Katutubong Awitin

Deskripsiyon

Katutubong awit - o Filipino Folk Songs ay mga awiting sumasalamin sa araw-araw na pamumuhay ng mga katutubo at mamamayan ng Pilipinas. Ang mga awiting ito ay nagkukuwento tungkol sa mga katutubo,na ng mga probinsya sa kanilang simpleng pamumuhay, at kung paano nila ginagawa ang iba’t ibang gawain. Tulad din ng ibang katutubong awitin sa mga bansa sa Asya, ang mga liriko at paksa ay kadalasang may kaugnayan sa kalikasan.

Limang Halimbawa at Paliwanag

1. Doon po sa amin (Tagalog)

Doon po sa amin, bayan ng San Roque

May nagkatuwaan apat na pulubi;

Nagsayaw ang pilay, umawit ang pipi,

Nanood ang bu-lag, nakinig ang bingi.

Doon po sa amin maralitang bayan,

Nagkatay ng hayop, Niknik ang pangalan,

Ang taba po nito nang maipatunaw

Ang nakuhang langis siyam na ta-payan.

Doon po sa amin, bayan ng Malabon,

May isang matandang nagsaing ng apoy,

Palayok ay papel, papel pati tungtong

Tubig na malamig ang iginagatong

Ang awit na Doon po sa amin ay tungkol sa apat na pulubi at isang matandang babae. Kadalasang ginagamit ang kantang ito bilang isang pagwawangis na hindi lahat ng bagay na ating nakikita ay totoo. Ginamit din ang bayan ng San Roque sa awit na ito dahil ito kilala ito bilang isang mahiwagang baryo sa Philippine mythology. Kadalasan ding sinasabi na walang saysay ang awitin na ito .Para sa iba ang awitin na ito ay isa lamang uri ng biro.

2. Dandansoy (Bisaya)

Dandansoy bayaan ta ikaw

Pauli ako sa payaw

Ugaling kon ikaw hidlawon

Ang payaw imo lang lantawon

Dandansoy kon imo apason

Bisan tubig di magbalon

Ugaling kon ikaw uhawon

Sa dalan magbubon-bubon

Convento, diin ang cura?

Municipio, diin justicia?

Yari si dansoy maqueja.

Maqueja sa paghigugma.

Ang panyo mo cag panyo co

Dala diri cay tambijon co

Ugaling con magcasilo

Bana ta icao, asawa mo aco.

Ikinukuwento ng kanta ang pamamaalam kay Dandansoy ng kasintahan na uuwi sa Payaw. Gayunman binibigyan ng babae si Dandansoy ng pagkakataón upang patunayan kung wagas ang pagibig. Nása unang saknong ang pamamaalam at pagbibilin kay Dandansoy na kung ito ay mangulila o ‘hidlawon’ ay maaari siyáng makita sa Payaw. Sa pangalawang saknong, binabalaan ng mang-aawit si Dandansoy na kung ito ay susunod (“apason”), huwag magbabaon ng tubig. Subalit kung ito ay mauuhaw, sa daan ay may maiinumang balon (“magbubon-bubon”). Sa pangatlong saknong, itinatanong kung nasaan ang kura sa kumbento at nasaan ang hustisya sa munisipyo dahil magsasampa ng kaso (“maqueja”) si Dandansoy – kaso sa pag-ibig.

3. Lawiswis Kawayan (Waray)

Ako magtatanom lawiswis kawayan

Akon la kan pikoy palataylatayan

Sabahis nga pikoy ka-waray batasan

Sinmulod ha kwarto, kan inday higdaan.

An panyo, an panyo nga may sigarilyo,

Ginpiksi ni Inday kay may sentimiento

An nasisinahan, an nabi- an nabibidu-an

Tungod la han gugma nga waray katuman

An ine nga hugpo lawiswis kawayan

Diin an higugma nga may rayandayan

Magburugto gayud mga gin-angayan

Maglipay ngatanan mga kasangkayan.

An ine nga pikoy nga pikoy paglupad murayaw

Natungtong han sanga dagos paparayaw

Binuklad an pako, an pako daw hilaw nga dahon

An iya pagrayhak nga ak ginkinantahan.

