Historia

Prehistoria

Ciężko jest stwierdzić, w którym dokładnie momencie pojawiły się na świecie smoki. W końcu człowiek rozumny jest na Ziemi od jakiś 190 tysięcy lat, gdzie ludzka cywilizacja zaczęła się formować raptem 10 tysięcy lat temu. Myślę jednak, że możemy założyć, że smoki były na Ziemi przed nami, jako że w drabinie ewolucyjnej są poniekąd niżej. Pierwsze doniesienia o smokach można znaleźć w Chinach, oczywiście to taki skrót myślowy, bo Chin jako takich nie było. Obecność smoków zauważyć można w tamtych rejonach w neolicie, czyli końcu epoki kamienia, tej przed epoką brązu. O ile neolit trwał mniej więcej od 7,5 tysięcy lat p.n.e. do 3,1 tysiąca lat p.n.e., pierwszy posąg smoka datuje się na piąte tysiąclecie p.n.e., a pochodzi on z regionu neolitycznej kultury Yangshao. Gdzieś z okresu 4700-2900 lat p.n.e. pochodzą jadeitowe smocze odznaki z kultury Hongshan, która posiadała również inne smocze rzeźby - jedne z pierwszych znanych nam obecnie artefaktów-świadectw obecności smoków na Ziemi. Są to też przedmioty znane mugolom, ale należy pamiętać, że stosunkowo niedawno magia odeszła u mugoli w niepamięć - wsadzoną ją pomiędzy bajki. To, co wydaje im się fantazją przodków, jest tak naprawdę źródłem wiedzy dla czarodziejów. W prehistorii czy starożytności magia była jawna dla wszystkich, tak samo magiczne stworzenia, które ukrywamy dopiero od kilkuset lat. Czym jest 300-400 lat ukrywania wobec milleniów bycia na widoku?

Czy możemy wyciągnąć z prehistorii jeszcze jakieś informacje, oprócz tego, że smoki były znane ludziom? Cóż, zakrawa to już na przełom prehistorii i starożytności (której początek określa się na mniej więcej IV tysiąclecie p.n.e.), ale wiemy, że już w prehistorii zaczęło się kaleczenie postaci smoka, co aktualnie bardzo utrudnia nam zbudowanie smoczej historii z prawie każdej epoki. Mam na myśli mylenie przez ludzi smoków z innymi stworzeniami, zarówno magicznymi, jak i nie. Najczęściej smoki mylono z wężami morskimi, bazyliszkami czy rogatymi wężami. Wszystkie określano mianem smoka, przez co dziś ciężko jest określić, kiedy faktycznie mowa o smokach w danym miejscu, a kiedy chodzi o coś zupełnie innego. Wywnioskować jednak możemy, że smoki na pewno były darzone ogromnym szacunkiem od zarania dziejów. Określano je mianem bogów - ich rozmiary imponowały, choć były przesadnie zawyżane, inteligencja była zauważalna nawet dla ówczesnych ludzi, a przypisywano im również powinowactwa do różnych żywiołów. Co ciekawe, najczęściej wiązano je z wodą i przywoływaniem deszczu, rzadziej z wiatrami. Najliczniej spotkać się z tym możemy w Azji, dokładniej w Chinach. Nie oznacza to, że tylko w Azji obserwowano smoki. Na pewno tam i w Europie były znane najpowszechniej, ale nikłe doniesienia pochodzą też z Afryki, a świeższe podania pojawią się w późniejszych epokach i w Ameryce. Australia nie zachowała informacji o smokach, choć zapewne już wtedy jakieś osobniki musiały się tam znajdować.

W Zuo zhuan opublikowanym w późnym IV wieku p.n.e., znajduje się opowieść o człowieku imieniem Dongfu, potomku Yangshu'ana, który kochał smoki, a ponieważ rozumiał je jak nikt inny, był w stanie je oswoić i dobrze wychować. Służył cesarzowi Shunowi, ostatniemu z Pięciu Cesarzy, który żył gdzieś w okresie 2294 a 2184 roku p.n.e., i który nadał mu nazwisko Huanlong, co oznacza hodowcę smoków. Jeśli opowieść ta jest prawdą, wiemy dość dokładnie, kiedy żył pierwszy udokumentowany.. smokolog, smoczy treser? Jak zwał, tak zwał. A nie jest to jedyne, czym chciałbym się podzielić.

