We weten nu wat meer over satire, de functie er van en hoe je het kan herkennen binnen een bepaalde context. Dan zijn er nog uitdagingen bij het maken van satire. Die ontwerpuitdagingen zullen we hier bespreken, voordat we de satire gaan toepassen. Hopelijk heb je hierdoor een groot deel van vragen en verantwoordingen al achter de rug.

Waarom wil je dit gaan doen, en voor wie?

Je wil straks je satire gaan maken, het is goed om eerst na te denken over waarom je het wil maken en voor wie. Waarom maak jij de keuze voor satire en niet iets anders? Als je weet waarom je iets maakt kan je ook duidelijker formuleren wat je wil bereiken met je satire voor jezelf of gebruikers.

Is er een maatschappelijk probleem wat je bespreekbaar wil maken? Of een bepaalde houding naar iets? Heb alleen jij er last van, of ook anderen om je heen? Wie zijn dan deze anderen. Denk voordat je gaat beginnen goed naar over deze vragen.

Voor mijn eigen project wist ik bijvoorbeeld al dat ik iets wilde doen met een maatschappelijk probleem, maar ik wist niet zeker of wat ik vervelend vind en als een probleem ervaar, ook een probleem is op maatschappelijk/lokaal niveau. Uiteraard mag je ook een satire voor jezelf maken, maar als je het voor anderen wil doen is het goed om na te gaan welke problemen er spelen. Initieel wilde ik een spel maken wat studieschuld als centraal onderwerp heeft voor medestudenten en net afgestudeerden met een schuld. Maar het was voor mij een aanname dat studieschuld zo een probleem is, omdat ik er zelf last van heb. Daarom moet je proberen zoveel mogelijk van de aannames weg te halen, dit doe je onder andere doormiddel van vragen en testen. Ik heb dit gedaan aan de hand van een enquete wat ik heb laten invullen door medestudenten. De belangrijkste vragen waar ik graag meer inzicht in wilde krijgen met deze test waren: Denk jij zelf dat er op het moment maatschappelijke problemen zijn, voornamelijk binnen Nederland, die gevolgen hebben voor de jongere generaties (vanaf ongeveer gen z)? Zo ja, welke problemen? In hoeverre heb jij zelf last van deze maatschappelijke problemen? Heeft het gevolgen voor je mentale gezondheid en toekomstbeeld/keuzes? Welke emoties roept het bij je op? Hier zie je wat van de resultaten van de test.

Aan de hand van de test kon ik redelijk concluderen (hangt natuurlijk af van je testgroep en testgrootte) dat vooral de huizenmarkt een groot probleem was, gevolgd door social media en inflatie. Daarna studieschuld en de klimaatcrisis. De emoties die het bij ze opriep zijn negatief. Mijn aanname van studieschuld zou dus niet per definitie een onderwerp zijn waar veel mensen zich in konden vinden. Door deze resultaten ben ik eerst verschillende bordspel designs gaan brainstormen met deze onderwerpen.

Wanneer is je satire geslaagd?

Testen! Wees flexibel in je ontwerpproces! Soms moet je terug naar de "tekentafel" In mijn geval, voor de vlucht naar Panama, heeft het ontwerpproces lang geduurd, eigenlijk het hele project. Ik heb verschillende ontwerpen getest en ook het gekozen speldesign daarna veel getest. Zelfs in de laatste week van het project kwam in een playtest nog een knikje naar boven, die heb ik dan ook nog proberen op te lossen. Ik had voor de tijd niet bedacht dat ik zoveel tijd aan ontwerpen kwijt zou zijn. Grote problemen en onduidelijkheden met je ontwerp heb je niet meer in de laatste weken als je het in het begin goed en grondig hebt getest. 

Als je wil weten of je satire goed aanslaat zal je echt moeten testen met gebruikers. Je doelgroep kan je waarschijnlijk (on)bewust de informatie geven die je zoekt. Ik neem aan dat je inmiddels redelijk weet hoe je moet testen. Maar de testvormen dit ik heb gebruikt zijn: 

• Open woord keuze: Bepaal welke woorden jij wil dat er worden geassocieerd met je satire en of project. Worden deze woorden ook gebruikt door je doelgroep om het te beschrijven?

• Wenselijkheid test: Stel een lijst met positieve, neutrale en negatieve woorden op. woorden die jij graag wil dat gebruikers associëren met je project maar ook tegenstrijdige woorden. Laat je gebruikers 5 woorden kiezen die het beste je project beschrijven.

• En waarschijnlijk de belangrijkste: Observatie! Als jij wellicht moeite hebt met sociale signalen is het misschien handig om iemand die goed weet wat jouw doelen zijn en sociaal handiger is mee te laten kijken met je. Kijk naar je eindgebruikers. Als jij iets verteld waarvan jij verwacht dat er een bepaald gedrag of emotie moet plaatsvinden, gebeurd dit dan ook? Waarom wel of niet? Dit zou je dan kunnen vragen. Misschien is het niet van toepassing op je gebruikers, maar misschien slaat het niet aan? Waarom slaat het dan niet aan? Ligt dit aan het taalgebruik, manier van vertellen, vorm niet effectief in de communicatie, iets anders? Observeer en gij zult vinden!

