Satire bepalen voor je project aan de hand van een stappenplan

Tijdens deze tutorial heb je wat informatie ontvangen over satire, de achtergrond van satire en de vormen en toepasbaarheid ervan binnen de maatschappij. Ook hebben we samen gekeken naar hoe je satire kan herkennen en de eventuele ontwerpuitdagingen die je tegen kan komen. Nu is het belangrijk om te kijken wat past voor jouw project. Dit gaan we doen aan de hand van een paar stappen, ondersteund door voorbeelden vanuit mijn project "De vlucht naar Panama". Na deze stappen te hebben gevolgd zou er een goed idee moeten zijn van de richting waar je project naartoe kan gaan en hoe je aan de slag kan. Gebruik dit stappenplan dus ook vooral ter ondersteuning van je eigen project!

Stap 1: Onderwerp en doelwit bepalen

Om te kunnen bepalen hoe jij satire wil verwerken in je project is het eerst belangrijk om te weten wat je maatschappelijke thema, religieuze groep of andere machtsorgaan gaat zijn. Heb jij al precies een idee wel probleem je wil belichten? Mooi! Zo niet, ga dan onderzoek doen naar verschillende zaken die spelen of ga gesprekken aan met personen. Satire kan voor elk onderwerp worden gebruikt, wat is het onderwerp wat jij aan de kaak wilt stellen? Is dit de klimaatcrisis? Stijging in slechte mentale gezondheid? Zorginstituten? Religie? Is er een specifieke groep, individu of mentaliteit die hiervoor zorgt? Probeer het voor jezelf zo concreet mogelijk op te schrijven.

Voor de vlucht naar Panama wilde ik me richten op Nederlandse maatschappelijke problematiek. Maar wat voor mij misschien heel vervelend is, is misschien niet een probleem voor andere mensen. Zo vind ik bijvoorbeeld zelf de huizenmarkt vervelend en dan vooral in combinatie met de belofte dat studieschuld niet mee zou worden gerekend, maar voor sommigen speelt dit misschien helemaal niet. Om er achter te komen welke maatschappelijk problemen mensen ondervinden had ik eerst een test opgezet (zoals te zien bij de ontwerpuitdagingen). Binnen deze test stelde ik een aantal belangrijke vragen, zoals: "Denk jij zelf dat er op het moment maatschappelijke problemen zijn, voornamelijk binnen Nederland, die gevolgen hebben voor de jongere generaties (vanaf ongeveer gen z)? Zo ja, welke problemen?", "In hoeverre heb jij zelf last van deze maatschappelijke problemen? Heeft het gevolgen voor je mentale gezondheid en toekomstbeeld/keuzes?". Aan de hand van dit soort vragen kan je er achter komen door welke problemen mensen andere keuzes gaan maken, als ze dit doen. De uitkomst van deze test bepaalde voor mij met welke onderwerpen ik bordspel ontwerpen ging maken. Uiteindelijk is het neergekomen op het onderwerp economie/inflatie met als doelwit Nederland.

Stap 2: Doel en type satire bepalen

Je hebt je onderwerp en je doelwit bepaald, nu wordt waarschijnlijk al duidelijk wat voor type satire het is. Maar denk nog goed na over wat je wil bereiken met je satire, is dit gedragsverandering of juist dat mensen kunnen lachen? Waarom wil je dit onderwerp bespreken? Om te bedenken welke type satire het beste bij jouw project past moet worden nagedacht over het doel van je project. Afhankelijk van je doel (bijvoorbeeld bekritiseren, laten lachen) kan je bepalen welk type satire jouw doelen het meest onder vallen. Om goed te kunnen bepalen welk type satire jouw eigen satire onder gaat vallen kan je gebruik maken van het gedeelte over de verschillende types die eerder in de tutorial aan bod zijn gekomen op de pagina's satire en herkennen van satire. Als je goed je onderwerp, doelwit en doel van je satire hebt bepaald rolt daar organisch uit onder welk type satire je werk voor het grootste gedeelte valt. Dit is handig om te weten, want dan kan je onderzoek doen naar soortgelijke werken met dit type satire.

Ik wist al een tijdje dat ik een bordspel wilde gaan maken en ik wilde ook graag dat dit spel leuk was om te spelen en niet deprimerend voor de spelers. Ik wilde de spelers laten lachen om de situatie en dat ze het met elkaar erover konden hebben, hierdoor valt het onder Horatiaanse satire. Let wel op dat het soms wat genuanceerde kan zijn dan in mijn geval, maar het helpt jezelf heel erg als je er een label op kan plakken.

