Reported speech czyli mowa zależna

Reported speech, czyli mowa zależna to zagadnienie, które wymaga od uczniów przede wszystkim bardzo dobrej znajomości czasów gramatycznych. Do czego potrzebna jest nam mowa zależna? Używa się jej po to, żeby przekazać czyjąś wypowiedź, bez cytowania jej wprost. Najtrudniejsze w mowie zależnej jest tzw. następstwo czasów, bowiem przekazując czyjąś wypowiedź musimy “cofnąć się” o jeden czas gramatyczny.

Reported speech: konstrukcja

Do stworzenia zdania twierdzącego w mowie zależnej (reported speech) potrzebujemy nie tylko następstwa czasów. Ogólnym zamysłem mowy zależnej jest relacjonowanie wypowiedzi innej osoby, a więc zdanie w mowie zależnej musi zaczynać się od czasownika, który pozwoli nam tę wypowiedź zrelacjonować (reporting verb).

Osoba + reporting verb + that + osoba + czasownik o czas do tyłu + reszta zdania

John said that he liked summertime.

John said, “I like summertime.”

John powiedział: “Lubię lato.”

John said that he liked summertime.

John powiedział, że lubi lato.

Zauważmy, że w języku polskim przetłumaczymy to zdanie w czasie teraźniejszym.

Reported speech:  określenia miejsca

Zdarza się, że w mowie zależnej musimy zmienić też określenia miejsca.

here→there

in this place→in that place

Przykład:

She said, “Meet me here.”

She told me to meet her there.

Reported speech:  zaimki

Aby zachować logikę zdania, często musimy zmienić też zaimki osobowe – jeśli w mowie niezależnej mężczyzna mówi “my car”, to my relacjonując jego wypowiedź powinniśmy zmienić to na “his car”, bo inaczej nie oddamy sensu wypowiedzi.

my→his/her

our→their

this→that

these→those

Przykłady:

Adam said, “This is my dog.”

Adam said that was his dog.

My neighbors asked, “Have you seen our cat?”

My neighbors asked whether I had seen their cat.

My sister said, “I don’t like these dresses.”

My sister said that she didn’t like those dresses.

Reported speech:  pytania

W reported speech możemy relacjonować nie tylko zdania twierdzące czy przeczące, ale również pytania. Wyglądają one jednak trochę inaczej. Przede wszystkim musimy zmienić reporting verb, co jest logiczne, bo nie powiemy “On powiedział…”, ale “On spytał…”

Pytania yes/no

Pytania, na które możemy odpowiedzieć tak lub nie, po polsku zaczynają się “Czy..?”, a relacjonując je mówimy “On spytał czy…”. Po angielsku zamiast słówka czy użyjemy if  lub whether.

My mom asked, “Did you sleep well?”

My mom asked whether I had slept well.

Mama spytała czy dobrze spałam/spałem.

He asked, “Is she okay?”

He asked if she was okay.

Spytał czy wszystko u niej w porządku.

Po pierwsze, należy pamiętać, że nadal obowiązuje następstwo czasów. Po drugie, tworząc zdanie twierdzące, musimy użyć szyku zdania twierdzącego. Do tego należy pamiętać o słówku whether lub if  po reporting verb.

Pytania wh-

Pytania typu wh-, czyli zaczynające się od what, when, where itd. traktujemy trochę inaczej. Nie potrzebujemy już if/whether, a w ich miejsce wstawiamy po prostu słówko pytające. Nadal obowiązuje następstwo czasów.

Adam asked, “What time is it?”

Adam asked what time it was.

Adam zapytał która godzina.

Jak widać, przy zamianie pytania na zdanie twierdzące, musimy zmienić również szyk zdania na szyk zdania twierdzącego.

She asked, “Where were you?”

She asked where we had been.

Spytała gdzie byliśmy.

John asked, “Why did you leave?”

John asked me why I had left.

John zapytał czemu wyszedłem/am.

Zamiast asked możemy użyć wyrażenia wanted to know.

He wanted to know what time it was.

Chciał wiedzieć która godzina.

Reported speech: rozkazy i prośby

Rozkazy i prośby wyraża się w języku angielskim w trybie rozkazującym. Relacjonowanie próśb i rozkazów w porównaniu do innych konstrukcji w reported speech jest stosunkowo łatwe, jeśli użyjemy odpowiednich reporting verbs. Nie obowiązuje tu następstwo czasów, ponieważ stosujemy konstrukcje z bezokolicznikiem lub końcówką -ing.

