Het 'Straatnamen-project' van Dekoloniseer Halle heeft de volgende brede invalshoek : hoe vertelt een stad haar geschiedenis via de namen van haar straten, wie heeft daarin een stem en welke herinneringen blijven zichtbaar of juist onzichtbaar?
Wie krijgt een straatnaam? Wie krijgt een plaats in onze geschiedenis?
Een straatnaam is nooit zomaar een naam. Ze vertelt iets over wie en wat we als samenleving belangrijk vinden, wie we willen herinneren en welke geschiedenis we een plaats geven in onze publieke ruimte.
Maar wie beslist eigenlijk welke namen op onze straatnaamborden komen? Wie krijgt een straatnaam en wie blijft buiten beeld? En wat gebeurt er wanneer historische inzichten veranderen of wanneer burgers vragen stellen bij de persoon of gebeurtenis die met een straatnaam wordt geëerd?
De geschiedenis ligt op straat
Straatnamen zijn niet alleen praktische wegwijzers. Ze zijn ook dragers van geschiedenis, herinnering en maatschappelijke keuzes. Discussies over het benoemen of hernoemen van straten zijn trouwens niet nieuw. Ook in het verleden leidden ze tot debat tussen stadsbesturen, burgers en andere betrokkenen.
Dekoloniseer Halle wil onderzoeken hoe Halle haar geschiedenis via straatnamen vertelt. We maken een inventaris op van straatnamen in Halle die vanuit historisch, maatschappelijk of koloniaal perspectief bijzondere aandacht verdienen.
Daarbij kijken we naar de achtergrond van de naam, de historische context, de keuze om iemand of iets te eren en de verschillende perspectieven die daarbij aan bod kunnen komen.
Publieke geschiedenis
Het doel is niet om zomaar straatnamen te schrappen of te veranderen. Wel willen we historische kennis toegankelijk maken, vragen stellen en het gesprek openen over de manier waarop we in Halle omgaan met ons verleden.
Want ook de namen van onze straten vertellen een verhaal. Maar is dat wel het hele verhaal?
We vermijden dat het project verengt tot een lijstje van 'foute' straatnamen. We onderzoeken hoe historische herinneringen in de publieke ruimte tot stand komen, hoe ze veranderen en wie daar invloed op heeft.
De volgende inventaris geen definitieve lijst, maar een inventaris in beweging.
We beginnen met een pilot met 5 straten, daarna is uitbreiding mogelijk.
Achter de straatnaam
Wanneer we door Halle wandelen, staan we er zelden bij stil: de straatnaambordjes die we dagelijks passeren zijn veel meer dan alleen handige wegwijzers voor de postbode. Ze vormen de littekens, de keuzes en de herinneringen van onze geschiedenis.
Met dit burgerproject van Dekoloniseer Halle willen we de koloniale sporen in onze openbare ruimte kritisch onder de loep nemen. Maar we doen dit niet in een vacuüm. Ons lokale initiatief slaat bewust een brug naar de internationale academische wereld.
Hoe ons burgerproject aansluit bij de wetenschap ?
Achter onze acties schuilt een stevig wetenschappelijk fundament uit de taalkunde, geografie en geschiedschrijving. Ons project sluit naadloos aan bij twee grote wetenschappelijke stromingen:
Kritische Hodonimie - Straatnamen als spiegel van de macht. Binnen de geografie en de taalkunde bestaat een specifiek onderzoeksterrein dat de studie van straatnamen onderzoekt: hodonimie. De modernste tak hiervan is de kritische hodonimie (critical toponymy). Wetenschappers binnen dit veld kijken naar straatnamen als politieke instrumenten van macht en ideologie. Een straatnaam is immers ooit officieel goedgekeurd door een overheid om een bepaald historisch figuur of verhaal te eren.
Cultureel Geheugen - De strijd om de publieke ruimte. Daarnaast sluit ons project aan bij de zogenaamde Memory Studies (geheugenstudies) en cultuurwetenschappen. Samen vormen alle straatnamen in onze stad wat academici het 'linguïstische landschap' (linguistic landscape) noemen. Het is de taal van de straat die bepaalt wat we dagelijks herinneren.
- Lieux de mémoire (herinneringsplaatsen): de Franse historicus Pierre Nora introduceerde deze term voor materiële plekken waar een samenleving haar collectieve geheugen aan ophangt. Een straatnaam is zo’n ankerpunt.
- Politics of memory (herinneringspolitiek): de publieke ruimte is een arena waarin constant wordt gestreden over de vraag wie en wat we vandaag de dag nog willen vieren en herinneren. Door het gesprek aan te gaan over koloniale straatnamen in Halle, plegen we een directe, democratische interventie in deze herinneringspolitiek.
Pilot (klik op de linken) :