Hi Mano Palabio mahal magbaligya

Adobo, sitsaron, upod an mantika

Ginpadisan hin luyat nga tarong

Hi Mano Palabio mahal la gihapon.

Ang lawiswis sa salitang waray ay may kahulugan na itaas na bahagi ng kawayan. Samantalang ang tinutukoy na "Lawiswis Kawayan" ay ang tunog na nagmumula sa mga dahon ng kawayan kapag itoy nahahanginan.Ang mensahe ng Lawiswis Kawayan ay ang pag-ibig na wagas sa pagitan ng dalawang magkasintahan. Ang paghingi ng tawad at pagpapatawad kapag ang isa ay nagkasala o nagkamali. Isang pagmamahalan wagas at dalisay ng dalawang taong nagmamahalan.

4. Atin Cu Pung Singsing (Kapampangan)

Atin cu pung singsing

Metung yang timpukan

Amana ke iti qng indung ibatan

Sangkan keng sininup qng metung a kaban

Mewala ya iti eku amalayan

Waa...

Atin cu pung singsing

Metung yang timpukan

Amana ke iti qng indung ibatan

Sangkan keng sininup qng metung a kaban

Mewala ya iti eku amalayan

Ing sukdal ning lub ku

Susukdaul qng banua

Mengurus kung gamat

Babo ning lamesa

Ninu mang manakit

Qng singing kung mana

Kalulung pusu ku, manginu ya keka

Ikit keing singsing mung mana

Bayu je ibye keka

Ibye mepa ing mayumung mung wa!

Atin cu pung singsing

Metung yang timpukan

Amana ke iti qng indung ibatan

Sangkan keng sininup qng metung a kaban

Mewala ya iti eku amalayan

Ing sukdal ning lub ku

Susukdaul qng banua

Mengurus kung gamat

Babo ning lamesa

Ninu mang manakit

Qng singing kung mana

Kalulung pusu ku, manginu ya keka

Ang katutubong awit, ay nagtatanghal sa isang babae bilang pangunahing karakter at isang lalaki bilang pangalawang karakter. Ang babae sa awit ay naghahanap ng nawawalang singsing na ibinigay ng kanyang ina. Iniaalok ng babae ang kanyang pagmamahal bilang isang premyo para sa lalaking makakahanap ng singsing nito. Ang pinagmulan awitin ay hindi alam, at nagkaroon ng debate kung ito ay noong sinaunang kasaysayan o panahon ng kolonyal . Ngunit ang tono nito ay pinaka-malamang mula sa ika-18 siglo dahil ito ay katulad sa mga Espanyol at Mexicanong katutubong awitin ng panahong iyon.

5. Buyayang , buyayang ( Butuanon)

Buyayang buyayang buyayang sa tubig

akoy nanakayan walay katig katig

Walay bugsay bugsay bukton ray pangkaykay pagdunggo sa baybay nagakapaykapay

Sa yutang gisaad katin aw sa tubig dayo ug lumad kalinaw ang ibig apan isang araw punlo ay

umulan nawasak nahan na munting kabuhayan

Didto sa mindanao duna kami balay ang kanhi nga lagkaw ni nanay ug tatay sila gapanguhag

huway ug bagakay arun pabayluag mga isdang gagmay

Minsay isang tatay payapang nag bungkal katabang ni nanay sa lupang gi mahal naay munting

paslit na nais mag aral digmaan at sakit hinooy umiral

halina't magmasid mag magunawan kuyog at kuliglig panay ang tagisan may sa himpapawid sa

radyot lathalan

may sa himpapawid, may sa himpapawid

may sa himpapawid sa radiot lathalan ngunit di marinig ang tinig ng bayan

Ang awit ay tungkol sa isang “water strider”. Ang water strider ay isang uri ng insektong naninirahan sa tubig. Ang mga water strider ay kilala rin bilang “water skippers” o “Jesus bugs” dahil sa kakayahan nitong maglakbay sa ibabaw ng tubig. Ginagamit ito bilang isang metapora na walang imposible sa mundo. Minsan din ay ginagamit ang mensahe ng kantang ito bilang isang kanta tungkol sa kapayapaan.