Rozkazy, oskarżenia, porady

Używamy tu trybu rozkazującego, więc nie cofamy się w czasie.

“Clean your room,” my mom said.

My mom told me to clean my room.

Mama kazała mi posprzątać w pokoju.

“Do your homework,” my dad said.

My dad ordered me to do my homework.

Tata kazał mi odrobić pracę domową.

“You should start exercising,” my doctor said.

My doctor advised me to start exercising.

Mój lekarz doradził mi, abym zaczął ćwiczyć.

Niektóre wypowiedzi możemy przekształcić na mowę zależną na kilka sposobów.

“Stop complaining,” my friend said.

My friend told me not to complain.

My friend told me to stop complaining.

Mój przyjaciel powiedział mi, żebym przestał/a narzekać.

Jak widać, przy użyciu czasownika accuse nie musimy cofać się do czasu Past Perfect.

He shouted, “You stole my money.”

He accused me of stealing his money.

Oskarżył mnie o kradzież jego pieniędzy.

Prośba

Czasownik ask oznacza zarówno pytać, jak i prosić.

“Please come here,” she asked.

She asked him/her to come there.

Poprosiła jego/ją, żeby tam przyszedł/przyszła.

Propozycja

Maria said, “I’ll go and get us some water.”

Maria offered to go and get us some water.

Maria zaoferowała się, że pójdzie po wodę dla nas.

Reported speech: wyjątki

Istnieją przypadki, w których nie musimy zmieniać czasu w zdaniu w mowie zależnej. Nie trzeba wtedy pamiętać o następstwie czasu oraz określeniach czasu. Dzieje się tak w przypadku:

Kiedy reporting verb jest w czasie teraźniejszym

Reporting verb, czyli czasownik, którego używamy do relacjonowania czyjejś wypowiedzi, nie zawsze musi być w czasie przeszłym. W poprzednich przykładach używaliśmy głównie said i told. Wyobraźmy sobie jednak sytuację, że rozmawiamy z dwoma osobami i jedna z nich nie usłyszała co powiedziała ta druga. Chcąc powtórzyć wypowiedź jednej z osób, możemy ją zrelacjonować w czasie teraźniejszym. 

Anna: “I went to the movie theater yesterday.”

She says that she went to the movie theater yesterday.

Ona mówi, że wczoraj poszła do kina.

Jeśli użyjemy czasownika says, cofnięcie czasu w mowie zależnej nie będzie już konieczne – relacjonujemy przecież wypowiedź sprzed kilku minut.

Kiedy sytuacja nadal jest prawdziwa

Mowa zależna dopuszcza niezmienianie czasu gramatycznego, kiedy sytuacja, którą relacjonujemy nadal jest prawdziwa.

Linda said, “My son is in first grade.”

Linda said that her son is in first grade.

Linda powiedziała, że jej syn chodzi do pierwszej klasy.

W tym zdaniu, możemy, ale nie musimy zmieniać czasu gramatycznego. Zależy to od tego, kiedy relacjonujemy wypowiedź. Jeśli dziś relacjonujemy wypowiedź Lindy z dnia poprzedniego, jej syn na 99% nadal chodzi do pierwszej klasy, nie ma więc potrzeby zmiany czasu gramatycznego. Z kolei jeśli usłyszeliśmy wypowiedź kilka lat temu, prawdopodobnie sytuacja jest już nieaktualna i wtedy obowiązkowo zmieniamy czas o jeden do tyłu.

Kiedy opisujemy stałe odczucia, fakty

Mowa zależna pozwala na zachowanie czasu gramatycznego z oryginalnego zdania przy opisie faktów lub odczuć, które się nie zmieniają. Będa to przede wszystkim zdania z czasownikami typu love, like, hate itp.

Avah said, “I love your earrings!”

Avah said she loves my earrings.

Avah powiedziała, że podobają jej się moje kolczyki.

Jeśli zakładamy, że odczucia osoby mówiącej nie zmieniają się (kolczyki podobały jej się wtedy i nadal jej się podobają), nie musimy zmieniać czasu gramatycznego w mowie zależnej.