Stap 3: (kunst)vorm bepalen

Om je satire onder de mensen te brengen kan je verschillende vormen gebruiken en ook combineren. Ga je het illustreren of opvoeren? Misschien is een gedicht de manier waarop jij het graag wil bespreken. Denk na over welke vorm je gaat gebruiken, kijk hierbij ook naar wat jij leuk vindt om te doen of waar je graag verder in wilt ontwikkelen. Voor mijn spel heb ik vooral gebruikt gemaakt van de context en overdrijving rond het spel om het satirisch te maken (meer armoede -> meer criminaliteit -> bendeleden blokkeren spelers en willen "tol" -> uiterste doen als speler om aan geld te komen -> illegale markt) en van illustraties die dit verhaal ondersteunen. Binnen mijn project heb ik context en visuele vormen ingezet.

Binnen mijn afstudeerproject overdrijf ik de huidige situatie en de eventuele gevolgen daarvan, zo moet je bijvoorbeeld organen verkopen voor geld en is er meer criminaliteit. Omdat het een bordspel is zijn er ook visuele elementen aanwezig, zoals 3D pionnen en illustraties. Voor de 3D pionnen heb ik afgehakte armen en benen, wat goed bij het wat donkere thema past. De illustraties overdrijf ik ook een beetje. Hoeveel ik het overdrijf en welke artstijl ik gebruik heb ik voor een deel af laten hangen van een test en voor een deel van de tijd die ik had voor het project, het moest natuurlijk wel binnen de tijd te tekenen zijn. Voor mijn project leidde dit uiteindelijk tot de conclusie voor een meer cartoon stijl met een beetje karikatuur erin verwerkt. Deze stijl heb ik dan ook gedurende mijn project gehanteerd. Omdat het spel in Nederland afspeelt heb ik typisch stereotypisch Nederlands eten, drinken en voorwerpen die je kan kopen. Bedenk goed bij wat je maakt waarom je het maakt en of het je doel versterkt of niet.

Hier zie je bijvoorbeeld 4 bendeleden die de speler in mijn spel tegen kan komen. Ik heb hiervoor gebruik gemaakt van stereotypes en lichte overdrijven om de satire van het spel te ondersteunen en versterken.

• De eerste tekening is wat meer een stereotypisch bendelid van een kartel bende zoals we ze vaak in films tegenkomen. Deze persoon is gespierd, heeft gang tatoeages en een mes.

• De tweede is een stereotypering van een bendelid zoals je het misschien wat meer in Nederland op straat in slechtere/armere buurten tegen kan komen. Ingevallen gezicht van drugsgebruik, trainingspak, gouden sieraden.

• De derde is juist expres heel anders. Wie zegt dat je oude lieve oma niet ook de criminaliteit in moet om aan geld te komen? Hiermee verbreek ik juist een beetje de standaard stereotypes over gevaarlijke (bendelid) mensen. Je weet niet altijd waarom iemand de criminaliteit in moet gaan, vaak gaat het gepaard met geen of slecht onderwijs en armoede (Justitiële Verkenningen, 2017). Sommigen gaan misschien door hun jeugd en opvoeding richting de criminaliteit en anderen wellicht uit noodzaak, mensen zijn complex en iedereen heeft bepaalde omstandigheden die ze maken tot hoe ze zijn en waarom ze dingen doen.

• De laatste is een stereotypisch Yakuza bendelid. Deze persoon draagt een nette broek, mist vingerkootjes van zijn linkerpink door Yubitsume en heeft een koi tatoeage (yakuza leden hebben vaak oni, koi, lotus en/of draak tattoos).

TL;DR

Aan de hand van de volgende stappen wordt het misschien wat makkelijker om de satire voor je project te bepalen.

1: Bepaal je onderwerp en doelwit door na te gaan wat je wil bereiken en wil bespreken. Wie/wat zijn er verantwoordelijk zijn voor dit onderwerp?

2: Daarna is het goed om na te denken over wat je wil bereiken met je satire, wat is je doel. Uiteindelijk zie je dan onder welk type satire dit valt, hierdoor kan je gerichter onderzoek doen

3: Nadat je goed weet wie of wat je onderwerp, doelwit, doel en type satire zijn kan je gaan kijken welke (kunst)vorm je gaat inzetten om je satire te toepassen. Dit kan visueel zijn zoals een spotprent, maar ook bijvoorbeeld een theater opvoering.