermijdelijke.

Afspreken met de huisarts hoe we de ontwikkeling van de kanker in behapbare banen kunnen leiden. Zeker geen jaren. Ons 50-jarig huwelijksfeest zal niet in 2025 gevierd gaan worden. 

Ik hou het nu maar even kort. Een update om alle lieve reageerders op de hoogte te houden.

Nu naar Haarlem om met de familie een lekker potje te gaan janken.

Leo

Donderdag 25 april 2024

Toch wat zwaarmoedigheid bij de centrale verwarming.

Doe een beetje voorzichtig, zei Irma, toen ik zei dat ik het toch maar over de kanker moest gaan hebben. Want dat is het geval; zeer waarschijnlijk is de kanker in mijn kop weer terug. Ik voelde al wat onbestemde pijntjes rond mijn rechter oor en toen ik een bobbel in mijn hals voelde die er niet op links zat, vond ook AVL het beter snel langs te komen. Dat was afgelopen donderdag. Ze vertrouwen het niet en dat betekent dat het met een grote mate van zekerheid niet goed is. Dus in de snelle procedure deze week: MRI en Echo met punctie; volgende week waarschijnlijk nog PET scan, maar daar is bijna geen ruimte in de planning, en dan donderdag 25e aanvalsplan aan de hand van de scans. Of er uitzaaiingen zijn bijvoorbeeld. Wat het op gaat leveren weet ik niet. Ga ik ook niet opzoeken; ik hoor het wel. Bestralen kan niet meer omdat dat al een keer op deze plek is gebeurd, al zit deze bobbel lager dan het vorige gezwel, dat zat in mijn keel, naast de huig. Het is wat het is en we proberen het leven verder te leven zoals we dat gewend zijn. Met af en toe op de e-bike, met dan een nieuwe motor, een bezoekje naar het AVL.

Tja, het leven verder leven; dat doe je dan wel maar het groene kaartje met je pasje en je patiëntennummer van het AVL ligt toch wel weer in de blikveld. We nemen de brug wanneer we ervoor staan, maar je gepijnigde hoofd dwaalt toch wel af naar gedachten die je niet wilt denken.

We doen een poging. Ook om de ruimte te vullen nu de Vriendenwandeling 2024 voor Stadsherstel klaar is. Een mooie klus die ik coördineerde met aantal collega gidsen van Mee In Mokum als co-schrijvers. Is best aardig boekwerkje geworden. Aanstaande zondag wordt die wandeling, van de Hallen naar de Wallen met als thema Goede Sier, gehouden. Is erg populair van de Vrienden van Stadsherstel, ze moeten daar al met tijdblokken werken die men vooraf kan boeken. Hier de link als je de wandeling wilt downloaden.

https://drive.google.com/file/d/1A0zIbGkrYhlKpwp5TfbuD6ZrcDntL5RG/view?usp=sharing

Wat is er in mijn toen nog kankervrije leven allemaal gebeurd? We gingen naar Spanje. Was geweldige reis. Irma en Marije via Barcelona naar Madrid en ik via Marbella. Madrid was heerlijk. Toen Irma en ik naar Sevilla. De week voor Paas, maar het weer was slecht, voor Spaanse begrippen dan, en veel processies konden niet doorgaan. Maar wel lange rijen voor de kerken. Marije ging naar Granada en pakte daarna nog wat zon in Malaga.

Het Paasontbijt in Jisp was rustig. Verjaardag gezellig op zondag 7 april. Daarna een heel fijne reünie van het studentenhuis op het Singel. Maandag de 8e begon dus mijn kankerqueeste maar in die week nog geweldig leuke voorstelling/concert van Lucky Fons III en heerlijke dag in zonnig Jisp, waar de natuur aan het uitbotten is.

Nu stop ik, want straks verjaardag eten, pannenkoeken in Bloemendaal, om schoonzoon Chris zijn 48e te vieren. Tot morgen.