Otóż w innej historii, Kong Jia, czternasty władca z dynastii Xia, który panował w okresie 1789-1758 p.n.e., otrzymał w prezencie od boga niebios samca i samicę smoka. Nie umiał ich karmić ani trenować, więc zatrudnił smoczego tresera, który zwał się Liulei. Człowiek ten uczył się poskramiania smoków od samych Huanlongów. Pewnego dnia samica smoka zmarła, a Liulei pokroił ją, ugotował i zaserwował to danie władcy, któremu tak posmakował posiłek, że chciał dostać go ponownie. Jako że Liulei nie mógł nowego upichcić, uciekł wraz z rodziną. Czego uczy nas ta opowieść? Na pewno tego, że posiadanie smoka powiązane było z boskością. Nie oznaczało jednak, że każdy może je poskromić - sam władca smoczej nacji tego nie potrafił. Pożądał smoków blisko siebie, aby budzić respekt, czerpać z ich siły i majestatu i polepszać swój wizerunek. I było to już wtedy, a cesarzowie zaczęli się identyfikować ze smokami dopiero w okresie 220 roku p.n.e. - 220 roku n.e. Czyżby dopiero na przestrzeni tych 15 wieków smoki przestały być boskie, a zaczęły być po prostu ziemskimi stworzeniami o wyjątkowej charyzmie i majestacie? Zapewne. Ciekawe jest też to, że jednym z ważniejszych powodów ich wysokiej pozycji w hierarchii świata, były nie rozmiary, siła, ogień czy jadowitość, ale to, że ludzie w Chinach wierzyli, że smok jest symbolem wody. Właśnie wody. Smoki w ich głowach nie ziały ogniem, mogły nawet nie latać. Ludzie wierzyli, że każda rzeka, zbiornik wodny czy chmura mają swojego smoka, którymi zarządza Smoczy Król w Niebie. W czasach suszy składano ofiary Królowi Smoków z prośbą o deszcz. A czemu tak łatwo było im w to wierzyć? Bo od zarania dziejów smoki trzymały się z dala od ludzi i mało kto je widział. Powiadano, że mieszkają w najgłębszych jaskiniach, najwyższych górach i na dnach mórz i innych zbiorników wodnych. Cóż, nieco prawdy w tym było, bo przecież smoki wybierają miejsca odosobnione, chętnie góry i jaskinie, ale i miejsca, gdzie mają dostęp do świeżej wody. Spotkanie smoka nie było łatwe, więc można było wierzyć w naprawdę niestworzone rzeczy na ich temat.

Co się tyczy innych ludów, protoindoeuropejczycy na początku utożsamiali smoki z wężami morskimi, głupolki, ale znów pokazuje to nawiązanie do wody. Motyw smoków obecny był już w Illiadzie, gdzie Agamemnon pod Troją miał niebieskiego smoka na pasie od miecza, a na napierśniku trzygłowego smoka (być może ktoś widział kiedyś widłowęża albo trójgłowego psa, po czym uznał, że i smok może mieć tyle głów), a wojnę datuje się na okolice 1200 roku p.n.e., więc smoki musiały być znane w tych rejonach już wcześniej. U Greków i Rzymian smoki pojawiały się w licznych mitach, niestety i tam mieszano smoki z innymi stworzeniami, przez co nie możemy określić szczegółów życia smoków i ich relacji z resztą świata. Już wtedy jednak możemy się doszukać tego słynnego stereotypu smok-skarb; stugłowy smok Ladon strzegł złotych jabłek w ogrodzie hesperyd, Pyton (czasem wąż, czasem smok) strzegł wyroczni w Delfach, a nieśpiący nigdy smok pilnował złotego runa. Stereotyp smoka miłośnika skarbów pojawił się już wcześniej, i to w różnych częściach świata. Czemu? Zapewne dlatego, że smoki zamieszkiwały wspomniane wcześniej jaskinie, góry. Kiedy Ziemia nie była jeszcze tak wyeksploatowana, ściany jaskiń mogły przyozdabiać żyły złota, a w głębiny jaskiń wciąż czekały kamienie szlachetne. Oczywiście smoki miały to wszystko w głębokim poważaniu, jednak u ludzi zrobiło się mylne skojarzenie zamiłowania smoków do takich błyskotek, z których przecież nie czerpią żadnych korzyści.. Mity germańskie i nordyckie (Nidhogg, Fafnir) również zawierały smoki, które może i nie były prawdziwe, ale pewnie bazowały na tym, że wiedzieli o istnieniu prawdziwych. Niestety i tu mieszano smoki z wężami..

Ciekawą opowieść można znaleźć w średniowiecznej Francji, więc przytoczę ją w ramach wiedzy bonusowej. Otóż znana była legenda o strasznym smoku - La Gargouille - który powodował powodzie i topił statki na Sekwanie (swoją drogą smoki od starożytności miały ponoć pragnienie tak wielkie, że sama woda im nie wystarczała i połykały wiatr). Ludzie z miasta Rouen ofiarowali mu co roku człowieka, aby smok ich oszczędzał. W końcu - około roku 600 n.e. - pojawił się kapłan Romanus, który powiedział, że pozbędzie się smoka, o ile zbudują w mieście kościół. Zabił go, a jego głowa zawisła na murach miasta, tworząc pierwszego gargulca. Oczywiście my wiemy, że gargulce ze smokami nie mają nic wspólnego, niemniej legenda to godna uwagi.