Ethische grens en de eventuele gevolgen van je satire

Het maken van satire kan gevolgen hebben. Dit kunnen positieve gevolgen zijn maar ook negatieve gevolgen, soms zelfs de dood. Het komt dus niet altijd zonder risico. 

Om uit te zoeken wat eventueel de gevolgen van je satire gaan zijn is het handig om eerst meer te weten over ethiek en stereotypes. Van het Griekse ἦθος (èthos – norm of gewoonte) slaat ethiek op normen, waarden, gebruiken of gewoonten. De ethiek is dus de leer van wat ethisch of moreel is (Filosofie, 2022). Samenlevingen/culturen, religies en individuen hebben bepaalde waarden en normen waar mensen zich naar conformeren. Satire kan soms (on)bedoeld bepaalde groepen kwetsen en in een negatief licht zetten. Wat voor jouw misschien niet kwetsend is, kan dat wel degelijk zijn voor een andere cultuur. Denk bijvoorbeeld aan de sinterklaas discussie met betrekking tot de pieten. Voor sommige mensen betekend het niets, maar voor anderen kan het als erg kwetsend zijn. Waardoor komt dat dan? Waar ligt jouw eigen grens? Is dit ook zo voor andere mensen in jouw samenleving en cultuur? Waar ligt die grens bij andere culturen? 

Stereotypes zijn een bepaald beeld van een bepaalde groep mensen waarin vaak een deel van de werkelijk uit proportie wordt getrokken. Dit kan leiden tot vooroordelen en discriminatie. Stereotypen kunnen gebaseerd zijn op ras, etniciteit, geslacht, seksuele geaardheid, nationaliteit, geloof, beroep, leeftijd of sociale klasse (Wikipedia, 2022). Stereotypes zorgen er vaak voor dat mensen iets meteen herkennen als horend bij een bepaalde groep. Denk hierbij bijvoorbeeld aan Nederland, welk stereotypes zijn er over ons land? Hoe worden Nederlanders vaak afgebeeld? Waardoor komt dit? Waar komen stereotypes vandaan en hoe beïnvloeden ze misschien (onbewust) gedrag? Daarover bestaan twee theorieën. De eerste is dat wij als mensen werken met algemene categorieën om nieuwe personen en situaties snel te kunnen verwerken. De andere theorie is dat we mensen doorgaans verdelen in twee groepen, je eigen groep en de "anderen" (College voor de Rechten van de Mens, 2015).

Hoe bepaal jij dan nu als ontwerper waar die ethische grens ligt? Hoe zorg je dat je met je satire niet een grote groep kwetst? Of wil je dit juist? Vraag je als eerste af waarom jij een bepaalde satire maakt. Maak je daarbij ook gebruik van stereotypes? Waarom is het hierdoor makkelijker om je doel te communiceren? Kan het door die groep als kwetsend worden ervaren? Wanneer ga je te ver? Is dit een minderheidsgroep die vaak het middelpunt is van vrijheids- en of meningsonderdrukking zoals de LGBTQ-community of Afro-Amerikanen? Hoe zorg je dan dat je niet wordt "gecancelled", of maakt dit jou voor je doel niet uit? Is jouw doel belangrijker dan het eventueel kwetsen van bepaalde individuen, gedrag of groep mensen die je bespot? Vooral als je iets op een juvenaliaanse manier brengt moet je hier erg goed om denken, aangezien dit een vorm is waarbij je iets bekritiseert op een negatieve manier. Horatiaans heeft vaak als doel dat mensen er om kunnen lachen (om er daarna over na te denken), ook de personen die eventueel worden bespot. Zorgt jouw satire ervoor dat een bepaalde individu, groep of samenleving niet meer serieus wordt genomen? Vaak gaat satire te ver als het uiterlijke kenmerken van een bepaalde groep of individu bespot, dit zijn eigenschappen waar een persoon niks aan kan doen. Probeer je satire dan ook zo min mogelijk op deze uiterlijke kenmerken te richten, dit gaat soms wel moeilijk als je te maken hebt met stereotypes binnen je project om dingen te communiceren. Test vooral met verschillende mensen om er achter te komen hoe het wordt ervaren en of dit overeenkomt met je doel.

Blijf goed nadenken over wat je doet en waarom je het doet. Denk hierbij ook aan de bepaalde stereotypes die je wellicht inzet en eventuele samenleving- en cultuurverschillen. Welke gevolgen zie jij eventueel voor je satire? En ben jij instaat om deze gevolgen te dragen?

TL;DR

Waarom maak je een bepaalde satire? En voor wie? Blijf gedurende je ontwerpproces onderdelen testen en verander waar nodig je ontwerp, wees flexibel en kritisch. Probeer goed de eventuele gevolgen van je satire te overzien en ga ook na of je deze gevolgen wil en durft te dragen.