‘Nu’ was gisteren en nu is het dus inderdaad morgen geworden en wel ’s middags; woensdag 17 april 2024. Opdat u weet waar we gebleven zijn. Ik was bezig de week door te nemen, maar als je dan 24 uur verder in je kankerverhaal zit komen er voortschrijdende gedachten bij je op. Zoals; wat als het helemaal mis is? Dan staat het onontkomelijke voor de deur. Daar heb ik het al met mensen over gehad die daarmee geconfronteerd werden. Ga je je leven anders leven? Ik heb geen bucketlist, al maakte ik daar afgelopen zaterdag met vooral de dames wel grapjes over. Was tijdens een heerlijk ouderwets feest met vrienden in Amstelveen. Echtpaar was 160 jaar oud geworden en zij schuwen een mooi feest niet. Ook hun nieuwe huis moest ingewijd worden, dus ze trokken alles uit de kast. Meer dan honderd mensen, waar wij er meer dan de helft goed van kennen, hadden het heel goed met elkaar aan de rand van de A9.

Maar terug naar de onderhavige kankerzaken. Zoals ik het nu over zie heb ik niets laten liggen. Er is binnen mijn scope geen onvervuld verlangen te ontwaren. Onder het bewuste borrelen wellicht nog begerenswaardige beloftes, maar als je daar in die 74 jaar niet aan toe bent gekomen, dan zal het er in het laatste stukje naar de eindstreep ook niet meer van komen. Hoe veraf, of wellicht toch dichtbij, de meet ook komt te liggen.

Ik heb het er al vaker over gehad; mijn kracht schuilt niet in het achterste van mijn tong laten zien. Ik moet het hebben van de juiste keus maken om het met de mensen om mij heen goed te hebben. Dat pakt natuurlijk wel eens fout uit, als de mensen om me heen een heel andere keus hadden willen maken. Mijn intentie was nooit om iemand pijn, of erger nog, kwaad te doen. De ondraaglijke lichtheid van het bestaan opzoeken; daaruit bestaat mijn queeste.

Maar goed, als je de kanker in zijn keel kijkt raak je wat losgezongen. Ik gooi het woord kanker nu te pas en te onpas in mijn tekst omdat dat een vorm van bezwering is. Noem het beestje maar bij zijn naam, dan schrikken we er niet meer zo van als het onvermijdelijke onvermijdelijk wordt. Maar goed beschouwd is er een dingetje op mijn bucketlist te vinden. Ik heb het niet over voorstellingen die we nog zouden moeten zien. Opera en toneel, we zwemmen er al als gulzige gepen op af. Zondag nog een geweldige streaming van The Motive and the Cue uit Londen. In heerlijke fauteuils in Tuschinski 4 krijg je toch een fantastisch stuk, ondertiteld, voorgeschoteld. Geweldig. Ze speelden de voorbereidingen van een Hamlet die in 1964 op Broadway alle records zou breken. Een acteur speelde Richard Burton die Hamlet moest eigen maken en de regisseur was Sir John Gielgud. Adembenemend goed toneel. De acteur die Gielgud speelt kreeg er een Engelse toneelprijs voor. In de aftiteling werd nog even aangestipt dat het ging om de langst lopende Hamlet op Broadway en dat Sir John, die toen zestig was, nieuwe successen kreeg en op 96 jarige leeftijd stierf en dat Burton slechts 58 jaar oud werd. Hier trailer stukje:

https://youtu.be/7OhicKyhS_k?si=KX6aaCg6K4SaJpmF

Maandag met Irma en de meiden naar een fijne avond in schouwburg geweest ‘Sign of the times’; on Greek myths, the female gaze and patriarchy. Soort lezing/gesprek met twee zeer talentvolle dames afgewisseld met toneelfragmenten. Ik maakte als ‘male gazer’ deel uit van een klein deel van de toeschouwers.

Morgen weer opera en voor volgend seizoen weer lekker alles besteld, dus daar valt niets te bucketlisten. Dat dingetje is mijn bewuste, maar steeds uitgestelde wens de teksten die ik schreef meer openbaarheid te geven. Voor het KloosterSingel18-20 maakte ik de website ook vooral met het oogmerk mij in het websites maken te bekwamen. Ik heb al een domeinnaam en de basis ligt er, maar de drang om te openbaren nog niet. Wellicht zal de gang naar AVL me verder los zingen van mijn vastgeroest verbergen. ‘Ik en mijn kanker’, zal dat mij het wereldwijde web op trekken?

Dikke zoenen. 

Leo

Amsterdam, woensdag 17 april 2024