Niestety to właśnie na średniowiecze przypada okres wzmożonego polowania na smoki, szczególnie na jego koniec. Są podania, że już w starożytnych Chinach używane były smocze części - pazury czy rogi, ale najczęściej były to podróbki, bo przecież jak ktoś mógł odróżnić wtedy sproszkowany róg smoka od rogu bawolego? Ze stulecia na stulecie czarodzieje, bo tutaj już nie można mówić o mugolach, stawali się bieglejsi w magii i było ich coraz więcej. Gdy tworzyli grupy, nawet prawdziwe smoki bywały bez szans. Badania Quonga Po i innych uczonych sprawiły, że odnajdowano coraz więcej zastosowań smoczych jaj, rogów czy krwi. Podobnie sprawa wygląda w przypadku badaczy europejskich. Część smoczych ras zniknęła przez to na zawsze, bo przecież taka Azja nie gościła tylko jednej czystokrwistej smoczej rasy. Część ras była na skraju wyginięcia, jak długorogi rumuńskie, które na szczęście udało się ocalić. Nie możemy już naprawić wyrządzonych szkód, ale spróbujmy się z nich czegoś nauczyć.

Mimo tego wszystkiego z roku na rok powstawały i powstają nowe prawa obejmujące smoki - ich ukrywanie, ochronę i inne regulacje odnośnie ich życia. Tworzone były i są coraz to nowe rezerwaty - w Rumunii, Walii, Szwecji, Norwegii czy Chinach. Prowadzone są programy rozrodcze dla mniej licznych ras, powiększane są tereny wydzielone dla smoków, coraz więcej osób wybiera jako swoją ścieżkę życiową właśnie smokologię. Powstają liczne książki o smokach - od Hodowania smoków dla przyjemności i dla zysku z 1658 roku, przez Od jaja do piekła sprzed XVIII wieku, po Fantastyczne zwierzęta i jak je znaleźć z 1927 roku. Chociaż oczywiście książek jest więcej, to tylko przykłady. Czarodzieje uczą się coraz więcej o smokach, co pozwala lepiej je zrozumieć i ułatwiać im życie. Nie można przecież puścić ich luzem w świat - niestety muszą być przez czarodziejów trzymane w ryzach, w końcu kiedyś były uznawane za bóstwa. Są wielkie, silne i niebezpieczne, a mugole potężniejsi niż kiedyś, więc używając nowoczesnej broni na pewno śmiało wybiliby wszystkie napotkane smoki. Oczywiście i czarodzieje - kłusownicy - polują na smoki, aby zdobyć z nich magiczne surowce, ale i Ministerstwa posiadają osobne biura do spraw smoczych, przez co mogą powstrzymywać kłusowników i uszczuplać czarny rynek. Naturalnie wciąż smocza skóra używana jest do ubrań ochronnych, a inne części do różnych odłamów magii, ponieważ cudów nie ma, jednak odpowiednie regulacje prawne starają się robić wszystko, aby nie wiązało się to z cierpieniem smoków. Wiele jeszcze trzeba naprawić, wiele zmienić i wiele się nauczyć, jednak w tej epoce smoki w końcu nie chowają się w odosobnionych górskich jaskiniach. W końcu nie są bóstwami, ale stworzeniami, które możemy poznać, dotknąć. Walczmy zatem o to, aby smoki towarzyszyły nam do końca świata, tak jak są z nami od jego początku. Mimo że smoki rozsiane są w różnych miejscach globu, pamiętajmy że czystokrwistych ras zostało nam już zaledwie dziesięć, a resztę stanowią młodsze mieszańce. Dbajmy zatem o te smocze rody czystych linii, bo drugiej szansy nie dostaniemy.

Co się tyczy mugoli, tworzą oni wciąż coraz to ciekawsze smocze wizje - głównie na potrzeby wszelkiej fantastyki. Mimo że teraz w końcu mamy czasy wiedzy, a ich wyobrażenie mogłyby być w 100% zgodne z prawdą, wciąż świat magiczny pozostaje od nich odcięty, przez co nadal popełniają grzechy przodków. Myląc smoki chociażby z wiwernami, czy też dokładając im rzeczy, których smoki nie posiadają lub nie potrafią. O zgrozo nadal uwielbianym motywem jest smok-skarb, czego już chyba nigdy się nie oduczą, o ile świat magiczny pozostanie w ukryciu. A jak tłumaczą sobie historyczne doniesienia o smokach? Najczęściej w taki sposób, że znajdowane szczątki smoków, były w rzeczywistości kośćmi dinozaurów. Na pewno część takich znalezisk tym właśnie była, a resztę lepiej pozostawić w niemym niedopowiedzeniu..